آموزه های اجتماعی و سیاسی در آیات الهی، راهکار تبیین الزامات تمدن نوین اسلامی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

استادیار ، گروه معارف اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، مهاباد ، ایران.

1022064/arq.2023.367564.1152

چکیده

پیدایی و بالندگی تمدن اسلامی، ریشه در اساس آموزههای اجتماعی و سیاسی
برگرفته از مضامین قرآنی دارد. آموزههایی که جامع، حداکثری و متعلق به همه
زمانهاست. امروزه نیز در تبیین الزامات تمدن نوین اسلامی، اهتمام متفکران
و سیاستگذاران جوامع اسلامی در شناساندن این ارکان تمدن سازِ متمایز
و پاسخگو که منبعث از آیات الهیاند، اجتنابناپذیر و امری ضروری به نظر
میرسد؛ بنابراین این پژوهش توصیفی- تحلیلی درصدد پاسخ به این سؤال اصلی
است که از منظر قرآن کریم، کدامیک از آموزههای اجتماعی و سیاسی میتوانند
در تبیین الزامات تمدن نوین اسلامی نقشآفرینی نمایند؟ به استناد آیات الهی و
مراجعه به منابع کتابخانهای نتایج نشان میدهد آموزههای اجتماعیِ قرآن همچون
تواصی به همبستگی، حفظ وحدت امت اسلامی، اخلاقمداری، لزوم حصول
عدالت و امنیت اجتماعی از الزامات تربیتی در تبیین تمدن نوین اسلامی محسوب
میگردند. همچنین با اتکا به آموزههای تربیت سیاسی در قرآن، دستاوردهایی
نظیر تقویت روحیه عزت طلبانه، التزام استقرار حاکمان صالح، توجه به توسعههای
اقتصادی و صنعتی و نیز تقویت تجهیزات نظامی و دفاعی باعث تحقق تمدن نوین
اسلامی خواهند شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Social and Political Teachings in the Divine Verses, a Solution to Explain the Requirements of Modern Islamic Civilization

نویسنده [English]

  • saeid Hamidi
Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Islamic Azad University, Mahabad, Iran.
چکیده [English]

