دانشگاه علوم و معارف قرآن کریمقرآن و علوم اجتماعی3060-56444420241221Theological Foundations of Social Education from the Perspective of the Qur'an with an Emphasis on the Monotheism of Divine Lordshipمبانی الهیاتی تربیت اجتماعی از منظر قرآن با تأکید بر آموزه توحید ربوبی103921675910.22034/arq.2024.216759FAحسینمحمدیاستادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه بین المللی امام خمینی ره، قزوین، ایران0009-0005-0523-0141داودصائمیاستادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، شاهرود، ایران، (نویسنده مسئول)0000-0001-9368-2415Journal Article20231122Social religion-based education is the guidance and management of the process of human growth and development in the context of society. Since the process of education is based on foundations (descriptive, realistic propositions), and the differences in educational systems are due to their differences in foundations, so, the present study – which aims to explain religion-based social education - has examined the theological foundations of social education based on the verses of the Qur'an using a descriptive and analytical method. The formulation of education in Quranic terms - during which an individual must rely on knowledge, deeds, and choice to direct towards the true Lord and abandon others who do not have the status of Lordship (so that only one will governs him) - indicates the inevitability of allocating a significant part of educational activities to the social aspect because human social tendencies always place him in various social situations, and social education helps man to cultivate his personality traits, while maintaining his individual independence without becoming an isolated and alien element of society, to have an independent will and not to be melted in the general will of society. The research findings show that such a state of social education is based on human-centered, community-centered, and history-centered theological foundations that arise from Lord's divine arrangements in the social administration of man. Therefore, without paying attention to these generative realities and their description, the course of Quranic education will not lead anywhere.تربیت اجتماعی، هدایت و اداره جریان رشد و تکامل انسان در بستر جامعه است. ازآنجاییکه جریان تربیت بر مبانی (گزارههای توصیفی واقعنگر) استوار است و تفاوت در نظامهای تربیتی به تفاوت آنها در مبانی برمیگردد، پژوهش حاضر با هدف تبیین تربیت اجتماعی دینمحور، مبانی الهیاتی تربیت اجتماعی بر اساس آیات قرآن را با روش توصیفی و تحلیلی موردبررسی قرار داده است. صورتبندی تربیت در اصطلاح قرآنی که طی آن فرد باید با تکیهبر معرفت، عاملیت و اختیار، نسبت به برگرفتن ربّ واقعی اقدام نموده و دیگران را که شأنی از ربوبیت ندارند را وانهد (تا تنها یک اراده بر او حاکم باشد)، بیانگر گریزناپذیر بودن اختصاص بخش قابلتوجهی از فعالیتهای تربیتی به حوزه تربیت اجتماعی است؛ زیرا تمایلات اجتماعی انسان، او را همواره در موقعیتهای اجتماعی گوناگون قرار میدهد و تربیت اجتماعی به انسان یاری میرساند تا با پرورش بنمایههای شخصیتی، ضمن حفظ استقلال فردی خویشتن بدون تبدیلشدن به عنصری منفرد و بیگانه از جامعه، دارای اراده مستقل باشد و در اراده عمومی جامعه حل نشود. یافتههای پژوهش نشان میدهد چنین وضعیتی از تربیت اجتماعی بر مبانی الهیاتی انسانمحور، جامعهمحور و تاریخمحور استوار است که از تدابیر ربوبی خداوند در اداره اجتماعی انسان ناشی میشود و بدون توجه به این واقعیتهای تکوینی و توصیف آن، جریان تربیت قرآنی راه به جایی نخواهد برد.https://arq.quran.ac.ir/article_216759_5d7f49bdfcfd3cfa8cfd42adc8855c0a.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریمقرآن و علوم اجتماعی3060-56444420241221Semantic Analysis of "Al-Qawl" in the Qur'an and the Role of Desirable Sayings in Social Communicationتحلیل معنا شناختی «قول» در قرآن و نقش اقوال مطلوب در ارتباطات اجتماعی407121676010.22034/arq.2025.216760FAنادرکریمی بیرانوندنادر کریمی بیرانوند، دانشجوی دکتری گروه علوم و قرآن و حدیث، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران0009-0001-0693-8011شیرمحمدعلی پورعبدلیاستادیار گروه معارف، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران (نویسندۀ مسئول)0009-0008-1337-8375یدالهملکییداله ملکی، استادیار گروه علوم و قرآن و حدیث، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران0009-0007-6738-8379Journal Article20240811One of the challenging issues in examining social issues in society is the type of conversation people have in