قرآن و علوم اجتماعی

قرآن و علوم اجتماعی

عوامل مؤثر بر تقویت آینده‌نگری و هویت دینی با تأکید بر قرآن و حدیث

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران، ( نویسنده مسئول)
2 کارشناس علوم تربیتی، کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران
چکیده
یکی از ابعاد مهم و متفاوت مطالعات امروزی در حیطه انسان‌شناسی، توجه به مقوله تربیت، هویت و بخش وجودی انسان است. چراکه زندگی شخصی و اجتماعی هرکسی تحت تأثیر هویتش قرار می‌گیرد. از سوی دیگر جستجوی آگاهانه و اکتشافی هویت و ابعاد گوناگون آن پدیده‌ای جدید است. یافته‌ها نشان می‌دهد که با شناخت جایگاه و نقش هویت دینی می‌توان به یکی از مؤلفه‌های اساسی تمدن که نقش بسزایی در تکوین هویت انسانی دارد، دست‌یافت. بررسی تغییرات اجتماعی و توسعه یافتن جوامع کنونی؛ ضرورت شناخت ابعاد و مؤلفه‌های مهم و مؤثر بر هویت‌یابی و شناخت عنصر تربیت را بیش‌ازپیش به اثبات می‌رساند. آینده برای انسان چهره‌ای گنگ دارد؛ اما برنامه‌ریزی و آینده‌نگری، توجه و شناخت نسبت به آن ضروری است. اکثر انسان‌هایی که به سعادت و خوشبختی خویش می‌اندیشند؛ در زندگی‌شان با برنامه پیش می‌روند، آنان اغلب بر روی عواملی که بر بینش آن‌ها نسبت به آینده تأثیر می‌گذارد؛ دقیق می‌شوند تا بتوانند با بینشی صحیح نسبت به آینده، به نتایج مطلوب برسند. پژوهش حاضر درصدد است تا با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از روش تحلیل متون و اسناد کتابخانه‌ای به بررسی آیات قرآن کریم پرداخته است. نتایج این اثر نشان می‌دهد که مبانی خداشناسی، انسان‌شناسی و جهان‌شناسی در شکل‌گیری و تثبیت هویت دینی مؤثر بوده و از سوی دیگر عوامل مهمی مانند ایمان به خدا، باور به آخرت، تفکر، داشتن هدف، مشورت طلبی، تاریخ نگری و... سبب تقویت آینده‌نگری می‌گردد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Effective Factors in Strengthening Foresight and Religious Identity with Emphasis on Quran and Hadith

نویسندگان English

narges shekarbeygi 1
Rezvan shekarbigi 2
1 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Kermanshah University of Medical Sciences, Kermanshah, Iran, (corresponding author)
2 Educational Sciences Expert, Student Research Committee, Kermanshah University of Medical Sciences, Kermanshah, Iran
چکیده English

Since the personal and social life of each individual is influenced by his identity, one of the important and different dimensions of today's studies in the field of anthropology is paying attention to the category of education, identity and human existence. On the other hand, the conscious and exploratory search for identity and its various dimensions is a new phenomenon. The findings show that by knowing the place and role of religious identity, one of the basic components of civilization can be achieved, which plays a significant role in the development of human identity.
Examining social changes and the development of current societies proves more and more the necessity of knowing the important and effective dimensions and components on identifying and knowing the element of education. The future has a dim face for humans; but planning and foresight, attention and recognition are necessary. Most people who think about their happiness, move forward with a plan in their lives. They often focus on factors that affect their foresight. They become accurate so that they can achieve the desired results with a correct vision of the future. The current research is trying to analyze the verses of the Holy Quran with the descriptive-analytical method and by using the method of analyzing the texts and library documents. The results of this work show that the foundations of theology, anthropology and worldview are effective in the formation and stabilization of religious identity, and on the other hand, important factors such as faith in God, belief in the afterlife, thinking, having a goal, consultation, historical perspective, etc. are among the things that strengthen foresight

کلیدواژه‌ها English

Foresight
Identity
Religious Identity
Hazm
Tadbir
Qur'an
Hadith
  1. *قرآن کریم.

