دانشگاه علوم و معارف قرآن کریمقرآن و علوم اجتماعی3060-56443120230522A Qur'an-Based Analysis of the Obstacles of Social-Political Education, in Terms of Behavioral Deviations and Their Solutionsتحلیل قرآن بنیان موانع تربیت سیاسی _ اجتماعی از بُعد انحرافهای رفتاری و راهحلهای آن93017829410.22034/arq.2023.178294FAمصطفیدهقانی فیروزآبادیاستادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، میبد، ایران ( نویسنده مسئول)0009-0002-9340-8082رضارنجبرکارشناس ارشد علوم قرآنی،دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی قم ، ایران0009-0004-6061-2866Journal Article20230526One of the vital Islamic religion issues is the social-political education, which is of particular importance. But there have always been obstacles and damages on its way, and these obstacles can be considered from different dimensions of religious, economic, moral, behavioral deviations, etc. One of the most important deviations, which is an obstacle to social-political education, is its behavioral type. The main goal of this research has been to investigate the obstacles of behavioral deviations in social-political education and to find ways to solve them from the perspective of the Holy Quran and hadiths. Accordingly, the most fundamental question of this research is that "What are the obstacles of behavioral deviations in political-social education?" and "What solutions are there in terms of the Holy Quran and hadiths to solve them?" Data collection in this research was carried out by library method and its processing was done with a descriptive-analytical method. The findings of this research showed that following the whim of the self, cruelty and obedience to the corrupt and blind imitation are the most important behavioral deviations on the way of social-political education. In the Holy Qur'an and hadiths, ways such as creating insight and honesty in action, creating love by generosity and forgiveness, maintaining power based on zeal and courage, and serving the people by avoiding the spirit of ambition are presented for government officials.مسئله تربیت سیاسی _ اجتماعی، ازجمله مسائل حیاتی موردتوجه دین اسلام بوده که از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ اما همواره موانع و آسیبهایی بر سر راه آن بودهاند که این موانع را میتوان از ابعاد مختلف انحرافات اعتقادی، اقتصادی، اخلاقی، رفتاری و...موردبررسی قرارداد. یکی از مهمترین این انحرافات که بهعنوان مانع در مقابل تربیت سیاسی _ اجتماعی قرارگرفته، نوع رفتاری آن است. هدف اصلی این پژوهش، بررسی موانع انحرافهای رفتاری در تربیت سیاسی _ اجتماعی و یافتن راههای حل آن از منظر قرآن کریم و روایات بوده است که بر همین اساس بنیادیترین پرسش این پژوهش ازاینقرار است که «موانع انحرافهای رفتاری در تربیت سیاسی _ اجتماعی کدماند؟ و چه راهکارهایی ازنظر قرآن کریم و روایات برای حل آنها وجود دارد؟» گردآوری اطلاعات در این نوشتار به شیوهی کتابخانهای بوده و پردازش آنها با روش توصیفی- تحلیلی انجام پذیرفته است. یافتههای این پژوهش نشان داد که هواپرستی، قساوت و تبعیت از فاسدان و تقلید کورکورانه مهمترین انحرافهای رفتاری بر سر راه تربیت سیاسی_ اجتماعی است. در قرآن کریم و روایات راههایی مانند بصیرت آفرینی و صداقت رفتار، ایجاد الفت با سخاوت و بخشندگی، حفظ قدرت مبنی بر غیرت و شجاعت و خدمترسانی به مردم با اجتناب از روحیه جاهطلبی برای کارگزاران حکومتی ارائهشده است.https://arq.quran.ac.ir/article_178294_4c91676af7fe42293f8686dc898662e0.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریمقرآن و علوم اجتماعی3060-56443120230522The Components of Socio-Economic Empowerment of Female Heads of the Household from the Perspective of the Qur'anمؤلفههای توانمندسازی اجتماعی ـ اقتصادی بانوان سرپرست خانوار از منظر قرآن315617829510.22034/arq.2023.178295FAطیبهحیدری رادطلبه سطح چهار تفسیر تطبیقی، جامعه الزهرا، قم، ایران، (نویسنده مسئول)جوادتوحیدی منشدانشجوی دکتری تبلیغ و معارف، حوزه علمیه قم، قم، ایران0000-0003-2943-9618Journal Article20230523Providing a livelihood and resocializing the lives of female heads of families who are affected or are at risk of being harmed has been investigated in sciences such as psychology and sociology, and works have been compiled in this regard; but these questions are raised: What solutions has the Qur'an, which is the "explanation of the whole thing", provided to answer the financial needs and social empowerment of this stratum of the society? Are examples and models of social and economic empowerment of female heads of the family mentioned in the Holy Quran or not? By analyzing the verses and library study of interpretive texts, it is possible to obtain the components and patterns that meet the economic and social needs of female heads of the household with the focus on "family center" and directly or indirectly, provide the field of financial and social empowerment of this stratum by men. This part can be done through a view to "strengthening the family center" and "restoring broken families" and "expanding the family network".