قرآن و علوم اجتماعی

قرآن و علوم اجتماعی

رویکرد علامه طباطبایی نسبت به روایات اجتماعی در تفسیر المیزان

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار ،گروه علوم قرآن و حدیث ،دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم،قم ، ایران
2 دانشجوی دکترای تخصصی علوم قرآن و حدیث ، دانشگاه شهید چمران ، اهواز، ایران
چکیده
بهره گیری از روایات معصومان )ع( بهمثابه ثقل اصغر، یکی از مهمترین و
اساسیترین منابع تفسیری برای هر مفسر است. مفسران هرکدام بهنوعی از روایات
استفاده کردهاند، اما در شیوۀ بهرهگیری و استفاده از این منبع ارزشمند، دیدگاه
و عملکرد متفاوتی دارند. دراینبین، علامه طباطبایی در مورد بهکارگیری روایات
در تفسیر قرآن، دقت و توجه ویژهای مبذول داشته است. یکی از انواع روایاتی که
ایشان در موارد قابلتوجهی به آن پرداختهشده است؛ اخباری است که با مباحث
اجتماعی، حوادث و شخصیتهای جامعه ]بهویژه در عصر نزول[ مرتبط است.
ایشان در خلال تفسیرش بحثی با عنوان «بحثهای روایی » را مطرح کرده و با
بررسی دقیق و همهجانبۀ روایات، مخصوصاً عرضۀ روایات بر قرآن، بهطور مفصل
روایات را ارزیابی نموده و اجتهاد سایر مفسران را در مورد بهکارگیری روایات
در تفسیر قرآن نقد و بررسی کرده است. نوشتار پیشِ رو که با روش توصیفی_
تحلیلی و با ابزار کتابخانهای انجامشده، درصدد کشف رویکرد علامه نسبت به
روایات اجتماعی در تفسیر المیزان است. حاصل مطالعۀ حاضر چنین است که
مؤلف المیزان با مبانی مختلفی ازجمله ملاک عرضهی روایات بر قرآن، در موارد
متعدد و از جوانب مختلفی، روایات مربوط به مباحث اجتماعی را تحلیل نموده،
با رویکردهای مختلفی ازجمله: بررسی سندی، دلالی، نقد روایات اسباب نزول
و شأن نزول، بررسی جری و تطبیق، نقد انواع استفادههای مفسران در بهکارگیری
روایات، بررسی فقه الحدیثی، تأیید و بهرهگیری از احادیث و...، بهصورت
گستردهای به تصحیح، تحلیل و تنقیح اینگونه روایات پرداخته است
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Ruwiqird Allameh Tabatabai attributed to the social narratives in the interpretation of the balance

نویسندگان English

ruhollah mohammadi 1
amanelah naseri karimnand 2
1 Assistant Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, University of Holy Quran Sciences and Education, Qom, Iran
2 PhD student in Quran and Hadith Sciences, Shahid Chamran University, Ahvaz, Iran
چکیده English

Using the narrations of the Infallible Imams (peace be upon them) as the Second
Source of Islam (Thiql Asghar) is one of the most important and essential sources
of interpretation for every interpreter. Each of the commentators use some kind of
narration, but they have different views and approach about how to use this valuable
source. In this context, Allameh Tabatabaei paid special attention to the use
of hadiths in interpreting the Qur'an. One of the types of narrations that he dealt
with in many places is narrations related to social issues, events and conditions of
society [especially in the era of revelation]. During his commentary, he brought up
a discussion entitled "The Narrative Research" for a detailed and comprehensive
examination of the narrations, especially the presentation of them to the Qur'an. He
evaluated the narrations in detail and criticized the ijtihad of other commentators
regarding the use of narrations in the interpretation of the Quran.
The following article, which was conducted with a descriptive-analytical method and
library resources, attempts to discover Allameh's approach towards the social narratives
in Tafsir al-Mizan. The result of the present study is that the author of Al-Mizan
has analyzed the narrations related to social issues with different bases, including
the criteria of presenting the narrations to the Qur’an, in many cases and from different
aspects, and through different approaches such as: document review, semantic
study, criticism of the narrations of Asbab al-Nuzoul and Sha’an al-Nuzoul (the causes
and reasons of revelation), Al-Jary and al-Tatbiq (the study of an example and
its application otherwhere), criticizing the approaches of interpreters in how to use
hadiths, studying the fiqh al-hadith, and the verification and use of hadiths, etc. Finally,
he corrected, analyzed and revised the exegetical narrations on a large scale.

