دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم قرآن و علوم اجتماعی 3060-5644 5 4 2025 12 22 The Role of Counselors and Educational Mentors in the Prevention and Reduction of Student Addiction: A Mixed‑Methods Study in Khuzestan Province Schools[1] [1] This scientific article is derived from the master’s thesis of Mr. Mobin Shah Vali, supervised by Dr. Shahla Bagheri. The thesis was conducted in a demand‑driven format with the support of the Research Institute for Education Studies. نقش مشاوران و مربیان پرورشی در پیشگیری و کاهش اعتیاد دانش‌آموزان (مطالعه‌ای ترکیبی در مدارس استان خوزستان) 160 197 242442 10.22034/arq.2025.242442 FA مبین شاه ولی کارشناسی ارشد پژوهش علوم اجتماعی، آموزش و پرورش، آبادان، ایران 0009-0009-5720-0963 شهلا باقری استاد گروه جامعه شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران(نویسنده مسئول) 0009-0008-0955-4110 Journal Article 2025 12 07 Addiction is among the most significant social harms, posing a serious threat to adolescents’ psychosocial well‑being as well as the stability of families and society. School‑based prevention therefore holds strategic importance. The present study, conducted in Khuzestan Province, aimed to elucidate the role of school counselors and educational mentors in preventing and reducing students’ inclination toward addiction, employing a sequential mixed‑methods design (qualitative-quantitative). In the qualitative phase, 19 counselors and educational mentors were selected through purposive sampling, and data were collected via semi‑structured interviews. Data analysis was carried out using the grounded theory approach through open, axial, and selective coding. In the quantitative phase, 363 male upper‑secondary students from five cities of Khuzestan Province were selected through simple random sampling and completed a researcher‑designed questionnaire developed based on the qualitative findings; the data were analyzed using descriptive and inferential statistics. The findings indicated that students’ inclination toward addiction is shaped by three categories of factors: individual factors (such as weak life skills, low self‑esteem, and poor emotion regulation), family factors (including conflict, parental addiction, and inadequate supervision), and socio‑cultural factors (such as peer pressure, availability of substances, and the influence of virtual spaces). Moreover, the role of counselors and educational mentors was confirmed at three levels—prevention, identification, and support—encompassing life‑skills training, early detection, and the provision of counseling services. The results underscore the necessity of strengthening the professional status of these groups and designing integrated interventions grounded in scientific knowledge and cultural‑religious values to reduce students’ tendency toward addiction and enhance their psychosocial well‑being. <span lang="FA">اعتیاد در زمره مهم‌ترین آسیب‌های اجتماعی است که سلامت روانی_اجتماعی نوجوانان و پایداری خانواده و جامعه را تهدید می‌کند و پیشگیری از آن در بستر مدرسه، اهمیتی راهبردی دارد. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش مشاوران و مربیان پرورشی در پیشگیری و کاهش گرایش به اعتیاد دانش‌آموزان، با رویکرد ترکیبی متوالی (کیفی-کمی) در استان خوزستان انجام شد. در بخش کیفی، ۱۹ نفر از مشاوران و مربیان پرورشی با نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد؛ تحلیل داده‌ها با استفاده از روش نظریه داده‌بنیاد و طی مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت گرفت. در بخش کمی، ۳۶۳ دانش‌آموز پسر دوره متوسطه دوم از پنج شهرستان به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب و پرسشنامه محقق‌ساخته مبتنی بر یافته‌های کیفی را تکمیل کردند؛ داده‌ها با بهره‌گیری از آمار توصیفی و استنباطی تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد که گرایش به اعتیاد متأثر از سه دسته عوامل است: عوامل فردی (نظیر ضعف مهارت‌های زندگی، عزت‌نفس پایین و ناتوانی در تنظیم هیجان)، عوامل خانوادگی (از جمله تعارضات، اعتیاد والدین و نظارت ناکافی) و عوامل اجتماعی_فرهنگی (همچون فشار همسالان، دسترسی به مواد و تأثیرات فضای مجازی). همچنین، نقش مشاوران و مربیان در سه سطح: پیشگیری، شناسایی و حمایت‌گری،(شامل آموزش مهارت‌های زندگی، تشخیص زودهنگام و ارائه خدمات مشاوره‌ای)، به‌عنوان مؤلفه‌ای کلیدی تأیید شد. نتایج بر ضرورت تقویت جایگاه حرفه‌ای این گروه و طراحی مداخلات تلفیقی مبتنی بر دانش علمی و ارزش‌های فرهنگی-دینی به‌منظور کاهش گرایش به اعتیاد و ارتقای سلامت روانی-اجتماعی دانش‌آموزان تأکید دارد.</span> https://arq.quran.ac.ir/article_242442_f2c5ea256dddb8acffe6d41e1fff47c0.pdf