different situations. This research aims to examine the frequent word "Al-Qawl" (Speech) in the Holy Qur'an as a solution to achieve the right methods of communication and conversation. The statistical population of the research - which was conducted with a descriptive-analytical method and a semantic approach - is the Holy Qur'an. Using the analysis of syntagmatic and paradigmatic relationships, we sought to find appropriate methods of linguistic communication with different people in society to have a greater impact. The research findings show that Al-Qawl in the Qur'an has a wide semantic range that includes not only speech but also any type of expression of intention, including action, notion, indication and belief. Also, the Qur'an, by presenting different types of Al-Qawl such as Ma'rouf (just word), Layyin (gentle word), Baligh (eloquent word), Karim (noble word), Sadid (true word) and Maysour (simple word) provides a comprehensive framework for human communication that is adjusted based on different social situations. The results of this study show that knowledge of addressee in the verses of the Qur'an plays a vital role in effective communication. The Qur'an specifically recommends a type of speech for each communicative situation, for example, when dealing with rebellious people, the use of soft and gentle speech is more effective. In situations such as social and family relationships, Ma'rouf (respectful) speech is recommended, and in situations where respect for others is needed, the Qur'an emphasizes the use of the noble speech. These diverse speech patterns mentioned in the Qur'an show that this divine book pays special attention to the personality and social characteristics of its addressees, and accordingly, provides specific instructions for speech and behavior for each situation. Ultimately, the use of these different speech methods can help solve communication challenges in society, especially in negotiations.در بررسی مسائل اجتماعی جامعه، نوع گفتگوی افراد در موقعیتهای مختلف یک موضوع چالشبرانگیز است. این پژوهش با هدف بررسی واژه پرتکرار «قول» در قرآن کریم بهعنوان راهکاری برای دستیابی به روشهای درست مذاکره و گفتگو انجامشده است. جامعه آماری پژوهش، قرآن کریم بوده و با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد معناشناسی انجامشده است. با استفاده از تحلیل روابط همنشینی و جانشینی به دنبال یافتن روشهای مناسب ارتباط زبانی با افراد مختلف جامعه برای تأثیرگذاری بیشتر بودهایم. یافتههای پژوهش نشان میدهد که قول در قرآن دارای گستره معنایی وسیعی است که نهتنها گفتار بلکه هر نوع ابراز مقصود، اعم از فعل، ظن، اشاره و عقیده را در برمیگیرد. همچنین، قرآن با ارائه انواع مختلف قول (معروف، لیّن، بلیغ، کریم، سدید، میسور) یک چارچوب جامع برای ارتباطات انسانی ارائه میدهد که بر اساس موقعیتهای مختلف اجتماعی تنظیمشده است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که مخاطبشناسی در آیات قرآن نقش حیاتی در برقراری ارتباط مؤثر دارد. قرآن بهطور خاص برای هر موقعیت ارتباطی نوعی گفتار را توصیه میکند مثلاً در مواجهه با افراد سرکش، استفاده از قول لیّن (نرم و ملایم) تأثیر بیشتری دارد. در موقعیتهایی مانند روابط اجتماعی و خانوادگی، قول معروف (احترامآمیز) پیشنهاد میشود و در مواقعی که نیاز به احترام به دیگران است، قرآن به استفاده از قول کریم تأکید میکند. این الگوهای متنوع گفتاری که در قرآن آمده است، نشان میدهند که قرآن توجه ویژهای به ویژگیهای اجتماعی و شخصیتی مخاطب دارد و بر اساس آن برای هر موقعیت دستوراتی خاص برای گفتار و رفتار ارائه میدهد. درنهایت، استفاده از این روشهای مختلف گفتاری میتواند به حل چالشهای ارتباطی در جامعه، بهویژه در مذاکرات، کمک نماید.https://arq.quran.ac.ir/article_216760_9168da26cb0d9002bcb14edf4cb7befe.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریمقرآن و علوم اجتماعی3060-56444420241221Analyzing the Harms of Performance of Government Agents based on the Qur'anic Teachingsآسیبشناسی عملکرد کارگزاران حکومتی بر مبنای تعالیم قرآن کریم7210121676110.22034/arq.2024.216761FAسید ابراهیممعصومیاستادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده ادبیات و زبان خارجه دانشگاه کاشان، کاشان، ایران0009-0008-0475-9424Journal Article20240909One of the most important problems that occur in any political system is the risks that occurs after its establishment and consolidation. For this reason, in all governments and political systems, the main concern of the people is the type of performance of