کلیدواژه‌ها English

Social Narrations
Allamah Tabatabaei
Narrative Research
Tafsir al-Mizan
* قرآن کریم.
1-
آلوسی، سید محمود، ) 1404 ق(، تفسیر روح المعانی، چاپ دوم، بیروت، داراحیا التراث العربی.
2-
اوسی، علی ) 1381 (، روش علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، ترجمه: سید حسین میر جلیلی، چاپ
اول، تهران، چاپ و نشر بینالملل.
3-
ابن خلدون، ابوزید عبدالرحمن، ) 1956 م(، مقدمه، بیروت، بینا.
4-
ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمرو، ) 1419 ق(، تفسیر قرآن العظیم، بیروت، ناشر: دارالکتب
العلمیه، منشورات محمدعلی بیضون.
5-
بسیونی فوده، محمود، ) 1397 ق(، التفسیر و مناهجه فی ضوءالمذاهبالاسلامیه؛ مصر، انتشارات
امانت.
6-
بخاری، ابوعبدالله محمد بن اسماعیل، ) 1378 ق(، صحیح بخاری، بیجا، مطابع الشعب.
7-
خویی، ابوالقاسم، ) 1384 (، البیان فی تفسیر القرآن، ترجمه: جعفر حسینی، قم، دارالثقلین.
8-
سیوطی، جلالالدین، ) 1967 م(، الاتقان فی علومالقرآن، چاپ اول، قاهره، بینا.
9-
___________، )بیتا(، جمع الجوامع، بیجا، بینا.
- 10
___________، ) 1404 ق(، الدرالمنثورفی تفسیر الماثور، قم، کتابخانۀ آیتالله مرعشی نجفی.
- 11
شفیعی فریدنی، ) 1375 ش(، حسین، قرآن و جری و تطبیق، مجلۀ وقف میراث جاویدان، شمارۀ 13 .
- 12
صدوق، ابوجعفر محمد بن علی، )بیتا(، التوحید، بیروت، دارالمعرفه، بینا.
- 13
__________________، )بیتا(، من لایحضره الفقیه، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
- 14
طباطبایی، سید محمدحسین، ) 1374 (، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: سید محمدباقر موسوی
همدانی، قم، جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیه.
- 15
طبرسی، ابومنصور احمد بن علی بن ابیطالب، ) 1386 ق(، الاحتجاج، چاپ نجف، بینا.
- 16
طبرسی، فضل بن حسن، ) 1372 (، مجمعالبیان فی تفسیر القرآن، چاپ سوم، تهران، ناصرخسرو.
- 17
طوسی، محمد بن حسن، ) 1411 ق(، الغیبة، قم، مؤسسۀ المعارف الاسلامی.
- 18
فخر رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر )بیتا( تفسیر کبیر )مفاتیح الغیب(، چاپ دوم، تهران،
دارالکتب العلمیه.
- 19
فیض کاشانی، ملأ محسن، ) 1415 ق(، تفسیر الصافی، تهران، انتشارات المصدر.
- 20
قمی، علی بن ابراهیم، )بیتا(، تفسیر القمی، قم، دارالکتاب.
- 21
کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، ) 1389 ق(، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
- 22
مدیرشانه چی، کاظم، ) 1384 ش(، درایة الحدیث، چاپ چهارم، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
- 23
مروتی، سهراب و ناصری کریموند، امان اله، ) « ،)1391 روش علامه طباطبایی در بررسی و نقد
تفاسیر روایی با تکیه بر قاعدۀ سیاق »، مجلۀ پژوهشی حدیث پژوهی کاشان، س 4، ش 8.
- 24
معرفت، محمدهادی، ) 1388 ش(، تحریف ناپذیری قرآن، ترجمه: علی نصیری، چاپ اول، قم،
انتشارات مؤسسۀ فرهنگی تمهید.
- 25
مفید، محمد بن محمد بن نعمان ، )بیتا(، ارشاد، ترجمه: سید هاشم رسولی محلاتی، چاپ دوم،
تهران، انتشارات اسلامیه.

  • تاریخ دریافت 08 خرداد 1401
  • تاریخ بازنگری 09 اردیبهشت 1402
  • تاریخ پذیرش 10 تیر 1402