واکاوی نقش یقین در تشکیل نظام اجتماعی اخلاق‌بنیان از منظر ترتیب نزول آیات مکی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 سطح 3 ، علوم قرآن و حدیث ، جامعه الزهرا قم ، قم ، ایران

2 دانشیار ، گروه علوم قرآن و حدیث ،دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم ، قم ، ایران

1022064/arq.2023.354116.1115

چکیده

نظامهای اجتماعی در جهت رشد و تعالی بشریت اصول و پیشنیازهایی را
تعریف مینمایند. عوامل مختلفی جهت تشکیل نظام اجتماعی اخالق بنیان با
هدف سعادت بشریت، نقشآفرینی میکنند. دودسته صفات نفسانی هدایتگر و
کارگزار ازجمله این عوامل در تشکیل نظام اجتماعی اخالق محور قرآنی است.
این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی به بررسی نقش صفات نفسانی هدایتگر
در شکلگیری نظام اجتماعی اخالق بنیان پرداخته، نقش یقین را بهعنوان یکی
از صفات نفسانی هدایتگر در تشکیل نظام اجتماعی اخالقی تبیین نموده است.
با پیگیری ترتیب نزول آیات مکی که دعوت به پایبندی به اخالق از ویژگیهای
شاخص این دسته آیات است، احتماالت تفسیری کاهشیافته و معنای دقیق آیات
آشکار و بسیاری از ابهامها از میان میرود. نتیجه حاصل آن است که بشر پس از
شکوفایی و شکلگیری یقین، نهاد و وجودش، جز در پی رضایت و تحقق اوامر
الهی گام برنمیدارد و وصول به این مهم تشکیل مجموعهای اجتماعی نظاممند را
که ضامن رشد و کمال فرد و جامعه است، در پی دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analysis of the Role of Certainty in the Formation of a Morality-based Social System due to the Order of Revelation of the Meccan Verses

نویسندگان [English]

  • reyhaneh poorkhalili 1
  • ali qazanfari 2
1 Level 3, Qur'anic and Hadith Sciences, Al-Zahra Qom Community, Qom, Iran
2 Associate Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, University of Holy Quran Sciences and Education, Qom, Iran
چکیده [English]