<br />There are another group of Quranic solutions that can provide the social and financial empowerment of all disadvantaged stratum of the society, including female heads of families outside the family center, such as "encouraging women and family members to work and generate income", "supporting of needy people and their families by the Islamic ruler and his representative" and "family members' following of spiritual and educational instructions" are among these solutions.تأمین معیشت و باز اجتماعی کردن زندگی زنان سرپرست خانوادهای که از اقشار آسیبدیده و یا در معرض آسیب هستند، در علومی همچون روانشناسی و جامعهشناسی مورد بررسی قرارگرفته و آثاری در اینباره تدوینشدهاست؛ اما این پرسشها مطرح میشود: قرآنی که «تبیانُ کلِّ شیء» است، برای پاسخ به نیازمندیهای مالی و توانمندسازی اجتماعی این بخش از جامعه، چه راهکارهایی را ارائه نموده است؟ آیا در قرآن کریم نمونهها و الگوهایی از توانمندسازی اجتماعی و اقتصادی بانوان سرپرست خانواده ذکرشده یا خیر؟ با واکاوی آیات و مطالعه کتابخانهای متون تفسیری، میتوان به مؤلفهها و الگوهایی دستیافت که تأمین نیازمندیهای اقتصادی و اجتماعی زنان سرپرست خانوار را با محوریت «کانون خانواده» مطرح کرده و در پی آن است بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم، زمینه توانمندسازی مالی و اجتماعی این قشر را بهوسیله مردان فراهم سازد. این بخش با نگاه به «تحکیم کانون خانواده» و «ترمیم خانوادههای ازهمپاشیده شده» و «گسترده نمودن شبکه خانواده» عملیاتی میگردد. دسته دیگری از راهکارهای قرآنی وجود دارند که میتواند زمینه توانمندسازی اجتماعی ـ مالی همه اقشار محروم جامعه ازجمله زنان سرپرست خانواده را خارج از کانون خانواده فراهم نماید از قبیل «تشویق به کار و درآمدزایی بانوان و اعضای خانواده»، «حمایت حاکم اسلامی و نماینده وی از افراد و خانوادههای نیازمند» و «عمل اعضای خانواده به دستورالعملهای معنوی و تربیتی» جزو این دسته از راهکارها هستند.https://arq.quran.ac.ir/article_178295_726f2e6f2d9a04397c656d3702d428ef.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریمقرآن و علوم اجتماعی3060-56443120230522Effective Factors in Strengthening Foresight and Religious Identity with Emphasis on Quran and Hadithعوامل مؤثر بر تقویت آیندهنگری و هویت دینی با تأکید بر قرآن و حدیث579317829610.22034/arq.2023.178296FAنرگسشکربیگیاستادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران، ( نویسنده مسئول)0000-0002-5873-2066رضوانشکربیگیکارشناس علوم تربیتی، کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایرانJournal Article20230520Since the personal and social life of each individual is influenced by his identity, one of the important and different dimensions of today's studies in the field of anthropology is paying attention to the category of education, identity and human existence. On the other hand, the conscious and exploratory search for identity and its various dimensions is a new phenomenon. The findings show that by knowing the place and role of religious identity, one of the basic components of civilization can be achieved, which plays a significant role in the development of human identity.<br />Examining social changes and the development of current societies proves more and more the necessity of knowing the important and effective dimensions and components on identifying and knowing the element of education. The future has a dim face for humans; but planning and foresight, attention and recognition are necessary. Most people who think about their happiness, move forward with a plan in their lives. They often focus on factors that affect their foresight. They become accurate so that they can achieve the desired results with a correct vision of the future. The current research is trying to analyze the verses of the Holy Quran with the