دانشگاه علوم و معارف قرآن کریمقرآن و علوم اجتماعی3060-56444220240822The Parable and Analysis of its Social and Ethical Applications in Verse 261 of Surah Al-Baqarahمَثل و تحلیل کاربستهای اخلاقی اجتماعی آن درآیه261 بقره83519045910.22034/arq.2024.190459FAطیبهحیدری راددانشآموخته سطح چهار، تفسیر تطبیقی، جامعه الزهرا س، تهران، ایران، Haidarerad2010@gmail.comJournal Article20230305The Holy Quran, in line with the change and transformation of souls, achieving perfection and improving the social conditions of humanity, relies on man and his upbringing. For this great goal, God has used people's own language in the form of parables so that his teachings can be understood. It must be admitted that what has been written so far about Quranic parables is only a small part of the knowledge hidden in this deep breadth, and has not covered the scope of cognitive diversity in this field, so it is necessary for thinkers and intellectuals to study Quranic parables from different angles, and discover their apparent secrets. Therefore, in this article, an attempt has been made to describe the parable and analyze its social and ethical applications in verse 261 of Surah Al-Baqarah using library data, interpretive and narrative resources.
The results of the research show that adherence to the principles of <em>Zakat</em> and prayer has provided the dynamism of human society's civilization, the position of servitude, and the foundation of a virtuous life; And <em>Infaq</em> is a general and ultra-financial concept; The living horizon of people can be brought closer to each other through: absolut prohibition of usury, and the obligation to pay Islamic taxes such as <em>Zakat</em>, <em>Khums</em>, <em>Sadaqa</em>, <em>Infaq</em>, <em>Waqf</em>, <em>Qard Al-Hasan</em>, and various financial aids. It is also possible to revive the spirit of faith and human brotherhood among Muslims, and to care for the issues of Muslims, which achieves the following social achievements: familiarity and unity, strengthening religion, narrowing the class gap, equalizing people's lives in society, spreading hope, preventing social deviations, establishing peace, and removing sadness from societyتکیه قرآن، در راستای تغییر و تحول نفوس، نیل به کمالات و بهبودی احوال اجتماعى بشریت، بر انسان و تربیت اوست. خداوند براى این هدف بزرگ از زبان خود مردم در قالب تمثیل استفاده نموده تا معارف آن، قابل درک گردد. <br />باید اعتراف نمود، آنچه تا کنون درباره تمثیلات قرآنى به رشته تحریر درآمده، بخش اندکی از معارف نهفته در این پهناى ژرف است و گستره تنوع دانشی این عرصه را پوشش نداده از این رو ضرورت دارد، اندیشمندان و فرهیختگان با مداقه، مثالهاى قرآن را از زوایاى مختلف، مورد بررسى قرار دهند و به اسرار متجلّى آنها دست بیابند.<br />بدین جهت، در این مقاله، سعی شدهاست به روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهرهگیری از دادههای کتابخانهای و کتب تفسیری و روایی به «مَثل و تحلیل کاربستهای اخلاقی اجتماعی آن در آیه261سوره بقره»پرداختهشود. برآیند و یافتههای حاصل از پژوهش،گویای این است که: پایبندی به دو اصل زکات و نماز، پویایی تمدن جامعه بشری، مقام عبودیت و بسترسازی حیات طیبه را فراهم آورده، انفاق، مقولهای عام و فرا مالی است؛ و قُرب افق معیشتی مردم به یکدیگر از طرق: تحریم رباخوارى به طور مطلق، وجوب پرداخت مالیاتهاى اسلامى از قبیل زکات، خمس، صدقات، انفاق، وقف، قرضالحسنه، کمکهاى مختلف مالى و زنده کردن روح ایمان و برادرى انسانى در میان مسلمانان، میسر میگردد؛ و اهتمام به امور مسلمانان، دستاوردهای اجتماعی ذیل: انس و وحدت، تقویت دین، کاهش فاصله طبقاتی، همسان سازی معاش افراد جامعه، امید آفرینی، ممانعت از انحرافات اجتماعی، اعطای آرامش و زدودن غصه، را به همراه دارد.https://arq.quran.ac.ir/article_190459_e03b2b358a188617628433b1fe93db2a.