    *نهج‌البلاغه، سید رضی، [بی‌جا]، بنیاد نهج‌البلاغه، چ اول، 1372.

    1. ابن فارس، احمد (1387)، ترتیب مقاییس اللغه، چاپ اول، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

    2.       احدی، حسن، محسنی، نیکچهره، (1384)، روانشناسی رشد: مفاهیم بنیادی در روانشناسی نوجوانی و جوانی، تهران، پردیس.

    1. احمدی، سیروس و همکاران، (1393)، «بررسی رابطه هویت دینی و سرمایه اجتماعی (موردمطالعه: شهر یاسوج)»، جامعه‌شناسی کاربردی، شماره 4، سال بیست و پنجم.
    2. اسلامی، شهباز، (1390)، رابطه هویت ملی و دینی با سبک‌های پردازش هویت در دانش آموزان دبیرستان‌های شهرستان قشم. پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد مرودشت.
    3. اکبری، بهمن، (1387)، «بحران هویت و هویت دینی»، پیک نور، سال ششم، شماره چهارم.
    4. آقاپور، علی؛ پهلوان، فاطمه (1386)، «آینده‌نگری؛ مبانی، ضرورت‌ها و روش‌شناسی‌ها»، راهبرد، شماره 9.
    5. پاستر، مارک، (1377)، عصر دوم رسانه‌ها، ترجمه غلامحسین صالحیار، تهران، مؤسسه ایران.
    6. پسندیده، عباس، (1388)، اخلاق پژوهی حدیث، تهران، انتشارات سمت.
    7. تقوی دامغانی، رضا، (1371)، نگرشی بر مدیریت اسلامی، چاپ ششم، [بی‌جا]، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی.
    8. تمیمی‌آمدی، عبدالواحد، (1366)، تصنیف غررالحکم و درر الکلم، چاپ اول، قم، دفتر تبلیغات.
    9. ‌‫جعفری، محمدتقی، (1349)، ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه، تهران، انتشارات فرهنگ اسلامی.
    10. جعفری، محمدتقی، (1375)، فلسفه و هدف زندگی، تهران، مؤسسه انتشاراتی قدیانی.
    11. جمعی از نویسندگان، (1385)، مدیریت در اسلام، چاپ چهارم، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    12. ‌‫جوادی آملی، عبدالله، (1372)، شریعت در آینه معرفت، قم، موسسه فرهنگی رجاء.
    13. جوادی آملی، عبدالله، (1379)، تسنیم (تفسیر قرآن کریم)، قم، اسراء.
    14. حسین زاده، هدایت (1389)، «آینده‌نگری مثبت در نهج‌البلاغه»، آموزش معارف اسلامی، دوره 22، شماره 2.
    15. حکیمی، اخوان، آرام احمد، (1380)، الحیاه، احمد آرام، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
    16. خاکبازان، نوید؛ رفیعی هنر، حمید (1396)، «تبیین سازه «حزم»(آینده‌نگری) بر اساس اندیشه اسلامی»، معرفت، سال 26، شماره 241(ویژه روانشناسی).
    17. خمینی، روح‌الله، (1377)، شرح حدیث جنود عقل و جهل، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
    18. داوودی، زهرا، حیدری، حکیمه، فاتحی زاده، مریم، (1389)، تأثیر آموزش راه‌های معنایابی و آموزه‌های اسلامی را بر شادکامی دانشجویان، مجموعه مقالات پنجمین سمینار سراسری بهداشت روانی دانشجویان، تهران.
    19. دشتی، محمد، (1376)، فرهنگ واژه‌های معادل نهج‌البلاغه، چاپ دوم، قم، مؤسسه تحقیقاتی امیرالمؤمنین (ع).
    20. دهخدا، علی‌اکبر، (1373)، لغت‌نامه، چاپ اول، [بی‌جا]، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