Social systems define the basic principles and requirements for human growth and advancement. Various factors play a role in the formation of a morality-based social system with the aim of bringing happiness to humanity. Among psychological traits, “guiding” and “performing” are two factors in the formation of the social system on the basis of Qur'anic ethics. This research, using a descriptive-analytical method, investigates the role of the guiding personality traits in the formation of the morality-based social system, and explains the role of certainty as one of the guiding personality traits in the formation of the ethical social system. By following the order of revelation of the Meccan verses which calling to adhere to ethics is one of the distinguishing features of this group of verses, the interpretation odds are reduced, the exact meaning of the verses becomes clear, and many ambiguity is removed.
The results show that after prosperity and the formation of certainty, the existence of man and his soul does not take any step except in the pursuit of fulfilling the divine commands, and to achieve this goal, man seeks to form a systematic social group that guarantees the growth and perfection of the individual and society.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Morality-based Social System
  • Moral Society
  • Guiding Moral Traits
  • the Qur'anic Moral System
  • Performing Moral Traits
  • Morality in the Qur'an
قرآن کریم، ترجمه آیتالله مکارم شیرازی.
 - ابن مسکویه، احمد بن محمد، )1426 ق(، تهذیب األخالق و تطهیر األعراق، بیجا، طلیعه النور.
 - ابن منظور، محمد بن مکرم، )1414 ق(، لسان العرب، بیروت، دار صادر.
 - استادی، رضا، )1383(، آشنایی با تفاسیر، تهران، نشر قدس.
 - اعرافی، علیرضا، )1391(، فقه تربیتی )مبانی و پیشفرضها(، قم، مؤسسه فرهنگی اشراق و عرفان.
 - آلوسی، محمود بن عبدالله، )1415 ق(، روح المعانی، بیروت، منشورات محمدعلی بیضون.
 - بازرگان، مهدی، )1376(، پا بهپای وحی، تهران، شورای انجمن مهندسین.
 - بهجت پور، عبدالکریم، )1390(، همگام با وحی، قم، مؤسسه تمهید.
 - بهجت پور، عبدالکریم، )1394 ش(، شناخت نامه تنزیلی سورههای قرآن کریم، قم، مؤسسه تمهید.
 - بهجت پور، عبدالکریم، )1399(، تفسیر تنزیلی )به ترتیب نزول( مبانی، اصول، قواعد و فواید، چاپ
چهارم، تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسالمی.
 10-بیهقی، احمد بن حسین، )1424 ق(، السنن الکبری، چاپ سوم، بیروت، دار الکتب العلمیة.
 11-الجباری، محمد عابد، )1399(، فهم قرآن حکیم، ترجمه: آرمین، محسن، تهران، نشر نی.
 12-حسینی، سید علیاکبر، )1399(، درآمدی بر مؤلفههای نظام اخالقی قرآن، قم، پژوهشگاه علوم و
فرهنگ اسالمی.
 13-دیلمی، احمد، آذربایجانی، مسعود، )1396(، اخالق اسالمی، تهران، نشر معارف.
 14-راغب اصفهانی، حسین بن محمد، )1412 ق(، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت، دارالقلم.
 15-سراج زاده، حسن، )1396(، »گزارههای اخالقی قرآن و چگونگی نظاممندسازی آن«، فصلنامه
علمی پژوهشی پژوهشنامه اخالق، شماره .35
 16-شیروانی، علی، )1379(، اخالق اسالمی و مبانی نظری آن، قم، دارالفکر.
 17-طباطبایی، محمدحسین، )1390 ق(، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة األعلمی للمطبوعات.
 18-طباطبایی، محمدحسین، )1416 ق(، نهایه الحکمه، قم، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم،
مؤسسة النشر اإلسالمی.
 19-طباطبایی، محمدحسین، )بیتا(، فرازهایی از اسالم، تهران، جهانآرا.
 20-طبرسی، فضل بن حسن، )1372(، مجمعالبیان، تهران، ناصرخسرو.
 21-طریحی، فخرالدین بن محمد، )1375(، مجمع البحرین، چاپ سوم، تهران، مرتضوی.
 22-طوسی، خواجهنصیرالدین، )۱۳۸۲(، اوصاف االشراف، تحقیق: سید محمدرضا غیاثی کرمانی،
چاپ سوم، قم، مؤسسه فرهنگی-انتشاراتی حضور.
 23-طوسی، محمد بن حسن، )۱۴۱۴ ق(، األمالی، قم، دار الثقافة.
ّ 24-ه، )1408 ق(، النظریة الخلقیة عند ابن تیمیة، الریاض، الفرزدق التجاریة.
عفیفی، محمد عبد الل
 25-فخری، عبدالصبور، )بیتا(، نظام اخالقی اسالم، بیجا، سیرت.
 26-فراهیدی، خلیل بن احمد، )1414 ق(، کتاب العین، قم، اسوه.
 27-فیض کاشانی، مال محسن، )1417 ق(، المحجة البیضاء، قم، مؤسسه النشر االسالمی.
 28-فیومی، احمد بن محمد، )1414 ق(، المنیر فی غریب الشرح الکبیر، قم، مؤسسه دارالهجره.
 29-مجلسی، محمدباقر، )1363(، بحاراالنوار، ترجمه: موسوی همدانی، ابوالحسن، تهران، کتابخانه
مسجد حضرت ولیعصر )عج(.
 30-مصباح یزدی، محمدتقی، )1384(، شرح برهان شفاء، قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی
امام خمینی )قدس سره(.
 31-مصباح یزدی، محمدتقی، )1395(، رابطه علم و دین، چاپ سوم، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی
امام خمینی )قدس سره(.
 32-مصطفوی، حسن، )1368(، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد
اسالمی.
 33-معرفت، محمدهادی، )1396(، علوم قرآنی، چاپ سوم، قم، مؤسسه فرهنگی انتشاراتی التمهید.
 34-مکارم شیرازی، ناصر، )۱۳۷۴(، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب اإلسالمیة.
 35-مالصدرا، )بیتا(، االسفار االربعه، بیروت، داراالحیاء لتراث العربی.
 36-نراقی، مهدی بن ابی ذر، )بیتا(، جامع السعادات، بیروت، مؤسسه االعلمی للمطبوعات.