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریمقرآن و علوم اجتماعی3060-56444220240822Designing the Qur'anic Model of the Islamic Al-Madina Al-Tayyiba with a Future Research Approachطراحی الگوی قرآنی شهر طیب اسلامی با رویکرد آیندهپژوهی367119046010.22034/arq.2024.190460FAمحمدسبحانی یامچیدانشیار گروه علوم قرآن و تفسیر، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، مراغه، ایران، Sobhani@quran.ac.ir0000-0002-4770-9725علیعشقیکارشناسی ارشد علوم قرآنی، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، مراغه، ایران، (نویسنده مسئول)، Aeshghei@gmail.comسعیدهعلویدکتری جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، دانشکده علوم اجتماعی، ایران، Alavi.saide.1370@gmail.comJournal Article20231119Designing, planning and establishing an Islamic Al-Madina Al-Tayyiba (perfect society) based on authentic Islamic principles and values can provide the basis for growth and perfection towards a desirable and ideal society. In the past few decades, the influx of Western modernity models and their application in the cities of Islamic countries has made the atmosphere of the Islamic cities face a crisis of identity loss - identitylessness. In order to confront the invasion of foreign culture and solve the problems of the cities of the country, it is necessary to revive the Islamic Al-Madina Al-Tayyiba and return to the authentic Islamic standards of the Qur'an in building the cities of the country. Accordingly, the current research has been conducted with the aim of designing the Quranic model of the Islamic Al-Madina Al-Tayyiba with a future research approach. The research method is an applied method in terms of the goal, and also a survey due to its descriptive approach. The statistical population of this research is 70 experts and professors at the level of universities and scientific institutes across the country. In order to analyze the Quranic model of Islamic Al-Madina Al-Tayyiba, 36 important indicators have been extracted and analyzed using Quranic verses. MICMAC program was used to analyze the research indicators and identify the main effective strategies in designing the Quranic model of Islamic Al-Madina Al-Tayyiba.<br />The research findings show that out of 36 elements investigated in this research, 12 criteria were selected as the key factors influencing the design of the Quranic model of Islamic Al-Madina Al-Tayyiba, which are: perseverance and will to revive Al-Madina Al-Tayyiba, dispersion the culture of worship in the city, spreading piety and spirituality in the city, helping the deprived, needy and weak, expanding the scope of science and technology in the city, human dignity and citizen rights, establishing justice, avoiding rumors and suspicions, ensuring security and peace, economic prosperity and public welfare, building a moral city and righteous leadershipطراحی، برنامهریزی و ایجاد شهر طیب اسلامی که متشکل از اصول و ارزشها اصیل اسلامی قرآنی است، میتواند زمینه رشد و کمال به سمت جامعه مطلوب و آرمانی را فراهم سازد. در چند دهه اخیر هجوم الگوهای مدرنیته غربی و کاربست آن در شهرهای کشورهای اسلامی، فضای شهرهای کشور را با بحران بیهویتی مواجه ساخته است. برای مقابله با هجوم فرهنگ بیگانه و رفع مشکلات پیشآمده در فضا شهرهای کشور، احیای شهر طیب اسلامی و بازگشت به معیارهای اصیل اسلامی قرآنی در ساختار شهرهای کشور راهبردی ضروری است. بر این اساس پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی قرآنی شهر طیب اسلامی با رویکرد آیندهپژوهی انجامشده است. روش پژوهش بر اساس هدف، کاربردی و بر اساس ماهیت توصیفی پیمایشی است. جامعه آماری این پژوهش 70 نفر از افراد متخصص و اساتید در سطح دانشگاهها و حوزههای علمیه نقاط مختلف کشور است. جهت تحلیل الگوی قرآنی شهر طیب اسلامی،36 شاخص مهم با استفاده از آیات قرآنی استخراج و موردبررسی قرار گرفت. برای تجزیهوتحلیل شاخصهای موردپژوهش و تعیین راهبردهای کلیدی مؤثر در طراحی الگوی قرآنی شهر طیب اسلامی از نرمافزار MICMAC استفاده شد. نتایج پژوهش نشان میدهد از 36 مؤلفه بررسیشده در تحقیق حاضر، 12 معیار (پشتکار و اراده احیای شهر طیب، رونق عبادت در شهر، گسترش تقوا و معنویت در شهر، کمک به محرومان و مستضعفان، گسترش علم و فنآوری در شهر، کرامت انسانی و حقوق شهروندی، برقراری عدالت، پرهیز از شایعهپراکنی و سوءظن، تأمین امنیت و آرامش، رونق اقتصادی و رفاه عمومی، شهر اخلاق مدار و رهبریت صالح) بهعنوان عوامل کلیدی مؤثر بر طراحی الگوی قرآنی شهر طیب اسلامی انتخابشدهاند.https://arq.quran.ac.ir/article_190460_89115029667092fb3a6026eba27f8669.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریمقرآن و علوم اجتماعی3060-56444220240822Explanation of the Role of Cognitive Components in the Formation of the Islamic Revolution as a Social Phenomenon from the Perspective of the Holy Qur'anتبیین نقش مؤلفه های بینشی در شکل گیری انقلاب اسلامی به مثابه پدیده ای اجتماعی از منظر قرآن7210320618110.22034/arq.2024.206181FAکامراناویسیدانشیار گروه معارف قرآن و حدیث، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران، oveysi@maaref.ac.ir0000-0002-5900-110XJournal Article20231231Whenever political and sociological scientists want to present a theory about the revolution, they first establish a basis and apply it to all kinds of revolutions in the world. Therefore, except for some fair scholars, other theorists such as Marx, Weber, Abrahamian, Fanon and Tedgar have attributed to revolutions purely economic or social and psychological purposes as well as political violence. The following article attempts to study the most important cognitive components of formation of the Iranian Islamic Revolution in the Qur'an, which was conducted by the method of library collection in an analytical-descriptive way with a focus on the possible interpretations of the Qur'an within the framework of the interpretive study.<br />In this research, the belief in the necessity of forming an Islamic government is based on the verses indicating the establishment of a government and the implementation of the rulings, as well as the belief in the continuity of the leadership and rule of the Prophet (PBUH) through the theory of the guardianship of the jurist, with attention to the basis of establishing justice in society, and the importance of applying the rule of <em>Nafy Al-Sabil</em>, which are among the components concerning the government and some othersconcerning the nation (Ummah) are such as increasing insight, awareness of the importance of perseverance, attention to the role of unity, knowing the enemy, and paving the way for the realization of the divine Sunnah represented in changing the nation by the their own hands.