    21. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1412 ق)، المفردات فی غریب القرآن، چاپ اول، دمشق-بیروت، دارا لعلم دار الشامیه.
    22. رشاد، علی‌اکبر، (1385)، دانشنامه امام‌علی (ع)(اخلاق و سلوک)، چاپ سوم، [بی‌جا]، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    23. زبیدی، محمد مرتضی، (بی‌تا)، تاج العروس، بیروت، دارإحیاء التراث العربیه.
    24. ساجدی نیا، محمدحسین، (1383)، اصول و مبانی مدیریت اسلامی، چاپ دوم، تهران، شهرآشوب.
    25. سامانی، سیامک، فولاد چنگ، محبوبه، (1385)، روانشناسی نوجوانی، شیراز، ملک سلیمان.
    26. سبزواری نجفی، محمد، (1419 ق)، إرشاد الأذهان إلی تفسیر القرآن، چاپ اول، بیروت، دار التعارف للمطبوعات.
    27. شجاعی، محمدصادق، (1388)، درآمدی بر روان‌شناسی تنظیم رفتار با رویکرد اسلامی، قم، دارالحدیث.
    28. شعاری نژاد، علی‌اکبر، (1383)، روانشناسی رشد 2: نوجوانی و بلوغ، تهران، انتشارات دانشگاه پیام نور.
    29. شمشیری، بابک، (1387)، درآمدی بر هویت ملی، چاپ اول، شیراز، انتشارات نوید.
    30. صدر المتألهین شیرازی، (ملاصدرا)، محمد، (1378)، اسرار الآیات، قم، نشر حبیب.
    31. صدر المتالهین شیرازی، (ملاصدرا)، محمد، (بی‌تا)، اسفار، قم، مصطفوی.
    32. صدرالمتالهین شیرازی، (ملاصدرا)، محمد، (1375)، الشواهد الربوبیه، ترجمه محمدجواد مصلحی، تهران، سروش.
    33. صدوق، محمد بن علی بن بابویه، (1403 ق)، معانی الأخبار، چاپ اول، قم، جامعه مدرسین.
    34. صفی پور، الرحیم بن عبدالکریم، (1377)، منتهی الأرب فی لغه العرب (عربی به فارسی)، [بی‌جا]، اسلامیه.
    35. طباطبایی، محمدحسین، (1362)، شیعه در اسلام، دفتر انتشارات اسلامی، تهران.
    36. طباطبایی، محمدحسین، (1374)، المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ پنجم، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین.
    37. طبرسی، ابوعلی فضل بن حسن، (1360)، مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، مترجمان، چاپ اول، تهران، انتشارات فراهانی.
    38. طریحی، فخرالدین، (1375)، مجمع البحرین، چاپ سوم، تهران، کتابفروشی مرتضوی.
    39. طیب، عبدالحسین، (1378)، أطیب البیان فی تفسیر القرآن، چاپ دوم، تهران، انتشارات اسلام.
    40. عباس نژاد، محسن، (1384 الف)، قرآن- مدیریت و علوم سیاسی، چاپ اول، مشهد، پژوهش‌های قرآنی حوزه و دانشگاه.
    41. عباس نژاد، محسن، (1384 ب)، قرآن، روانشناسی و علوم تربیتی، چاپ اول، مشهد، پژوهش‌های قرآنی حوزه و دانشگاه.
    42. عبدی پور، حسن، (1381)، «تأثیرهای اجتماعی اعتقاد به مهدویت از دیدگاه جامعه‌شناسی»، فصلنامه علمی-تخصصی انتظار ویژه امام مهدی (عج)، سال دوم، شماره 5.
    43. علوی، جعفر، (1385)، اضطراب: از مجموعه مقالات قرآن و روان‌شناسی و علوم تربیتی، چاپ اول، تبریز، مرکز بنیاد پژوهش‌های قرآنی حوزه و دانشگاه.
