دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم قرآن و علوم اجتماعی 3060-5644 5 4 2025 12 22 A Discourse Analysis of Jihadi Salafi Excommunication of Political Rulers (Based on Qur’ān 5:44) through the Lens of Social Exegesis تحلیل گفتمان سلفیه جهادی در تکفیر حاکمان (مبتنی بر آیۀ 44 سوره مائده) از نگاه تفسیر اجتماعی 10 37 242438 10.22034/arq.2025.242438 FA احسان خامنوی خیابانی دانشجوی دکتری، فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0009-0000-0910-2095 سید محمد صادق موسوی دانشیار گروه فقه و حقوق خصوصی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شهید مطهری(ره)، تهران، ایران(نویسنده مسئول) 0009-0002-3858-2897 سید ابوالقاسم نقیبی استاد گروه فقه و حقوق خصوصی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شهید مطهری (ره)، تهران، ایران. 0000-0001-7761-7832 Journal Article 2025 05 14 This study aims to examine and critique the Jihadi Salafi reading of Qur’ān 5:44. The research employs a descriptive–analytical method and is grounded in the theoretical framework of social exegesis of the Qur’ān and critical discourse analysis. The findings indicate that this interpretation suffers from methodological deviation in three respects: first, by disregarding the historical context and circumstances of revelation—relating to the alteration of the ruling on stoning by the Jews of Medina—the verse is detached from its original setting; second, it fails to distinguish between the various degrees of unbelief, whereas Qur’ānic exegetes such as Ṭabarī, Qurtubī, and ʿAllāmeh Ṭabāṭabāʾī differentiate between <em>“practical unbelief”</em> and <em>“doctrinal unbelief”</em>; and third, it instrumentalizes Qur’ānic interpretation for ideological purposes. The historical roots of this reading may be traced to developments following the collapse of the Ottoman Caliphate as well as the influence of the thought of Sayyid Quṭb and Ibn Taymiyyah. From a social perspective, this interpretation yields consequences such as delegitimizing Muslim governments, weakening social cohesion, undermining the authority of jurisprudential scholarship, fostering religious disengagement among younger generations, reinforcing Islamophobia, and obstructing pathways toward Islamic civilizational development. The study concludes by proposing strategies at the theoretical, jurisprudential, and educational levels, including a return to the classical exegetical tradition, systematic critique of Salafi jurisprudence, and reform of religious education. <span lang="FA">این پژوهش با هدف بررسی و نقد قرائت سلفیه جهادی از آیه ۴۴ سوره مائده انجام‌شده است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی است و بر چارچوب نظری تفسیر اجتماعی قرآن و تحلیل گفتمان انتقادی استوار است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این قرائت از سه منظر دچار انحراف روش‌شناختی است: نخست، با حذف سیاق تاریخی و شأن نزول آیه ـ که به ماجرای تحریف حکم رجم از سوی یهودیان مدینه مربوط است ـ از بستر اصلی خود جدا می‌شود؛ دوم میان مراتب مختلف کفر تمایز قائل نمی‌شود، درحالی‌که مفسرانی همچون طبری، قرطبی و علامه طباطبایی میان «کفر عملی» و «کفر اعتقادی» تفاوت گذاشته‌اند و سوم تفسیر قرآن را در خدمت اهداف ایدئولوژیک قرار می‌دهد. ریشه‌های تاریخی این نوع خوانش را می‌توان در تحولات پس از فروپاشی خلافت عثمانی و نیز تأثیرپذیری از آرای سید قطب و ابن‌تیمیه جست‌وجو کرد. از منظر اجتماعی، این قرائت پیامدهایی همچون مشروعیت‌زدایی از دولت‌های مسلمان، تضعیف انسجام اجتماعی، کاهش اعتبار مرجعیت فقهی، دین‌گریزی در میان نسل جوان، تقویت اسلام‌هراسی و انسداد مسیر تمدن‌سازی اسلامی را به دنبال دارد. در پایان، راهکارهایی در سه سطح نظری، فقهی و آموزشی برای مواجهه با این رویکرد پیشنهادشده است؛ ازجمله بازگشت به سنت تفسیری، نقد روشمند فقه سلفی و اصلاح نظام آموزش دینی.</span> https://arq.quran.ac.ir/article_242438_6d8eae2845476f78809435627468d17e.pdf