مهارت های ارتباطی انسان با همنوعان در سبک زندگی توحیدی از منظر امام حسن عسکری (علیه السلام)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 سطح4، علوم قران و حدیث ، مدرسه عالی تخصصی حضرت صدیقه کبری (سلام الله علیها)قم ، قم ، ایران

2 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث ، دانشگاه سیستان و بلوچستان ، زاهدان ، ایران

3 استادیار، گروه علوم قرآن وحدیث ، دانشگاه سیستان وبلوچستان ، زاهدان ، ایران

4 استادیار، گروه معارف اسلامی ، دانشگاه علوم پزشکی زاهدان ، زاهدان ، ایران

1022064/arq.2023.350729.1107

چکیده

ارتباط و تعامل در اجتماع از مهمترین ابعاد زندگی انسانی است، به گونه‌ای که آن را مهمترین ابزار هدایت برشمردند. از این روی، یافتن مهارت‌های ارتباطی امری ضروری است که نداشتن این مهارت‌ها خسارت‌های سنگینی بر سلامت جسمی و روحی افراد خواهد داشت، لذا این امر در آموزه‌های قرآنی و روایی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. شرایط خاص و محدودیت ارتباطی امام حسن عسکری با شیعیان به تنهایی گواه و تأکیدی بر اهمیت نوع و کیفیت ارتباطات در سبک زندگی توحیدی است. یکی از فعالیت‌های علمی- فرهنگی ایشان، ایجاد شبکه ارتباطی با شیعیان و پیروان خود بود و از این طریق آنان را از هدایت خویش بهره‌مند می‌ساخت. پژوهش حاضر با هدف واکاوی مهارت‌های ارتباط با دیگران بر مبنای سیره این امام همام به روش نقلی- وحیانی، پردازش توصیفی-تحلیلی و گردآوری کتابخانه‌ای اطلاعات انجام گرفته است. براساس سیره حضرت عسکری ، پرهیزگاری در زندگی، تواضع در برابر افراد، فراموشی لغزش و گناه ایشان، جود و بخشش، صبر و بردباری و ... از جمله مهارت‌های ارتباطی در بُعد ایجابی است که رعایت آن‌ها موجب ارتباط مؤثر فرد با همنوعان می شود. اظهار شادمانی در نزد فرد محزون و غمگین، نفاق و دورویی و ... از بارزترین مهارت‌های ارتباطی در بُعد سلبی است که رعایت و عدم به کاربردن آن‌ها در ارتباط با همنوعان به ارتباطی مؤثر می‌انجامد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Human Communication Skills with Other People in the Monotheistic Lifestyle from the Perspective of Imam Hasan Al-Askari (A.S.)

نویسندگان [English]

  • omolbanin koohestani 1
  • golamreza razavidoost 2
  • mohammad hosein mosavi 3
  • mohammad zarei 4
1 Level 4, Qur'anic and Hadith Sciences, Hazrat Siddiqa Kobari (peace be upon him) specialized high school, Qom, Qom, Iran
2 Doctoral student of Quran and Hadith Sciences, University of Sistan and Baluchistan, Zahedan, Iran
3 Assistant Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, University of Sistan and Baluchistan, Zahedan, Iran
4 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Zahedan University of Medical Sciences, Zahedan, Iran
چکیده [English]

One of the most important dimensions of human life is communication and interaction in society, as it is considered one of the most important tools for guidance. Therefore, it is necessary to find communication skills, because not having these skills will have serious damage to people's physical and mental health. This is of particular importance in the Qur'anic and narrative teachings. The special circumstances and restricted communication of Imam Hasan al-Askari (A.S.) with the Shiites in itself is evidence and confirmation of the importance of the type and way of communication in the monotheistic lifestyle. One of his scientific and cultural activities was to establish a communication network with his Shiites and followers, so they could benefit from his guidance. The current research was conducted with the aim of analyzing communication skills with other people based on the sirah of Imam Hasan al-Askari (A.S.) with the rational and narrative approach, and descriptive analytical method, and collecting information through the library sources.
According to the sirah of Imam Hasan al-Askari (A.S.), piety in life, modesty towards people, forgiveness for their mistakes and faults, generosity and  kindness, patience and tolerance, etc. are among the most obvious communication skills in the positive dimension. Expressing happiness in the presence of a sad and troubled person, hypocrisy and insincerity, etc. are among the most obvious communication skills in the negative dimension, and observing and not using them in communicating with others, leads to an effective communication

کلیدواژه‌ها [English]

  • Communication Skills
  • Communication with others
  • Monotheistic Life
  • Sirah of Imam Hasan Al-Askari (A.S.)
  1. *قرآن.