    44. فکری، جعفر، (1379)، «جوان و آینده‌نگری»، معارف اسلامی، سال نوزدهم، شماره 47.
    45. فلسفی، محمدتقی، (1368)، الحدیث-روایات تربیتی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
    46. قرائتی، محسن، (1383)، تفسیر نور، چاپ یازدهم، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
    47. قرشی، علی‌اکبر، (1371)، قاموس قرآن، چاپ ششم، تهران، دار الکتب الاسلامیه.
    48. کاستلز، امانوئل، (1380)، عصر اطلاعات: قدرت هویت، ترجمه حسین چاوشیان، تهران، طرح نو.
    49. گودرزی، غلامرضا، (1382)، «طراحی مدل مفهومی آینده‌نگری مدیریت بحران با رویکرد فرهنگی»، کمال مدیریت، شماره 4-5.
    50. گودرزی، غلامرضا، (1389)، تصمیم‌گیری راهبردی موعودگرا، چاپ اول، تهران، دانشگاه امام صادق (ع).
    51. گیدنز، آنتونی، (1378)، تجدد و تشخص، جامعه و هویت شخصی در عصر جدید، ترجمه ناصر موفقیان، تهران، نشر نی.
    52. لطف‌آبادی، محسن، (1392)، بازخوانی نظری مفهوم «هویت»، خردنامه، شماره دهم.
    53. مترجمان، (1377)، تفسیر هدایت، چاپ اول، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
    54. مجلسی، محمدباقر، (1404 ق)، بحار الأنوار، بیروت، مؤسسه الوفاء.
    55. محدثی، جواد، (1389)، «تدبّر و آینده‌نگری»، نشریه معارف اسلامی، سال 29، شماره 81.
    56. مروتی، سهراب، (1381)، تکامل انسان در آیینه اخلاق، ایلام، انتشارات گویش.
    57. مطهری، مرتضی، (بی‌تا)، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، [بی‌جا].
    58. مطهری، مرتضی، (1358)، بیست گفتار، چاپ پنجم، قم، صدرا.
    59. مطهری، مرتضی، (1374)، فلسفه اخلاق، چاپ اول، [بی‌جا]، انتشارات اسوه.
    60. مطهری، مرتضی، (1420 ق)، تعلیم و تربیت در اسلام، چاپ سی و چهارم، [بی‌جا]، انتشارات صدرا.
    61. مکارم‌شیرازی، ناصر، (1374 الف)، پیام قرآن، چاپ پنجم، قم، انتشارات مدرسه الامام‌علی بن ابی‌طالب (ع).
    62. مکارم، ناصر، (1374 ب)، تفسیر نمونه، چاپ اول، تهران، دار الکتب الاسلامیه.
    63. المنوفی، کمال، (1375)، اسلام و توسعه، مؤسسه پژوهش‌های اجتماعی، تهران، بینش.
    64. نبوی، محمدحسن، (1388)، مدیریت اسلامی، چاپ چهاردهم، قم، مؤسسه بوستان کتاب (مرکز چاپ و نشر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم).
    65. نوری، میرزا حسین، (1408 ق)، مستدرک الوسائل، قم، مؤسسه آل البیت.

     

    1. Adams, Gerald R., Gullotta, Thomas P. and Adams, carol Markstorm(1994), Adolescent life Experiences. California: Brooks/ colepublishing company.
    2. Duane, A (2006), “Measuring Religious Identities in Surveys”.Public Opinion Quarterly. Vol70, No4, pp32-50
    3. Eriksson, E, H. (1968). Identity: Youth and Crisis. New York; W.W. Norton.

  • تاریخ دریافت 30 اردیبهشت 1402
  • تاریخ بازنگری 10 مرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 09 شهریور 1402