آسیب‌های اجتماعی روشهای نادرست آموزش قرآن (مطالعه موردی کتابهای درسی آموزش و پرورش)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه علوم قران و حدیث ، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم ، مشهد ، ایران

2 کارشناسی ارشد ، علوم قرآنی ، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم ، مشهد ، ایران

1022064/arq.2023.362422.1137

چکیده

آموزش قرآن، از اهداف مهمی است که در آموزش و پرورش کشور مورد توجه است
پایهی اول ابتدایی تا پایان دورهی دبیرستان، کتابهای درسی قرآن )9 کتاب(، پیامهای
آسمانی )8 کتاب( و معارف اسالمی )۳ کتاب(، سه عنوان درسی هستند که برای
آموزش قرآن و معارف اسالمی اختصاصیافتهاند. علیرغم زمان و محتوای قابلتوجه
دروس قرآن، اهداف موردنظر در آموزش قرآن حاصل نشده است و بیشتر دانشآموزان
ّط کافی
ّی به روخوانی قرآن تسل
پس از گرفتن دیپلم، با قرآن آشنایی الزم را نداشته و حت
ندارند. این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی و با هدف آسیبشناسی آموزش قرآن در
کتابهای درسی به دنبال پاسخ به این سؤال است که آسیبهای اجتماعی و عوامل
عدم توفیق در امر آموزش قرآن در آموزشوپرورش کدام است؟ نتایج پژوهش حاکی از
آن است که این ناکامی زاییدهی چهار عامل: .1 ساختارهای نادرست حاکم بر آموزش
ّت الزم، عدم تناسب با سن
قرآن؛ .2 محتوای آموزشی نامناسب از قبیل عدم جامعی
دانشآموز، طوالنی بودن زمان آموزش، عدم برخورداری محتوا از سیر منطقی و ... .3
روشهای آموزشی نامناسب و ناکارآمد با مراحل رشد و تکامل دانشآموزان .4 استفاده
از مربیان ناکارآمد و غیرتخصصی، بر این اساس محتوا و روشهای جدید، علمی و
مناسب که میتوانند الگوی مناسبی برای تدوین محتوای کتب قرآن و معارف اسلامی باشند شناسایی و بعنوان راهکارهایی برای اموزش بهتر قرآن معرفی شده است
ّ

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Social Harms of Incorrect Methods of Teaching the Qur’an (a case study of textbooks for the Ministry of Education)

نویسندگان [English]

  • Mojtaba Noroozi 1
  • Ali Akbar Faghfuri Bilandi 2
1 Assistant Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, University of Holy Quran Sciences and Education, mashhad, Iran
2 Master's degree, Quranic Sciences, University of Sciences and Maarif of the Holy Quran, Mashhad, Iran
چکیده [English]