دانشمندان علوم سیاسی و اجتماعی در هنگامه ارائه نظریه درباره انقلابها، اصلی را تأسیس نموده و به همه مصادیق انقلاب جهان تسرّی میدهند و بهجز برخی از دانشمندان منصِف، دیگرانی چون مارکس، وبر، آبراهامیان، فانون، تدگار، منشأ صرفاً اقتصادی یا اجتماعی و روانشناختی یا خشونت سیاسی برای انقلابها قائل شدهاند. مقاله پیش رو درصدد است مهمترین مؤلفههای بینشیِ شکلگیری انقلاب اسلامی ایران را در قرآن موردبررسی قرار دهد که با روش گردآوری کتابخانهای و به شیوه تحلیلی- توصیفی با محوریت برداشتهای احتمالی از قرآن در بستر مطالعه تفسیری صورت گرفته است. در این پژوهش، باور بهضرورت تشکیل حکومت اسلامی در قالب آیات دالّ بر نظام سازی و به فعلیت رساندن اجرای احکام، نیز اعتقاد به استمرار شئون رهبری و داوری پیامبر (ص) در قالب نظریه ولایتفقیه، توجه به بسترسازی برپایی قسط در جامعه، التفات به اهمیت اجرای قاعده نفی سبیل ازجمله مؤلفههای بینشی مربوط به ساختار حکومت و مؤلفههای بینشی بصیرت، آگاهی نسبت به جایگاه استقامت، التفات به نقش اتحاد، دشمنشناسی، توجه به فضاسازی سنت الهیِ تغییر قوم به دست خود، مربوط به نهاد مردم است.https://arq.quran.ac.ir/article_206181_ee516b4083760294716f30d249a32b52.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریمقرآن و علوم اجتماعی3060-56444220240822Designing the Ideal Da'wah Pattern based on the Verses of Al-Ghurar in the Holy Qur'anطراحی الگوی مطلوب دعوت بر اساس غرر آیات قرآن کریم10413520618410.22034/arq.2024.206184FAکریمخان محمدیاستاد گروه مطالعات فرهنگی و ارتباطات، دانشگاه باقرالعلوم ع، قم، ایران، khanmohammadi@bou.ac.ir0000-0002-8174-1550Journal Article20240307According to the recent technological changes in the world, the status of "Da'wah" (the Call) has been upgraded compared to <em>Al-Amr bi Al-Ma’rouf</em> (Enjoining Good); because enjoining good can only be achieved in a society where people adhere to covenants and agreements, while in today's societies, due to the "loss of identity", the social atmosphere of some people has changed, and their attachment to their homeland has decreased. Therefore, the interaction among these people takes on the aspect of Da’wah. Despite the urgent need to present the optimal model for Da’wah, less theorizing has been done in this field. In line with Islamic theorizing, inspired by the thematic interpretation approach, the author has derived from the Holy Qur'an, and through analyzing the "Verses of al-Ghurar" [which are ferequently referd to] he has achieved the optimal model for Da'wah.
The results of the research show that in the ideal model based on the Qur'an, the ideal and civilization-building interaction is only achieved if every individual who is sending the massage in society be a "<em>Shahid</em>" (witness) too; That is, believing in the content of the message; and be a good "listener" and "selecter" while listening to all the sayings so they can choos the best of them. Finally, in terms of the content of the message, including emotional and artistic messages, <em>Da'wah</em> (the call) must be placed within the framework of the principle of "<em>Hikmat</em>" (wisdom), and be reasonable and directed to the human intelect; through the three main words "<em>Shahid</em>", "<em>Mustami</em>" and "<em>Hikmat</em>" centering on the concept of "Allah", it is possible to design a model of Da'wah in people’s interactions. با توجه به تحولات فنآورانه رخداده در جهان، جایگاه «دعوت» نسبت به «امربهمعروف» ارتقا یافته است؛ زیرا امربهمعروف در جامعهای قابل تحقق است که مردم بر پیمانهای مشترک ملتزم باشند، درحالیکه در جوامع امروزی، به دلیل «ازجاکندگی»، فضای اجتماعی برخی از افراد دگرگون شده و تعلقخاطر آنها به مکان زندگی کمتر شده است. ازاینروی، تراکنش میان چنین افرادی جنبه دعوت به خود میگیرد. باوجود نیاز مبرم به ارائه الگوی مطلوب دعوت، کمتر در این زمینه نظریهپردازی صورت گرفته است. نگارنده در راستای نظریهپردازی اسلامی، با الهام از رویکرد تفسیر موضوعی، قرآن کریم را استنطاق نموده و بر اساس تحلیل «غرر آیات» به الگوی مطلوب کنش دعوتی دست یافته است. نتایج پژوهش نشان