    *نهج‌البلاغه.

    1. ابن شعبه حرانی، حسن ابن علی، (1404 ق)، تحف‌العقول، چاپ دوم، قم، ناشر جامعه مدرسین.
    2. ابن فارس، احمد بن فارس، (1404 ق)، معجم مقاییس‌اللغه، محقق: هارون، عبدالسلام محمد، قم، مکتب‌الاعلام‌الاسلامی.
    3. ابن منظور، محمد بن مکرم، (1414 ق)، لسان العرب،‌ محقق: میر دامادی، جمال الدین، ج 1، چاپ سوم، بیروت، ناشر دار الفکر.
    4. اسکندری، مرتضی، (1391)، نقش رسانه ملی در ترویج امانتداری و پرهیز از خیانت ورزی، قم، صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، مرکز پژوهش‌های اسلامی.
    5. اون، هارجی ساندلز، کریستین دیکسون، دیوید، (1393)، مهارت‌های اجتماعی در ارتباطات میان فردی، مترجمان، مهرداد فیروز بخت، خشیار بیگی، چاپ هفتم، تهران، انتشارات رشد.
    6. آذری، غلام رضا، (1384)، مقدمه‌ای بر اصول و مبانی ارتباطات (انسانی- جمعی)، تهران، انتشارات افرنگ.
    7. بروجردی، سید محمد ابراهیم، (1366)، تفسیر جامع، ج 2، چاپ ششم، تهران، انتشارات صدر.
    8. پیشوایی، مهدی، (1377)، سیره پیشوایان، قم، مؤسسه امام صادق (ع).
    9. جلالی، محمد حسین، (1372)، آداب معاشرت در اسلام، تهران، ناشر سازمان تبلیغات اسلامی.
    10. جوادی آملی، عبدالله، (1388)، تفسیر تسنیم، ج 15، قم، اسراء.
    11. جوادی آملی، عبدالله، (1391)، مفاتیح‌الحیاه، قم، اسراء.
    12. حر عاملی، محمد بن حسن، (1380)، آداب معاشرت از دیدگاه معصومین (ع)، ترجمه: محمد علی فارابی، ج 1، تهران، ناشر بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
    13. حر عاملی، محمد بن حسن، (1418 ق)، الفصول المهمه فی أصول الأئمه (ع)، محقق: القائینی، محمد بن محمد الحسین، قم، موسسه معارف اسلامی امام رضا (ع).
    14. حر عاملی، محمد بن حسن، (1425 ق)، إثبات الهداة بالنصوص والمعجزات، ج 5، بیروت، اعلمی.
    15. حسین زاده، علی، (1388 ش)، «راه‌کارهای ارتباط مؤثر در میان اعضای خانواده»، مجله معرفت، 1388، شماره147.
    16. خمینی، روح الله، (1389)، صحیفه‌نور، تهران، مؤسسه‌تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی.
    17. دهخدا، علی اکبر، (1385)، لغت‌نامه، چاپ دوم، تهران، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
    18. دیلمی، حسن بن محمد، (1408 ق)، اعلام الدین فی صفات المومنین، چاپ اول، قم، ناشر موسسه آل البیت (ع).
    19. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1412 ق)، مفردات ألفاظ‌القرآن، بیروت، دمشق، دارالقلم، الدارالشامی.
    20. ری شهری، محمد، (1391)، الگوی شادی در قرآن و حدیث، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، سازمان چاپ و نشر.
    21. زارعی، مدوئیه (1398)، «راهبردهای تربیتی در ارتباطات انسانی در گفتگوی ابراهیم (ع) و اسماعیل (ع) با تأکید بر آیه 102 سوره صافات»، مجله مطالعات تربیتی و اجتماعی قرآن و عترت پاییز و زمستان، 1398، شماره 4.
    22. سیفعلی‌ئی، فاطمه، (1400)، «بازشناسی مهارت‌های ارتباطی در قرآن و کارکردهای آن در روابط اجتماعی انسان»، فصلنامه تحقیقات کاربردی در حوزه قرآن و حدیث، 1400، شماره 2.
