تحلیل رویکرد تنزیلی در حل مسئله اجتماعی در قرآن با محوریت مسئله زن

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث ، جامعه المصطفی العالمیه ، قم ، ایران

2 دانشیار ، گروه قرآن پژوهی ، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ، قم ، ایران

1022064/arq.2023.395124.1179

چکیده

روشهای متنوعی برای حل مسئله اجتماعی در علوم انسانی تولیدشده است
ازجمله رویکرد کل نگرانه و جزء نگرانه، تغییر ساختارهای بازتولید کننده مسئله و
سیاستگذاری اجتماعی. قرآن نیز بهوفور به حل مسائل انسان در ابعاد مختلف و
حوزههای متنوع پرداخته است. یکی از مهمترین مسائل جوامع اجتماعی، جایگاه زنان
در جامعه بوده است. غرب با رویکردی جزء نگرانه و بدون توجه به ساختارهای بازتولید
کننده مشکل، ضمن پذیرش فمینیسم، راهحل به رسمیت شناختن تساوی در استعدادها
و حقوق، استقالل مالی و شرکت در اقتصاد جامعه و اعطای آزادیهای سیاسی و
اجتماعی به زنان را در سیاستگذاریهای اجتماعی برای حل مسائل مرتبط با جایگاه
زنان در جامعه پیشگرفته است. این تحقیق با تحلیل یکی از گونهها در روش استخراج
علوم انسانی به بررسی روش قرآن در حل مسئله با استفاده از روش اجتهاد قسم دوم و
رویکرد تنزیلی در انتخاب آیات پرداخته است. قرآن ضمن توجه به ساختارهای بازتولید
کننده مشکل، برای تغییر ساختارهای ذهنی و عینی جامعه تالش کرده است. با بررسی
ً مبتنی بر رویکرد کل نگرانه
روش قرآن به این نتیجه رسیدیم که رویکرد قرآن نه کامال
بوده و نه رویکردی جزئی نگرانه. بلکه قرآن در حل مسائل در ضمن اصالح بسیاری
از آسیبهای اجتماعی، مسئله جنسیت را از برجستگی روانی انداخت، ساختارهای
بازتولید کننده مسئله را اصالح و در فرایندی منطقی در بستر نزول تدریجی و تنزیلی،
دست به سیاستگذاری گسترده در سه حوزه بینش، گرایش و رفتار زده است. این
اقدامات در هفت گام مطرحشده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analyzing the Tanzili Approach in Solving Social Problems in the Qur'an, Focusing on Women's Issues

نویسندگان [English]

  • mohammad taqi ahmadi parto 1
  • Abdul Karim Behjatpur 2
1 PhD student of Quran and Hadith Sciences, Al-Mustafa Al-Alamiya Society, Qom, Iran
2 Associate Professor, Quran Studies Department, Islamic Culture and Thought Research Institute, Qom, Iran
چکیده [English]