the agents and the non-deviation of the government from its main course. Now, the main question of the research is: What are the risks threaten the performance of the government agents in the socio-political field from the perspective of the Qur'an? (Problem) So that by identifying and controlling the risks against the agents in the theoretical and practical fields, governments can be protected from deviations and misfunction (Objective). This study, with a content analysis approach, in the capacity of analyzing the performance of the agents of the political system at two existential levels of insight and action (functional) and taking the Holy Qur'an as a basis, using the interpretative method of Martyr Al-Sadr, presents its problems to the Qur'an and receives the answers from various holy verses. The result and conclusion of this study from the perspective of the Qur'an is that the functional risks agains the agents at the insight level are the agents' self-centeredness and their lack of a spirit of criticism, and at the functional level, there are problems such as the agents' rebellion, restriction, harassing, despising and oppressing the people of the society.یکی از مهمترین مشکلاتی که در هر نظام سیاسی رخ میدهد آسیبهایی است که بعد از تأسیس و تثبیت آن به وجود میآید، به همین علت در تمامی حکومتها و نظامهای سیاسی دغدغه اصلی مردم، نوع عملکرد کارگزاران و عدم خروج حاکمیت از مسیر اصلی است، حال سؤال و مسئله اصلی پژوهش این است که آسیبهای عملکرد کارگزاران نظامها در حوزه سیاسی-اجتماعی از منظر قرآن کدام است؟(<strong>مسئله</strong>) تا با شناسایی و کنترل آسیبهای کارگزاران در ساحت نظری و عملی، حکومتها از انحرافات و کجرویها مصون بماند (<strong>هدف</strong>) در این مقاله با رویکرد تحلیل محتوا، در مقام تحلیل عملکرد کارگزاران نظام سیاسی به دو سطح وجودی بینشی و کنشی (عملکردی) و مبنا قرار دادن قرآن کریم، با استفاده از روش تفسیری شهید صدر، مسائل خود را به قرآن عرضه و پاسخ قرآن را از آیات مختلف دریافت میکند. ماحصل و نتیجه این بررسی از دیدگاه قرآن این است که آسیبهای عملکردی کارگزاران در سطح بینشی، عبارت از خودبینی کارگزاران و عدم روحیه انتقادپذیری آنان است و در سطح عملکردی هم مشکلاتی مانند طغیان کارگزاران، محدودیت سازی، اذیت کردن مردم جامعه، تحقیر مردم و ظلم به آنان است.https://arq.quran.ac.ir/article_216761_23b545022f0fb5a2ca68d0bac5084191.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریمقرآن و علوم اجتماعی3060-56444420241221A Three-Dimensional Conceptual Model of Accountability in Social Systems Based on the Qur'an and Hadithsمدل مفهومی سه بُعدی پاسخگویی در سیستمهای اجتماعی مبتنی بر قرآن و روایات10214121676210.22034/arq.2024.216762FAمهدیامیریاستادیار گروه علوم تربیتی و مشاوره، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران0000-0002-1559-2673Journal Article20241006This research aims to present a three-dimensional model of accountability in social systems based on the Holy Qur'an and its validation in universities through a multi-study mixed research. In the first part of the research, a conceptual framework of accountability in social systems was extracted based on a qualitative categorical content analysis of the verses of the Holy Qur'an using a cyclical process of analysis (including four stages of data collection, revivalist data reduction, data organization and analysis, and interpretation and conclusion). This framework has been formed in three dimensions: foundations (including righteousness, non-arrogance, piety, faith, divine knowledge, righteous deeds, and divine scales), obstacles (including disbelief, misguidance, doubt, evil deeds, deceit, and breach of contract), and enabling factors (including divine support, stability, peace, trust, insight, honesty, good deeds, and responsibility). Using the qualitative content analysis method and semi-structured interviews, the validity of this framework developed in universities has been confirmed and validated through the reliability technique and expert review methods and self-review as a social system under study and a conceptual framework.