میدهد در الگوی مطلوب قرآن بنیان، تراکنش آرمانی و تمدن ساز، زمانی تحقق مییابد که انسانها در جایگاه پیامفرست، «شاهد»؛ یعنی باورمند و عامل به محتوای پیام باشند. در جایگاه مخاطب «مستمع» بوده و بدون محدودیت، ضمن گوش فرادادن به همه صداها گزینشگ. ر باشند و بهترین را انتخاب نمایند. درنهایت، باید دعوت به لحاظ محتوای پیام ازجمله پیامهای عاطفی و هنری در چهارچوب اصل «حکمت» قرار گرفته، استدلال پذیر و معطوف به عقل بشری باشد؛ بنابراین با سه کلیدواژه «حکمت»، «شاهد» و «استماع» با محوریت مفهوم «الله» الگوی تراکنش دعوتی طراحی میشودhttps://arq.quran.ac.ir/article_206184_cd8b0fa930b08334ef6df512a78f0de9.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریمقرآن و علوم اجتماعی3060-56444220240822Individual and Social Challenges and Obstacles Preventing the Progress of Scientific Jihad based on the Teachings of the Qur’an and Hadithsچالشها و موانع فردی و اجتماعی مؤثر در عدم پیشبرد جهاد علمی بر اساس آموزههای قرآنی و احادیث13616920618510.22034/arq.2024.206185FAسیده نساءهاشمیان سیگارودیدانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران؛ nh1400@yahoo.com0009-0009-5848-7628سیده فاطمههاشمیاستادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران، (نویسنده مسئول)، dr.fat.hashemi@gmail.com0000-0003-0887-619Xمحسناحتشامی نیااستادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران، moh.ehteshami_neya@iauctb.ac.ir0000-0002-4981-7703Journal Article20240323Scientific jihad is a determination to direct the path of knowledge and to well educate in order to obtain divine satisfaction and to uphold divine values and double effort by enduring difficulties to discover the unknowns and scientific truths. One way to achieve the goals of scientific jihad is to know the obstacles, challenges and effective impediments which prevent the progress of scientific jihad and then confronting and removing them, which have been studied and explained in religious teachings.<br />This research has analysed and examined these individual and social challenges and obstacles with descriptive-analytical method using verses and hadiths. Individual challenges can be viewed as unjustified bias in not accepting scientific and reasonable opinions and ideas, prejudging without thinking, scientific pride, individualism, wasting time or being preoccupied with entertainment and trivial matters, procrastination in performing work, and despair after loss and failure. Social challenges can also be viewed as social problems in the context of scientific jihad and self-alienation. Recognizing these challenges and removing obstacles can be an effective step towards the progress, authority and excellence of Islamic societies in achieving scientific self-sufficiency.جهاد علمی جهت دادن به علم و علمآموزی در راستای کسب رضایت و تعالی ارزشهای الهی و تلاش مضاعف همراه باتحمل دشواری برای کشف مجهولات و حقایق علمی است یکی از راههای پیشبرد اهداف جهاد علمی، آسیبشناسی و آفت زدایی، چالشها و موانع مؤثر در عدم پیشبرد آن است که در آموزههای دینی به طرح و<em> </em>تبیین آنها پرداختهشده است. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی با بهرهگیری از آیات و روایات، به تحلیل و بررسی این چالشها و موانع فردی و اجتماعی پرداخته است. چالشهای فردی را میتوان تعصّب بیجا در عدم پذیرش آراء و نظریات علمی و معقول، پیشداوری بدون تعمّق، غرور علمی، فردگرایی، اتلاف وقت یا سرگرم شدن و تلاش در امور بیهوده، تأخیر در انجام کار، یأس و نامیدی از شکست دانست. چالشهای اجتماعی را نیز میتوان پسرانهای اجتماعی در بستر جهاد علمی و ازخودبیگانگی دانست. شناخت این چالشها و مانع زدایی از آنها میتواند گامی مؤثر در جهت پیشرفت و اقتدار و تعالی جوامع اسلامی در رسیدن به خودکفایی علمی باشد.https://arq.quran.ac.ir/article_206185_766c0c5bd62f352c1e081d4a1d5f2df8.