Teaching the Qur'an is one of the important goals taken into consideration by the country's Ministry of Education. From the first grade of elementary school to the end of high school, the Textbooks of the Qur’an (9 texbooks), the Heavenly Gifts (8 texbooks) and Islamic Education (3 texbooks), are three titles dedicated to teaching the Qur’an and Islamic education. Despite the considerable time and content of the Qur’anic lessons, the desired goals of teaching the Qur’an have not been achieved, and most of the students do not have the necessary knowledge of the Qur’an after obtaining the diploma and finishing high school, and they do not even have sufficient skill to simply recite the Qur’an. This research, using descriptive and analytical method, with the objective of pathology of teaching the Qur’an in the textbooks, seeks to answer the question, what are the social harms and factors of failure in teaching Quran in education?
The results of the research indicate that this failure is due to four factors: 1. Incorrect structures governing the teaching of the Quran; 2. Inappropriate educational content, such as the lack of necessary comprehensiveness, lack of appropriateness with the age of the student, long training time, lack of logical course of content, etc. 3. Inappropriate and ineffective educational methods with the stages of growth and development of students 4. The use of incompetent and non-specialized teachers. On the basis of this, it is necessary to determine the new, scientific and appropriate content and methods that can be a suitable model for compiling the content of the Qur’anic texbooks and Islamic teachings, and presenting them as solutions to improve the teaching method of the Qur’an.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Reciting the Quran
  • the Content of the Qur'an. Quranic Textbooks
  • Ministry of Education؛ Social Harms
  • Solutions
قرآن کریم. ترجمهی مکارم شیرازی، ناصر. قم: دارالقرآن الکریم )دفتر مطالعات تاریخ و معارف
اسالمی(، دوم: .1373
ّ - انی، حسن بن علی، )1404 ق(، تحف العقول، چاپ دوم، قم، انتشارات انصاریان.
ابن شعبه حر
 - انوشهپور، ابوالفضل، الهه ستوده، غالمعباس سرشور خراسانی، سید مهدی سیف، رضا نباتی و
مسعود وکیل، )1394(، آموزش قرآن چهارم دبستان، چاپ هفتم، تهران، ادارهی کل نظارت بر نشر و
توزیع مواد آموزشی.
 - انوشهپور، ابوالفضل، الهه ستوده، غالمعباس سرشور خراسانی، سید مهدی سیف، رضا نباتی و
مسعود وکیل، )،1394 آموزش قرآن پنجم دبستان، چاپ ششم، تهران، ادارهی کل نظارت بر نشر و توزیع
مواد آموزشی.
 - انوشهپور، ابوالفضل، غالمعباس سرشور خراسانی، سید مهدی سیف، سید حامد ملکوتی و مسعود
وکیل، )1386(، روش آموزش قرآن )دورهی ابتدایی(، چاپ پنجم، تهران، شرکت چاپ و نشر کتابهای
درسی ایران.
ّ - دیان، الهه ستوده، غالمعباس سرشور خراسانی، سید
 انوشهپور، ابوالفضل، محیالدین، بهرام محم
ّم دبستان، تهران، ادارهی
مهدی سیف، رضا نباتی و مسعود وکیل، )1394(، چاپ هشتم، آموزش قرآن سو
کل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی.
ّ - دیان، الهه ستوده، غالمعباس سرشور خراسانی، سید
انوشهپور، ابوالفضل، محیالدین، بهرام محم
ّ ل دبستان، چاپ پنجم، تهران، دارهی
مهدی سیف، رضا نباتی و مسعود وکیل، )1394(، آموزش قرآن او
کل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی.
 - انوشهپور، ابوالفضل، مسعود تهرانی فرجاد، الهه ستوده، غالمعباس سرشور خراسانی، منصوره سید
ّم دبستان،
ّ ح، رضا نباتی و مسعود وکیل، )1391(، آموزش قرآن دو
صالحی، سید مهدی سیف، حسن فاّل
چاپ اول، تهران، ادارهی کل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی.
 - انوشه پور، ابوالفضل، مسعود تهرانی فرجاد، الهه ستوده، غالمعباس سرشور خراسانی، منصوره سید
صالحی، سید مهدی سیف، حسن فالح، رضا نباتی و مسعود وکیل، )1393(، آموزش قرآن ششم دبستان،
چاپ سوم، تهران، ادارهی کل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی.
ّ - ل
 آزادی، پرویز، یاسین شکرانی و علی کاظمی، )1395(، پیامهای آسمان پایهی نهم دورهی او
ّ طه، چاپ دوم، تهران، ادارهی کل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی.
متوس
ّ 10-م
ّ اد طباطبایی نژاد، )1395(، کتاب معل
ّ دسج
 آمار، فریال، سید محمد دلبری، یاسین شکرانی و سی
هدیههای آسمان ششم دبستان، چاپ اول، تهران، ادارهی کل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی.
ّ 11-د
ّ دمحم
 آمار، فریال، غالمرضا حیدری ابهری، یاسین شکرانی، سید سجاد طباطبایی نژاد و سی
مهاجرانی، )1395(، هدیههای آسمان )تعلیم و تربیت اسالمی( ششم دبستان، چاپ اول، تهران، ادارهی