descriptive-analytical method and by using the method of analyzing the texts and library documents. The results of this work show that the foundations of theology, anthropology and worldview are effective in the formation and stabilization of religious identity, and on the other hand, important factors such as faith in God, belief in the afterlife, thinking, having a goal, consultation, historical perspective, etc. are among the things that strengthen foresightیکی از ابعاد مهم و متفاوت مطالعات امروزی در حیطه انسانشناسی، توجه به مقوله تربیت، هویت و بخش وجودی انسان است. چراکه زندگی شخصی و اجتماعی هرکسی تحت تأثیر هویتش قرار میگیرد. از سوی دیگر جستجوی آگاهانه و اکتشافی هویت و ابعاد گوناگون آن پدیدهای جدید است. یافتهها نشان میدهد که با شناخت جایگاه و نقش هویت دینی میتوان به یکی از مؤلفههای اساسی تمدن که نقش بسزایی در تکوین هویت انسانی دارد، دستیافت. بررسی تغییرات اجتماعی و توسعه یافتن جوامع کنونی؛ ضرورت شناخت ابعاد و مؤلفههای مهم و مؤثر بر هویتیابی و شناخت عنصر تربیت را بیشازپیش به اثبات میرساند. آینده برای انسان چهرهای گنگ دارد؛ اما برنامهریزی و آیندهنگری، توجه و شناخت نسبت به آن ضروری است. اکثر انسانهایی که به سعادت و خوشبختی خویش میاندیشند؛ در زندگیشان با برنامه پیش میروند، آنان اغلب بر روی عواملی که بر بینش آنها نسبت به آینده تأثیر میگذارد؛ دقیق میشوند تا بتوانند با بینشی صحیح نسبت به آینده، به نتایج مطلوب برسند. پژوهش حاضر درصدد است تا با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از روش تحلیل متون و اسناد کتابخانهای به بررسی آیات قرآن کریم پرداخته است. نتایج این اثر نشان میدهد که مبانی خداشناسی، انسانشناسی و جهانشناسی در شکلگیری و تثبیت هویت دینی مؤثر بوده و از سوی دیگر عوامل مهمی مانند ایمان به خدا، باور به آخرت، تفکر، داشتن هدف، مشورت طلبی، تاریخ نگری و... سبب تقویت آیندهنگری میگردد.https://arq.quran.ac.ir/article_178296_c664fb7cc71376cd1b9cf101107eeb07.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریمقرآن و علوم اجتماعی3060-56443120230522Reflection on the Development of Scientism based on the Revelatory Rationality from the Perspective of the Qur'anتأمل در توسعه علم گرایی برپایه عقلانیت وحیانی از منظر قرآن9411417829710.22034/arq.2023.178297FAمحمد یاسینبصیرتاستاد یار گروه تبلیغ و ارتباطات، مجتمع علوم انسانی اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه، قم ، ایرانکریمخان محمدیدانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشگاه باقرالعلوم، قم. ایران0000-0002-8174-1550داودرحیمی سجاسیاستادیار گروه جامعه شناسی، دانشگاه شاهد، تهران. ایران0000-0001-7428-3005Journal Article20230531The development of scientism based on rationality and appropriate to society's culture is recommended in social sciences; but the development of scientism in the contemporary world is limited to experimental sciences and is based on secular rationality. Since scientism in Islamic culture is adopted from revelation, the development of scientism in Islamic society should be based on revelatory rationality. The aim of the article is the development of scientism along with the purity and understanding of the truth and modern understanding of the text in accordance with the needs of society and the localization of science in a comprehensive way of the concept of scientism.<br />This article uses the comprehension method of text analysis. The findings of the research include the development of formal sciences in the direction of divine obedience, scientism along with purity from vices, physical and mental deviations, and growth in worldly and hereafter affairs, and teaching wisdom to reach the truth through science and reason and prevent from error and ignorance. The expansion of the concept of scientific experts (Raskhoon fi al-'ilm, Uotu al-'ilm and Ahl al-Dhikr) to commentators in the analysis of verses is in accordance with the needs of the society by observing the conditions of interpretation and the development of scientism in a monotheistic society with considering divine independence.<br />The result of the research is the development of scientism based on revelatory rationality in having divine obedience, purity, wisdom, and the expansion of specialized scientific understanding in the interpretation and comprehensibility of the content of divine verses. Therefore, scientism is not exclusive to material and experimental sciences, rather, it includes empirical and non-empirical, material and spiritual, physical and spiritual sciences, in this world and the hereafter.