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریمقرآن و علوم اجتماعی3060-56444220240822Islam's Attitude towards Childbearing and Population Increase; Quantity or Quality?نگرش اسلام به فرزند و جمعیت؛ کمیت اصل است یا کیفیت؟17020020618310.22034/arq.2024.206183FAمحمدجوادسقای بیریااستادیار گروه علوم قرآن و حدیث، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره، قم، ایران، mjbiria@iki.ac.ir0000-0003-1761-1601علیابوترابیاستادیار گروه روانشناسی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره، قم، ایران، aliaboutorabi1400@gmail.com0009-0003-2796-2090اسماعیلچراغی کوتیانیاستادیار، گروه جامعهشناسی، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره، قم، ایران، esmaeel.chraghi@gmail.com0009-0005-9509-7507Journal Article20240619Increasing the number of children in the Islamic society is strongly encouraged by Islamic texts. Now, the question is whether the Qur'an and hadiths have also paid attention to improving the quality of offsprings and children. It is clear that this issue will affect the size of the family and the population of Muslims. By looking at the texts, it is clear that the quality of offsprings has certainly been taken into consideration. However, to what extent one should seek to improve the quality of his generation and what quality indicators can be used to monitor it, are matters that need further research. This research aims to answer the question of what is more important from the perspective of Islam: the number of children and population increase, or the quality of generation. The research method in terms of data collection is library-based, and in terms of problem solving is the descriptive-analytical-interpretive.
The most important findings of the research are: 1. Increasing the number of children is the first demographic principle; 2. In parallel with this principle, promoting “quality” is another demographic principle related to having children, and these two principles should go hand in hand; 3. The most important indicators of child quality from the perspective of the Qur’an and hadiths are as follows: having faith, sincerity in worship, love for the Household of the Prophet (peace be upon them), piety and kindness to parents and the leadership of the pious.افزایش کمیت فرزندان در جامعة اسلامی مؤکداً مورد تشویق متون اسلامی است. اکنون، پرسش آن است که آیا قرآن و روایات به ارتقای سطح کیفیت فرزندان نیز توجه داشتهاند. بدیهی است که این مسئله بر اندازة خانواده و جمعیت مسلمانان تأثیرگذار خواهد بود. با نیمنگاهی به متون، معلوم میشود که کیفیت فرزندان نیز قطعاً مدنظر بوده است؛ اما اینکه تا چه حد باید در پی ارتقای کیفیت بود و با کدام شاخصهای کیفیت میتوان آن را رصد کرد، نیازمند بررسیهای بیشتر است. هدف از انجام این پژوهش، پاسخگویی به این پرسش است که در نگرش اسلام به فرزند و جمعیت، تعداد فرزندان اصل است یا کیفیت آنان. روش ما در گردآوری دادهها، کتابخانهای و در حل مسئله، توصیفی ـ تحلیلی ـ تفسیری است. مهمترین نتایج عبارتاند از: 1. افزودن بر کمیت فرزندان، نخستین اصل جمعیتی است؛ 2. بهموازات این اصل، ارتقای «کیفیت»، اصل جمعیتیِ دیگری است که با فرزند آوری مرتبط است و این دو اصل باید بهموازات یکدیگر پیش روند؛ 3. مهمترین شاخصهای اثباتی برای کیفیت فرزند از دیدگاه قرآن و روایات، بدین شرحاند: ایمان، اخلاص در بندگی، محبت اهلبیت علیهمالسلام، پرهیزکاری، نیکوکاری به والدین و پیشواییِ پرهیزکاران.https://arq.quran.ac.ir/article_206183_1af85c56f6651a0aa32f8a9840a9569f.pdf