کل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی.
ّ 12-دحسین میرباقری و مسعود وکیل، )1392(، آموزش
ّ دمحم
 باقری، یونس، سید مهدی سیف، س
ّ طه )هفتم(، چاپ اول، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران.
ّ ل متوس
قرآن دورهی او
ّ 13-دحسین میرباقری و مسعود وکیل، )1393(، آموزش
ّ دمحم
باقری، یونس، سید مهدی سیف، سی
ّ طه، چاپ اول، تهران، شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران.
ّ ل متوس
قرآن پایهی هشتم دورهی او
ّ 14-دحسین میرباقری و مسعود وکیل، )1394(، آموزش
ّ دمحم
باقری، یونس، سید مهدی سیف، سی
ّ طه، چاپ اول، تهران، شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران.
ّ ل متوس
قرآن پایهی نهم دورهی او
ّ 15-دحسین میرباقری و مسعود وکیل،
ّ دمحم
ّ ث، سی
 باقری، یونس، سید مهدی سیف، سید هادی محد
ّ طه، چاپ اول، تهران،
ّ ل متوس
)1394(، کتاب معلم آموزش قرآن پایههای هفتم، هشتم و نهم دورهی او
شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران.
ّ 16-دحسین میرباقری و مسعود وکیل،
ّ دمحم
ّ ث، سی
باقری، یونس، سید مهدی سیف، سید هادی محد
)1391(، مبانی و روش آموزش قرآن در دورهی راهنمایی، چاپ اول، تهران، شرکت چاپ و نشر
کتابهای درسی ایران.
ّ 17-ل، تهران، شرکت
 باهنر، ناصر، )1378(، آموزش مفاهیم دینی همگام با روانشناسی رشد، چاپ او
چاپ و نشر بینالملل.
 18-بهرامی، محمد، )1383(، آسیبشناسی روشهای آموزش قرآن، بشارت، شماره .40
ّ 19-ل آرانی و مسلم
ّ اد طباطبایی نژاد، محمود متوس
ّ دسج
دانشمند، مرتضی، عبدالکریم صالحی، سی
ّم دبستان، چاپ پنجم، تهران، ادارهی
ناصری، )1395(، هدیههای آسمان )تعلیم و تربیت اسالمی( دو
کل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی.
ّ 20-اد طباطبایی نژاد،
ّ دسج
ّانی، یاسین شکرانی، عبدالکریم صالحی، سی
 دانشمند، مرتضی، محسن رب
ّم دبستان، چاپ سوم،
ّ ل آرانی، )1394(، هدیههای آسمان )تعلیم و تربیت اسالمی( سو
محمود متوس
تهران، ادارهی کل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی.
ّ 21-د مهاجرانی، )1395(، هدیههای
ّ دمحم
 دانشمند، مرتضی، یاسین شکرانی، عبدالکریم صالحی و سی
آسمان )تعلیم و تربیت اسالمی( چهارم دبستان، چاپ سوم، تهران، ادارهی کل نظارت بر نشر و توزیع
مواد آموزشی.
ّ 22-د بن حسین، )1414 ق(، نهجالبالغه به کوشش )للصبحی صالح(، چاپ اول،
شریف الرضی، محم
قم، مؤسسة دار الهجرة.
 23- شفیعی مؤمن، محمدرضا، )1395(، آموزش روخوانی قرآن کریم بر اساس رسمالخط و لهجهی
عربی، بیست و هشتم، جامعهی قاریان قرآن مشهد.
ّ 24-هی رشد )آموزش قرآن(،
ّ لی در آموزش عمومی قرآن«، مجل
فریدونی، محمدحسین، )1384(، »تأم
وزارت آموزش و پرورش، سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی، دفتر انتشارات و تکنولوژی آموزشی.
 25-قمی، عباس، )1414 ق(، سفینةالبحار، چاپ اول، قم، انتشارات اسوه.
ّ 26-طه، چاپ سوم، تهران،
ّ ل متوس
 کاظمی، علی، )1395(، پیامهای آسمان پایهی هشتم دورهی او
ادارهی کل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی.
ّ 27-طه، چاپ چهارم، تهران،
ّ ل متوس
 کاظمی، علی، )1395(، پیامهای آسمان پایهی هفتم دورهی او
ادارهی کل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی.
ّ 28-د بن یعقوب، )1407 ق(، الکافی، چاپ چهارم، تهران، اإلسالمیة.
کلینی، محم
 29- لسانی فشارکی، محمدعلی و مهدی غفاری، )1390(، آموزش زبان قرآن، چاپ اول، قم، اسرا.
 30-مجلسی، محمدباقر، )1403 ق(، بحاراالنوار، چاپ دوم، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
ّ 31-سهی فرهنگی،
 محسنی، احمدرضا، )1395(، آسان بیاموزید زیبا بخوانید، چاپ پنجم، مشهد، مؤس
هنری و انتشاراتی ضریح آفتاب.
 32-محسنی، احمدرضا، )1388(، بازی و آموزش: آموزش نوین قرآن کریم: روخوانی همراه با تجوید:
ویژه دوره پیشدبستانی )جلد 1 و 2(: راهنمای کاربردی و شیوه تدریس کتاب کار کودک، مشهد،
ّ سهی فرهنگی، هنری و انتشاراتی ضریح آفتاب.
مؤس
 33-محسنی، احمدرضا، )1397(،کتاب کار کودک :1 ویژه روخوانی قرآن کریم )کودکان 5 تا 6
ّ سهی فرهنگی، هنری و انتشاراتی ضریح آفتاب.
سال(، مشهد، مؤس
 34-محسنی، احمدرضا، )1396(،کتاب کار کودک :2 واحدهای کار آموزش و روخوانی قرآن کریم
ّ سهی فرهنگی، هنری و انتشاراتی
آموزش قرآن در قالب قصه، بازی و سرگرمیهای آموزشی، مشهد، مؤس
ضریح آفتاب.
 35-مظاهری، حسن، )1397(، زیرنظام های کلیدی در نظام آموزش و پرورش ایران، ماهنامه رشد
معلم، شماره ،315 سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی.
ّ 36-د، )1395(، هدیههای آسمان )تعلیم و تربیت اسالمی( پنجم دبستان، چاپ
ّ دمحم
مهاجرانی، سی
دوم، تهران، ادارهی کل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی.
 37- نباتی، رضا، )1379(، آسیبشناسی آموزشی قرآن درسی مدارس، بشارت، شماره .18
 38-نیکنفس، سعید، )1392(، »نقش تحلیل محتوا در فرآیند آموزش«، مجله جهانی رسانه، ،16 ص
.150-124