هدف این پژوهش ارائه مدل سهبعدی پاسخگویی در سیستمهای اجتماعی مبتنی بر قرآن کریم و اعتباریابی آن در دانشگاهها از طریق یک پژوهش ترکیبی چند مطالعهای بود. در بخش اول پژوهش یک چارچوب مفهومی از پاسخگویی در سیستمهای اجتماعی بر اساس تحلیل محتوای کیفی مقولهای آیات قرآن کریم با استفاده از فرایند چرخهای تحلیل (مشتمل بر چهار مرحله گردآوری اطلاعات، تقلیل احیاگرایانه دادهها، سازماندهی و تحلیل اطلاعات و تفسیر و نتیجهگیری) استخراج گردید. این چارچوب در سه بُعد مبانی (مشتمل بر حقگرایی، عدم تکبر، تقوا، ایمان، اطلاعت الهی، عمل صالح و موازین الهی)، موانع (مشتمل بر کفرورزی، گمراهی، تشکیک، سیئات، فریبکاری و پیمانشکنی) و عوامل زمینهساز (مشتمل بر توفیق الهی، پایداری، آرامش، توکل، بصیرت، درستکاری، اعمال حسنه و مسئولیتپذیری) شکل گرفت و از طریق فن اعتمادپذیری و روشهای مرور متخصصان و خودبازبینی با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و بهرهگیری از مصاحبه نیمه ساختاریافته، اعتبار پذیری این چارچوب توسعه دادهشده در دانشگاهها بهعنوان یک سیستم اجتماعی موردبررسی و چارچوب مفهومی تأیید و اعتباریابی شد.https://arq.quran.ac.ir/article_216762_89d45fce6dca6aa1f0df12343c5aa00c.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریمقرآن و علوم اجتماعی3060-56444420241221The Policies of the Holy Qur'an in the Socialization of Chastity and Hijabسیاستگذاریهای قرآنکریم در جامعهپذیری عفاف و حجاب14217121676310.22034/arq.2024.216763FAعبدالکریمبهجت پوردانشیار گروه قرآن پژوهی پژوهشکده حکمت و دین پژوهی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، ایران0000-0002-2454-0808خدیجهاحمدی بیغشاستادیار گروه قرآن و حدیث دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران(نویسنده مسئول)0000-0002-7900-7103Journal Article20241123The present study seeks to answer the question of what policies the Holy Qur'an implemented, at the appropriate time, as a programme for the guidance of humanity, for the social acceptance of chastity and hijab. A descriptive-analytical study of this issue indicates that the culture of Islamic hijab did not emerge only by issuing the rule of hijab, but rather provided the grounds for facilitating the internalization of Islamic veiling and so, transforming the society of the era of descent of Qur'an from a life in thought and a culture of ignorance into a life in thought and a culture of faith. The socio-cultural atmosphere and the course of revelation of the verses made it clear that the policy of the Qur'an before the hijab was to establish a ground for prevailing chastity as a norm in a society of faith. Therefore, the Qur'an, by distinguishing between chastity and covering the body and not imposing the burden of chastity-creating on hijab, paying attention to the stages of realizing chastity - from valuing to establishing the norm of chastity and purity - expresses the necessary policies for accepting the rule of hijab and, by creating a kind of faith discipline, realizes a covered individual and society based on the social personality of believers. A social personality that is based on ten basic components of its capacity and not only women but also men have been effective in its formation. After the realization of these components, the rule on hijab has been issued as a government law in order to identify women's social faith in a religious and political manner and resulted in the norming and continuation of Islamic dress and identity. پژوهش حاضر درصدد پاسخ به این سؤال است که قرآن کریم بهعنوان برنامه هدایت بشر، برای جامعهپذیری عفاف و حجاب چه سیاستهایی را بهموقع اجرا گذاشت و آنها را چگونه عملی کرد. بررسی توصیفی تحلیلی این مسئله حاکی از آن است که فرهنگ حجاب اسلامی تنها با صدور حکم پوشش پدید نیامد بلکه زمینههایی فراهم شد تا امر درونی سازی پوشش اسلامی تسهیل شده و جامعه عصر نزول از زیست در اندیشه و فرهنگ جاهلی، به زیست در اندیشه و تشخص ایمانی مبدل شود. فضای فرهنگی اجتماعی و سیر نزول آیات آشکار داشت سیاست قرآن پیش از حجاب، منعطف بر تحقق زیست عفیفانه بهعنوان هنجار در جامعه ایمانی بوده است. ازاینرو قرآن با تفکیک میان عفاف و پوشش و عدم تحمیل بار ایجاد عفاف بر حجاب، توجه به مراحل تحقق عفاف-از ارزشگذاری تا تثبیت هنجار سازی عفاف و پاکدامنی- سیاستهای ضروری پذیرش حکم پوشش را بیان کرده و با ایجاد نوعی انضباط ایمانی، بر پایۀ شخصیت اجتماعی مؤمنان، فرد و جامعهای پوشیده را محقق مینماید. شخصیت اجتماعی که بر مبنای ده مؤلفۀ اساسی ظرفیتش بنانهاده شده و نه تنها زنان بلکه مردان نیز در شکلگیری آن مؤثر بودهاند. پس از تحقق این امور، حکم حکومتی حجاب به منظور تشّخصایمانی اجتماعی بانوان به صورت شرعی و سیاسی صادر شده و هنجارسازی و تداوم هویت و پوششاسلامی را در پی داشت.https://arq.quran.ac.ir/article_216763_9082698dbfa8aeff2eb9146d089fef99.