توسعه علمگرایی بر اساس عقلانیت و متناسب با فرهنگ جامعه در علوم اجتماعی توصیهشده است؛ اما توسعه علمگرایی در جهان معاصر به علوم تجربی منحصر شده و بر اساس عقلانیت سکولار است؛ ازآنجاکه علمگرایی در فرهنگ اسلامی اتخاذشده از وحی است، توسعه علمگرایی در جامعه اسلامی بایست بر اساس عقلانیت وحیانی باشد. هدف مقاله، توسعه علمگرایی همراه با پاکی و درک حقیقت و فهم عصری متن متناسب با نیاز جامعه و بومیسازی علم بهصورت جامعیت بخشی مفهوم علمگرایی است. این نوشتار از روش تفهمی تحلیل متن استفاده کرده است. یافتههای تحقیق دربرگیرنده توسعه علوم رسمی در جهت اطاعت الهی، علمگرایی همراه با پاکیزگی از پستیها، انحرافات جسمی و روحی و رشد در امور دنیایی و آخرتی و آموزش حکمت برای رسیدن به حقیقت توسط علم و عقل و نجات از گمراهی و جهالت است. گسترش مفهوم متخصصان علمی (راسخون فی العلم، اوتوالعلم و اهل الذکر) به مفسران در تحلیل آیات، متناسب با نیاز جامعه با رعایت شرایط تفسیری و توسعه علمگرایی در جامعه توحیدی با در نظر داشت استقلال الهی است. نتیجه تحقیق، توسعهبخشی علمگرایی بر پایه عقلانیت وحیانی در داشتن اطاعت الهی، پاکیزگی، حکمتآموزی و گسترش فهم تخصصی علمی در تفسیر و قابلفهم بودن محتوای آیات الهی است؛ ازاینرو، علمگرایی منحصر به علوم مادی و تجربی نیست؛ بلکه شامل علم تجربی و غیرتجربی، مادی و معنوی، جسمانی و روحانی، دنیا و آخرت است.https://arq.quran.ac.ir/article_178297_0069a98ce9a5beeca391ea7ae5b594bc.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریمقرآن و علوم اجتماعی3060-56443120230522The Functions of Trust in God in dealing with Individuals and Divine Destiny based on the Content Analysis of the Verses of the Holy Qur’anکارکردهای توکل به خداوند در مواجهه با افراد و قضا و قدر الهی بر مبنای تحلیل محتوای آیات قرآن کریم11513817829810.22034/arq.2023.178298FAمحمدعترت دوستاستادیار گروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.0000-0003-4631-6628فتحیهفتاحی زادهاستاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات ، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران.معصومه ساداتسعیدی حسینیکارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران.Journal Article20230610In the Holy Qur'an, Almighty God has ordered His servants in the form of a directive, to trust in Him and mentioned the functions of trust in God in many cases. Examining the verses containing the concept of trust (<em>tawakkul</em>) in the Holy Quran shows that God Almighty has mainly explained the benefits and functions of trust in dealing with different individuals and issues and has mentioned many examples for it. Since the concept of trust is one of the ambiguous words in the Islamic education system and various definitions and functions have been expressed for it from the perspective of Islamic thinkers, it is therefore necessary to explain its functions in dealing with different people and cases from the perspective of the verses in an independent research. Also, the Holy Qur'an should be discussed, and the verses of the Holy Qur'an should be analyzed in this context without conceptual presuppositions and predetermined categories. In this research, an attempt has been made to analyze the verses of the Holy Quran by using the "content analysis" method as one of the interdisciplinary and text-based research methods to discover the functions of trust, and in the end, the comprehensive model of the functions of trust in God in facing different people and issues were presented.<br />The findings of the research show that 31% of the verses involving the issue of trust (<em>tawakkul</em>) can be divided into five categories of dealing with infidels and polytheists, hypocrites, people of the book, wrong actions of Muslims, and divine judgment. The final result of trusting in God in these cases is the growth and evolution of man and salvation from the mentioned afflictionsخداوند متعال در قرآن کریم بهصورت امر ارشادی، بندگانش را به توکل بر خود امر کرده و در موارد متعددی کارکردهای توکل به خداوند را نیز ذکر کرده است. بررسی آیات متضمن مفهوم توکل در قرآن کریم نشان میدهد خداوند متعال عمدتاً به تبیین فواید و کارکردهای توکل در مواجهه با افراد و قضایای مختلف پرداخته و مصادیق فراوانی برای آن ذکر کرده است. ازآنجاکه مفهوم توکل، یکی از واژگان دارای ابهام در نظام معارف اسلامی بوده و تعاریف و