A variety of approaches have been developed to solve social problems in the humanities, including holistic and atomistic approaches, changing structures that reproduce the problem, and social policy. The Qur'an also dealt at length with the solution to human problems in different dimensions and fields. One of the most important issues of social societies is the status of women in society. The West, with an atomistic approach and without paying attention to the structures that reproduce the problem, while accepting feminism, has chosen to recognize equality in abilities and rights, financial independence and participation in the society's economy, and granting political and social freedoms to women in social policies as solutions of problems related to the status of women in society. This research, by analyzing the method of extraction of human sciences, has investigated the approach of the Qur’an in solving problems using the second part of Ijtihadi method and Tanzili (descending) approach in selecting the verses based on the order of their revelation. Given the structures that reproduce the problem, the Qur'an has attempted to change both subjective and objective structures of society. 
By examining the approach of the Qur'an, we have come to the conclusion that the approach of the Qur'an is not entirely based on a holistic approach nor an atomistic approach. Rather, in resolving problems while correcting many social harms, the Qur'an has removed the gender issue from psychological significance, corrected the structures that reproduce the problem, and, in a logical process in the context of gradual descent, has started extensively to make policies in the three cognitive, attitudinal and behavioral dimensions. These issues are presented in seven steps. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Social Problem Solution
  • Social Problem Methodology
  • Women's Problems
  • Tanzili Approach
* قرآن کریم.
* نهجالبالغه، )1376(، ترجمه شهیدی جعفر، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
 - اباذری یوسف، )1382(، »حل مسئله«، نامه علوم اجتماعی، شماره ،21 ص .303-318
 - آلوسی، محمود بن عبدالله، )1415 ق(، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی،
بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون.
 - ابن عاشور، محمد طاهر، )1420 ق(، تفسیر التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن عاشور، بیروت،
مؤسسة التاریخ العربی.
 - افالطون، )1353(، کتاب جمهوری، چاپ اول، تهران، چاپ خوشه.
 - ایمان، محمدتقی، )1392(، روششناسی علوم انسانی نزد دانشمندان مسلمان، قم، پژوهشگاه حوزه
و دانشگاه.
 - بابایی، علیاکبر، )1385(، مکاتب تفسیری، جلد اول، چاپ دوم، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
 - بستان نجفی، حسین، )1392(، گامی به سمت علم دینی )2( روش بهرهگیری از متون دینی در علوم
اجتماعی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
 - بهجت پور، عبدالکریم، )1392(، تفسیر تنزیلی مبانی، اصول، قواعد و فواید، چاپ اول، تهران،
سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسالمی.
 - بهجت پور، عبدالکریم، )1390(، همگام با وحی، قم، تمهید.
 10-چراغی کوتیانی اسماعیل، )1393(، خانواده اسالم و فمینیسم تبیین رویکرد اسالم و فمینیسم به
کارکردهای خانواده، قم، انتشارات مؤسسه امام خمینی.
 11-حاجی پور ابوطالب، )1397(، روشهای مقابله قرآن با فرهنگ جاهلی، قم، سنابل.
 12-حاتمی محمدرضا، )1399(، »رویکرد حل مسئله در گسترۀ قرآنپژوهی«، دو فصلنامه روششناسی
تفسیر قرآن، شماره ،1 صص .۱۲۴-۱۳۴
 13-حسینی سید ابراهیم، )1392(، نقش تاریخی زن از دیدگاه قرآن، تهران، کانون اندیشه جوان.
 14-خسرو پناه عبدالحسین، )1394(، روششناسی علوم اجتماعی، تهران، مؤسسه پژوهشی حکمت و
فلسفه ایران.
 15-خسرو پناه، عبدالحسین و همکاران، )1393(، در جستجوی علوم انسانی اسالمی، قم، معارف.
 16-دورانت ویل، )1392(، تاریخ تمدن، مترجم حسین کامیاب، امین علیزاده، لیال زارع، تهران، بهنود.
 17-دورانت ویل، )1380(، لذات فلسفه، مترجم عباس زریاب خوئی، تهران، شرکت انتشارات علمی
و فرهنگی.
 18-دهخدا علیاکبر، )1390(، فرهنگ متوسط دهخدا، با نظارت سید جعفر شهیدی، تهران، انتشارات
دانشگاه تهران.
 19-رضایی اصفهانی، محمدعلی، )1378(، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن.
 20-رضایی اصفهانی محمدعلی، ،1389 منطق تفسیر قرآن ،3 قم، مرکز بینالمللی ترجمه و نشر المصطفی
 21-زمخشری، محمود بن عمر، )1407 ق(، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون األقاویل فی
وجوه التأویل، بیروت، دار الکتاب العربی.
 22-روزنبرگ، مارشال، )1397(، قلب تغییر اجتماعی، ترجمه: کامران رحیمیان، کیوان رحیمیان،
تهران، اختران.
 23-رین استوارت، )1387(، تأثیر فمینیسم بر فرزندان، ترجمه کتایون رجبی راد، تهران، دفتر نشر معارف.
 24-سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، )1404 ق(، الدر المنثور فی التفسیر بالماثور، قم، کتابخانه
عمومی حضرت آیتاللهالعظمی مرعشی نجفی )ره(.
 25-شاکر محمدکاظم، )1382(، مبانی و روشهای تفسیری، چاپ اول، قم، انتشارات مرکز جهانی
علوم اسالمی.
 26-طباطبایی، محمدحسین، )1390(، المیزان فی تفسیر القرآن، لبنان، مؤسسة األعلمی للمطبوعات.
 27-طبرانی، سلیمان بن احمد، )2008م(، التفسیر الکبیر: تفسیر القرآن العظیم )الطبرانی(، اردن، دار
الکتاب الثقافی.
 28-طبری، محمد بن جریر، )1412 ق(، جامع البیان فی تفسیر القرآن )تفسیر الطبری(، بیروت، دار
المعرفة.
 29-طبرسی، فضل بن حسن، )1372(، مجمعالبیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصرخسرو.
 30-عمید زنجانی عباسعلی، )1373(، مبانی و روشهای تفسیر قرآن، چاپ سوم، تهران، سازمان چاپ
و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسالمی.
 31-فراء، یحیی بن زیاد، )1980م(، معانی القرآن )فراء(، قاهره، الهیئة المصریة العامة للکتاب.
 32-فخر رازی، محمد بن عمر، )1420 ق(، التفسیر الکبیر )مفاتیح الغیب(، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
 33-قوام دوست، جعفر و همکاران، )1400(، حل مسئله اجتماعی، تهران، طرح نقد.
 34-قمی علی بن ابراهیم، )1363(، تفسیر القمی، محقق موسوی جزایری، قم، دارالکتب.
 35-قرشی بنابی، علیاکبر، )1375(، تفسیر احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت، مرکز چاپ و نشر.
 36-کالین، آلن آر، )1387(، عریان کردن فمینیسم، مترجم طاهره توکلی، قم، دفتر نشر معارف.
 37-لوی، آریل، )1388(، تأثیر فمینیسم بر دختران در غرب، قم، دفتر نشر معارف.
 38-مدرسی، محمدتقی، )1419 ق(، من هدی القرآن، تهران، دار محبی الحسین.
 39-مرکز اطالعات و مدارک اسالمی، )1394(، فرهنگنامه علوم اسالمی، چاپ اول، قم، پژوهشگاه
علوم و فرهنگ اسالمی.
 40-مکارم شیرازی، ناصر، )1371(، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب اإلسالمیة.
 41-مکارم شیرازی، ناصر، )1393(، زن در تفسیر نمونه، تنظیم، سعید داودی، قم، انتشارات امام علی
بن ابیطالب.
 42-مطهری مرتضی، )1379(، مجموعه آثار شهید مطهری، قم، نشر صدرا.