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریمقرآن و علوم اجتماعی3060-56444420241221The Social Impact of Divine Support for Woman in the Emotional Aspect from the Perspective of the Holy Qur’anتأثیر اجتماعی حمایت الهی از بانوان در بعد عاطفی از منظر قرآن کریم17220321225010.22034/arq.2024.212250FAنسیمتیموریسطح 4، تفسیر تطبیقی، مجتمع علوم اسلامی کوثر، تهران، ایران0000-0002-5019-7206Journal Article20240416It seems that in the present era, due to various reasons such as media advertising, lack of awareness of individuals, women's lack of awareness of their rights, self-deprecation, instrumental abuses and etc., the status of woman among different strata of society is not recognized as it should be, and this has become the source of problems for women in various social areas. This is while God Almighty has clarified in numerous verses that there is no difference between men and women in terms of human status and personal dignity. In addition, God Almighty has paid more attention to the position of woman in order to correct the second-class view of women in the era of ignorance and its influence on that society and has extended His umbrella of protection to woman in the form of verses of the Holy Qur’an. God Almighty has paid attention to and supported women in various aspects such as legal, cultural, emotional and social aspects. This article examines the Qur’anic verses that establish the social status of woman and her role as mother, wife, or daughter. For this purpose, based on a descriptive-analytical approach and library method, 17 verses of the Holy Qur’an have been analyzed by examining 16 Shiite and Sunni interpretive books.<br />The results indicate that special divine support for woman and her role as daughter is manifested in a positive context by calling girls as “<em>Khair Kathir</em>” (great blessing), and in a negative context by condemning burying girls alive and restoring their violated rights on the Judgment Day. As for supporting woman and her role as wife, the Qur'an also considers them a source of serenity for their husbands, a means of procreation of mankind, and protection for men from sins. As for their role as mothers, the verses indicate that pregnancy and breastfeeding are reserved for women, and the ability to receive inspiration as mothers, and emphasize the effects of mothers' prayers and their great value in front of God and necessity of respecting them. As mentioned, God Almighty has spoken about the true dignity of women in His heavenly book and has considered them as valuable and respectable beings, and thus has recognized their status and supported them. It is obvious that the impact that this approach of the Qur’an has on society is to recognize the status of women and establish their position not only in the pre-Islamic era but in all eras, including the present time; because the thoughts and attitudes of the pre-Islamic era have manifested themselves in some way in every era, and adhering to the divine words, this eternal miracle can be a guide for all humanity. Therefore, the Holy Qur’an not only does not have a second-class view of women, but also considers them to be like men in creation and the existential system, and has recognized the value and necessity of women in various roles and aspects of social life.در قرآن کریم، خداوند متعال از ابعاد مختلفی چون حقوقی، فرهنگی، عاطفی و اجتماعی به بانوان توجه و از آنان حمایت کرده است. بررسی آیاتی از قرآن که در آنها، جایگاه اجتماعی زنان در نقشهای مادری، همسری یا دختری تثبیت شده، مورد نظر مقاله حاضر است. بدین منظور بر اساس رویکرد توصیفیـ تحلیلی و روش کتابخانهای، 17 آیه با بررسی 16 کتاب تفسیری شیعی و سنی مورد تحلیل قرارگرفتهاند. یافتهها، حاکی از آن هستند که حمایت ویژه الهی از زن در نقش دختری در وجه ایجابی با خیر کثیر خواندن دختران و در وجه سلبی با مذمت زندهبهگور کردن ایشان و دادخواهی در قیامت برای آنان جلوهگر است. در آیات مورد بررسی، نقش زن بهعنوان همسر شامل آرامشبخشی به همسر، ظرفیت تولید نسل توسط او و حفظ مرد از گناه است. بهعنوان مادر، آیات به اختصاص بارداری و شیردهی به بانوان، قابلیت دریافت الهام توسط مادر، تبیین تأثیر دعای مادر و ارزش احترام مادران اشاره دارند. نتیجه آنکه قرآن کریم نهتنها نگاه درجه دوم به زنان ندارد بلکه آنها را در خلقت و نظام وجودی مانند مرد دانسته و ارزش و ضرورت زنان را در نقشها و جنبههای گوناگون حیات اجتماعی به رسمیت شناخته است.https://arq.quran.ac.ir/article_212250_80c0ed4a446e39cc982abcae75b49549.pdf