    23. شامی، یوسف بن حاتم، (1420 ق)، الدر النظیم فی مناقب الأئمه اللهامیم، قم، جامعه مدرسین.
    24. شاه ولی، منصور، (1382)، «بررسی کارکردهای مهارت‌های ارتباطی غیرکلامی و گوش دادن مؤثر در تحقق وظایف و بهبود روابط انسانی»، نشریه علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، 1382، شماره1.
    25. شیخانی، علی باقر، اسحاقی، سید حسین، (1394)، سریر سخن (اخلاقی برای همه)، قم، هاجر (وابسته به مرکز مدیریت حوزه های علمیه خواهران).
    26. صدری نیا، حسین، (1390)، ارتباط انسان با خویشتن (تکوینی و تشریعی)، تهران، سایه روشن.
    27. طباطبایی، سید محمد حسین، (1417 ق)، المیزان فی التفسیر القرآن، چاپ پنجم، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    28. طبرسی، احمد بن علی، (1403 ق)، الإحتجاج علی أهل اللجاج، مشهد، نشر مرتضی.
    29. طبرسی، فضل بن حسن، (1374ش) مجمع‌البیان‌فی‌تفسیرالقرآن، چاپ سوم، تهران: انتشارات ناصر خسرو.
    30. طبری آملی، محمد بن ابی قاسم، (1383)، بشاره المصطفی، ج 2، نجف اشرف، المطبعه الحیدری.
    31. علی پور، زهرا، (1388)، اخلاق زندگی (1)، قم، دفتر عقل.
    32. فتحی، ابراهیم، (1399)، «الگوی هنجاری ارتباطات انسانی در اندیشه آیت‌الله جوادی آملی»، فصلنامه دین و ارتباطات، 1399، شماره 57.
    33. فرهنگی، علی اکبر، (1394)، ارتباطات انسانی، ج 1، چاپ بیست و پنجم، تهران، خدمات فرهنگی رسا.
    34. فیض کاشانی محمد محسن، (1406 ق)، الوافی، اصفهان، ناشر کتابخانه امام امیر المومنین علی (ع).
    35. قائمی، علی، (1364)، اخلاق و معاشرت در اسلام، تهران، انتشارات امیری.
    36. قرائتی، محسن، (1383)، تفسیر نور، ج 8، چاپ یازدهم، تهران، مرکز درس‌هایی از قرآن.
    37. کلینی، محمد بن یعقوب، (1407 ق)، الکافی، چاپ چهارم، تهران، دار الکتب الإسلامیه.
    38. گنجی، حمزه، (1389)، روان‌شناسی عمومی، چاپ پنجاه و سوم، تهران، انتشارات ساوالان.
    39. مجلسی، محمد باقر، (1403 ق)، بحارالانوار، چاپ دوم، بیروت، ناشر احیاء التراث العربی.
    40. مجلسی، محمد تقی، (1406 ق)، روضه‌المتقین فی شرح من‌لایحضره‌الفقیه، محقق: موسوی کرمانی، حسین و اشتهاردی علی پناه، چاپ دوم، قم، مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشانبور.
    41. محدثی، جواد، (1385)، اخلاق معاشرت، چاپ دوم، قم، دفتر تبلیعات اسلامی حوزه علمیه قم.
    42. مصطفوی، حسن، (1368)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    43. مکارم شیرازی، ناصر، (1374)، تفسیر نمونه، تهران، ناشر دارالکتب الاسلامیه.
    44. مکارم شیرازی، ناصر، (1377)، اخلاق در قرآن،‌ قم، مدرسه الامام علی بن ابی طالب (ع).
    45. نوری، حسین بن محمد تقی، (1408 ق)، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم، موسسه آل البیت (ع).
    46. هارجی، اُون، ساندرز، کریستین، دیکسون، دیوید، (1393)، مهارت‌های اجتماعی در ارتباطات میان فردی، مترجمان: فیروزبخت، مهرداد؛ بیگی، خشایار، چاپ هفتم، تهران، رشد.