کارکردهای مختلفی برای آن از منظر اندیشمندان اسلامی بیانشده، لذا ضروری است که در پژوهش مستقلی به تبیین کارکردهای آن از منظر آیات قرآن کریم پرداخته و بدون پیشفرض مفهومی و دستهبندی از پیش تعیینشده، به تحلیل آیات قرآن کریم در این زمینه پرداخته شود. در این پژوهش تلاش شده است با استفاده از روش «تحلیل محتوا» بهمثابه یکی از روشهای تحقیق میانرشتهای و متن محور، به تحلیل آیات قرآن کریم برای کشف کارکردهای توکل پرداخته و در پایان، الگوی جامع کارکردهای توکل به خداوند در مواجهه با افراد و قضایای مختلف ارائه شد. یافتههای تحقیق نشان میدهند که 31% از آیات متضمن بحث توکل، به تبیین کارکردهای آن در پنج مقوله مواجهه با کفار و مشرکان، منافقان، اهل کتاب، عملکرد نادرست مسلمانان و قضا و قدر الهی، قابلتقسیم است. نتیجه نهایی توکل به خداوند در این موارد، رشد و تکامل انسان و نجات از ابتلائات ذکرشده است.https://arq.quran.ac.ir/article_178298_6781be9b5eb16b142d24c60a04c821e2.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریمقرآن و علوم اجتماعی3060-56443120230522Analysis of Male Students' Lived Experience of "Failure" in Memorizing the Qur'an (Study Case: Specialized Quranic Schools in Isfahan City)واکاوی تجربه زیسته دانشآموزان پسر از «عدم موفقیت» در حفظ قرآن (موردمطالعه: مدارس تخصصی قرآنی شهر اصفهان)13917317829910.22034/arq.2023.178299FAزهراآبیاراستاد یار گروه معارف اسلامی دانشگاه آزاد اصفهان ( خوراسگان )، اصفهان، ایران، (نویسنده مسئول)0000-0002-2272-2253سید مصطفیطباطباییدانشجوی دکتری تاریخ اسلام، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایرانمحمدمهرابی کوشکیدانشجوی دکتری جامعهشناسی، دانشگاه کاشان، کاشان ، ایرانJournal Article20230619Memorizing the Holy Qur’an is one of the most prominent ways of socializing Qur’anic beliefs and values and promoting it in Islamic societies. The institutionalization of these norms requires a mechanism that can be used to achieve the goal of promoting the Holy Qur’an. Specialized schools for the memorization of the Holy Quran are a clear example of such a mechanism, which have sought to promote the Holy Qur’an for more than a decade alongside the structure of formal education. Although the methods of memorizing the Qur’an and its psychological effects on the personality of successful memorizers have been studied in these schools, but the lived experience of students who did not succeed in this path has not been analyzed. However, the purpose of this research is to discover and construct the lived experience of students who were in these schools and did not succeed in memorizing the Qur’an.<br />The approach in this research was qualitative, and the phenomenological method was used in data analysis. To collect experimental data, a purposeful sampling method was used and an in-depth and semi-structured interview was conducted with 12 students and members of the community involved. The result of this research was made in the form of 141 descriptive codes and 16 interpretative codes, and then reduced to five explanatory codes as follows: "Lack of reliance on values in (memorizing) the Qur’an, stressed ethical behavior of teachers, stereotypes about intellectual belief, lack of follow-up, and increasing boredom".حفظ قرآن کریم از برجستهترین شیوههای جامعهپذیری باورها، ارزشها قرآنی و ترویج آن در جوامع اسلامی است. نهادینهسازی این هنجارها نیازمند سازوکاری است که بتوان بهواسطه آن به هدف ترویج قرآن کریم دستیافت. مدارس تخصصی حفظ قرآن کریم نمونه بارز چنین سازوکاری است که بیش از یک دهه در کنار ساختار آموزشوپرورش رسمی به دنبال ترویج قرآن کریم بودهاند. اگرچه تاکنون روشهای حفظ قرآن و تأثیرات روانشناختی آن بر شخصیت حافظان موفق در این مدارس موردپژوهش بوده؛ اما تجربه زیسته دانشآموزانی که در این مسیر موفقیتی کسب نکردهاند، واکاوی نشده است. بااینحال، هدف از این پژوهش کشف و برساخت تجربه زیسته دانشآموزانی است که در این مدارس بوده و موفق به حفظ قرآن نشدهاند. رویکرد در این پژوهش کیفی و از روش پدیدارشناسی در تحلیل دادهها استفادهشده است. برای گردآوری دادههای تجربی نیز از روش نمونهگیری هدفمند استفادهشده و با ۱۲ نفر از دانشآموزان و افراد جامعه درگیر، مصاحبه عمیق و نیم ساختیافته انجامشده است. نتیجه این پژوهش در قالب 141 کد توصیفی و 16 کد تفسیری و سپس تقلیل آن به پنج کد تبیینی «ارزشی بار نبودن قرآن، تنگناهای رفتاری-اخلاقی مربیان، کلیشههای فکری-اعتقادی، رهاشدگی و دلزدگی توسعهیافته» برساخته شد.https://arq.quran.ac.ir/article_178299_afed8bed1f567ee06a45f87a6eae2277.pdf