The emergence and growth of Islamic civilization has its roots in the social
and political teachings derived from the Qur'anic contents. These teachings
are comprehensive and maximal and belong to all times. Even today, in explaining
the requirements of modern Islamic civilization, it is necessary for
thinkers and policy makers in Islamic societies to pay attention and care to
identify these distinctive and responsive civilizational elements that originate
from divine revelations.
This research, using a descriptive-analytical method, seeks to answer the
basic question, which is: What are the social and political beliefs that can
play a role in explaining the requirements of modern Islamic civilization from
the perspective of the Holy Quran? Based on the divine verses and referring
to the library resources, the results showed that the social teachings of the
Qur'an such as the recommendation for solidarity, preserving the unity of
the Islamic Ummah, moral orientation, and the need to achieve justice and
social security are educational requirements in explaining modern Islamic
civilization.
Also, by relying on the teachings of political education in the Qur’an, achievements
such as strengthening the spirit of self-respecting, commitment to the
stability of good rulers, attention to economic and industrial development, as
well as strengthening military and defense equipments can help in realization
of modern Islamic civilization.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Social Teachings
  • Political Teachings
  • Divine Verses
  • Modern Islamic Civilization
* قرآن کریم.
1-
ابن عاشور، محمد طاهر، )بیتا(، التحریر و التنویر، بیروت، مؤسسه التاریخ العربی.
2-
ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، ) 1419 ق(، تفسیر القرآن العظیم، بیروت، دارالکتب العلمیه.
3-
ابن منظور، ابوالفضل محمد بن مکرم، ) 1414 ق(، لسان العرب، بیروت، دارصادر.
4-
افخمی اردکانی، محمدعلی، ) 1386 ش(، « تبیین روشهای تربیت اجتماعی در نهجالبلاغه ،»
فصلنامه نهجالبلاغه، دوره 14 ، شماره 56 .
5-
ایمانی، محسن، ) 1366 ش(، « تربیت اجتماعی »، فصلنامه تربیت، شماره ششم.
6-
بیضاوی، عبدالله بن عمر، ) 1418 ق(، أنوار التنزیل و أسرار التأویل، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
7-
تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، ) 1366 ش(، غررالحکم و درر الکلم، تحقیق مصطفی درایتی،
قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
8-
جان احمدی، فاطمه، ) 1396 ش(، تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، تهران، دفتر نشر معارف.
9-
جان، الیاس، ) 1385 ش(، فلسفه تعلیم و تربیت، ترجمه عبدالرضا ضرابی، قم، موسسه امام )ره(.
- 10
جعفری، محمدتقی، ) 1375 ش(، ترجمه و تفسیر نهجالبلاغه، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
- 11
جمعی از نویسندگان، ) 1382 ش(، ارکان تمدن و نقش انقلاب اسلامی در اعتلای مجدد تمدن
نوین اسلامی، مجله مدیریت فردا، دوره 10 ، شماره 40 .
- 12
جوادی آملی، عبدالله، ) 1383 ش(، توحید در قرآن، قم، اسراء.
- 13
خطیب، عبدالکریم، )بیتا(، التفسیر القرآنی للقرآن، بیروت، دارالفکر العربی.
- 14
دورانت، ویل، ) 1378 ش(، تاریخ تمدّن، ترجمه احمد آرام و دیگران، تهران، مرکز انتشارات علمی
و فرهنگی.
- 15
رازی، فخرالدین محمد بن عمر ) 1420 ق(، التفسیر الکبیر )مفاتیح الغیب(، بیروت: دار احیاء
التراث العربی.
- 16
رسولی، امیر ابراهیم، ) 1392 (، فرهنگ امروز، ماهنامه علوم انسانی، شماره 2.
- 17
زمانی، مصطفی، ) 1348 ش(، اسلام و تمدن جدید، تهران، کتابخانه صدر.
- 18
ساروخانی، باقر، ) 1370 ش(، درآمدی بر دائرةالمعارف علوم اجتماعی، تهران، کیهان.
- 19
سید رضی، )بیتا(، نهجالبلاغه، تصحیح صبحی صالح، قم، دارالهجره.
- 20
صادقی تهرانی، محمد، ) 1365 ش(، الفرقان فی تفسیر القرآن و السنة، قم، فرهنگ اسلامی، چاپ
دوم.
- 21
صدر، سید محمدباقر، ) 1388 ش(، سنتهای تاریخ در قرآن، ترجمه سید جمال موسوی، تهران،
انتشارات روزبه.
- 22
صدوق، محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی، ) 1403 ق(، الخصال، تصحیح علیاکبر
غفاری، قم، جامعه مدرسین.
- 23
طالقانی، سید محمود، ) 1362 ش(، پرتوی از قرآن، تهران، شرکت سهامی انتشار.
- 24
طباطبایی، سید محمدحسین، ) 1369 ش(، المیزان فی التفسیر القرآن، قم، بوستان کتاب.
- 25
طحان، مصطفی محمد، ) 1385 ش(، چالشهای سیاسی جنبش اسلامی معاصر، خالد عزیزی،
تهران، نشر احسان.
- 26
عمید، حسن، ) 1358 ش(، فرهنگ عمید، تهران، امیرکبیر.
- 27
فارابی، محمد بن محمد، ) 1995 م(، آراء اهل المدینة الفاضلة و مضاداتها، شرح و تعلیق: علی بن
ملحم، چاپ اول، بیروت، مکتبة الهلال.
- 28
فرجی، مهدی، ) 1395 (، نوربرت الیاس و تحلیل تمدنی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات
- 29
قرائتی، محسن، ) 1383 ش(، تفسیر نور، چاپ یازدهم، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
- 30
مجلسی، محمدباقر، ) 1403 ق(، بحارالانوار، مصحح جمعی از محققان، چاپ دوم، بیروت، دار
احیا التراث العربی.
- 31
مرکز فرهنگ و معارف قرآن، ) 1417 ق(، دائرةالمعارف قرآن کریم، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
- 32
المسایح، احمد عبدالرحیم، ) 1410 (، فلسفه الحضارة الاسلامیة، قاهره، بینا.
- 33
مشیری، مهشید، ) 1374 ش(، فرهنگ زبان فارسی، تهران، سروش.
- 34
مصباح یزدی، محمدتقی، ) 1383 ش(، قرآنشناسی، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- 35
مصطفوی، سید حسن، ) 1360 ش(، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، بنگاه ترجمه و نشر
کتاب.
- 36
مطهری، مرتضی، ) 1382 ش(، جامعه و تاریخ، چاپ شانزدهم، تهران، صدرا.
- 37
معین، محمد، ) 1371 ش(، فرهنگ فارسی، تهران، امیرکبیر.
- 38
مغینه، محمدجواد، ) 1424 ق(، تفسیر کاشف، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
- 39
مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، ) 1353 ش(، تفسیر نمونه، طهران، دارالکتب الاسلامیه.
- 40
موسوی خمینی، روح الله ) 1368 ش(، صحیفه نور، ج 8، تهران، انتشارات مؤسسه تنظیم و نشر
آثار امام خمینی.
- 41
نوری، میرزا حسین، ) 1409 ق(، مستدرک الوسائل، بیروت، آل البیت.
- 42
ولایتی، علیاکبر و همکاران، ) 1392 ش(، تقویم تاریخ فرهنگ و تمدن اسلام و ایران، چاپ
چهارم، تهران، امیرکبیر.
43-
Hodgson,Marshall G.S, (1974),The Venture Of Islamic,Conscience And History In a Word Civilization,The Classical Age Of Islamic,Vo1,1, Chicago And London,The University Of Chicago Press.