تأمل در توسعه علم گرایی برپایه عقلانیت وحیانی از منظر قرآن

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استاد یار گروه تبلیغ و ارتباطات، مجتمع علوم انسانی اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه، قم ، ایران

2 دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشگاه باقرالعلوم، قم. ایران

3 استادیار گروه جامعه شناسی، دانشگاه شاهد، تهران. ایران

چکیده

توسعه علم‌گرایی بر اساس عقلانیت و متناسب با فرهنگ جامعه در علوم اجتماعی توصیه‌شده است؛ اما توسعه علم‌گرایی در جهان معاصر به علوم تجربی منحصر شده و بر اساس عقلانیت سکولار است؛ ازآنجاکه علم‌گرایی در فرهنگ اسلامی اتخاذشده از وحی است، توسعه علم‌گرایی در جامعه اسلامی ‌بایست بر اساس عقلانیت وحیانی باشد. هدف مقاله، توسعه علم‌گرایی همراه با پاکی و درک حقیقت و فهم عصری متن متناسب با نیاز جامعه و بومی‌سازی علم به‌صورت جامعیت بخشی مفهوم علم‌گرایی است. این نوشتار از روش تفهمی تحلیل متن استفاده کرده است. یافته‌های تحقیق دربرگیرنده توسعه علوم رسمی در جهت اطاعت الهی، علم‌گرایی همراه با پاکیزگی از پستی‌ها، انحرافات جسمی و روحی و رشد در امور دنیایی و آخرتی و آموزش حکمت برای رسیدن به حقیقت توسط علم و عقل و نجات از گمراهی و جهالت است. گسترش مفهوم متخصصان علمی (راسخون فی العلم، اوتوالعلم و اهل الذکر) به مفسران در تحلیل آیات، متناسب با نیاز جامعه با رعایت شرایط تفسیری و توسعه علم‌گرایی در جامعه توحیدی با در نظر داشت استقلال الهی است. نتیجه تحقیق، توسعه‌بخشی علم‌گرایی بر پایه عقلانیت وحیانی در داشتن اطاعت الهی، پاکیزگی، حکمت‌آموزی و گسترش فهم تخصصی علمی در تفسیر و قابل‌فهم بودن محتوای آیات الهی است؛ ازاین‌رو، علم‌گرایی منحصر به علوم مادی و تجربی نیست؛ بلکه شامل علم تجربی و غیرتجربی، مادی و معنوی، جسمانی و روحانی، دنیا و آخرت است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Reflection on the Development of Scientism based on the Revelatory Rationality from the Perspective of the Qur'an

نویسندگان [English]

  • Mohammad yasin Basirat 1
  • karim khan mohammadi 2
  • davoud rahimi sejasi 3
1 Assistant Professor, Propaganda and Communication Department, Islamic Humanities Complex, Al-Mustafa Al-Alamiya Community, Qom, Iran
2 Associate Professor, Department of Social Sciences, Bagheral Uloom University, Qom. Iran
3 Assistant Professor, Department of Sociology, Shahid University, Tehran. Iran
چکیده [English]

The development of scientism based on rationality and appropriate to society's culture is recommended in social sciences; but the development of scientism in the contemporary world is limited to experimental sciences and is based on secular rationality. Since scientism in Islamic culture is adopted from revelation, the development of scientism in Islamic society should be based on revelatory rationality. The aim of the article is the development of scientism along with the purity and understanding of the truth and modern understanding of the text in accordance with the needs of society and the localization of science in a comprehensive way of the concept of scientism.
This article uses the comprehension method of text analysis. The findings of the research include the development of formal sciences in the direction of divine obedience, scientism along with purity from vices, physical and mental deviations, and growth in worldly and hereafter affairs, and teaching wisdom to reach the truth through science and reason and prevent from error and ignorance. The expansion of the concept of scientific experts (Raskhoon fi al-'ilm, Uotu al-'ilm and Ahl al-Dhikr) to commentators in the analysis of verses is in accordance with the needs of the society by observing the conditions of interpretation and the development of scientism in a monotheistic society with considering divine independence.
The result of the research is the development of scientism based on revelatory rationality in having divine obedience, purity, wisdom, and the expansion of specialized scientific understanding in the interpretation and comprehensibility of the content of divine verses. Therefore, scientism is not exclusive to material and experimental sciences, rather, it includes empirical and non-empirical, material and spiritual, physical and spiritual sciences, in this world and the hereafter.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Development
  • Scientism
  • Revelatory Rationality
  • Quran
  1. *قرآن کریم.

    1. ازکیا، مصطفی، (1381)، جامعه‌شناسی توسعه، چاپ سوم، تهران، نشر کلمه.
    2. آقا بخشی، علی‌اکبر، (1383)، فرهنگ علوم سیاسی، چاپ اول، تهران، چاپار.
    3. ابن منظور، محمد بن مکرم، (1414 ق)، لسان العرب، الطبعه الثالثه بیروت، دار صادر
    4. بیرو، آلن، (1380)، فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمه باقر ساروخانی، چاپ چهارم، تهران: کیهان.
    5. تودارو، مایکل، (1378)، توسعه اقتصادی درجهان سوم، ترجمه: غلامعلی فرجادی، چاپ نهم، تهران، بازتاب: مؤسسه عالی پژوهش دربرنامه ریزی وتوسعه.
    6. جوادی آملی، عبدالله، (1387)، تفسیر موضوعی قرآن کریم، چاپ دوم، قم، نشر اسراء.
    7. خان محمدی، کریم، (1391)، «مقایسه عقلانیت ارتباطی باعقلانیت وحیانی (براساس دیدگاه‌های هابرماس و علامه طباطبایی»، مجله: علوم سیاسی، سال پانزدهم، شماره پنجاه و هفتم.
    8. خطیب، عبدالکریم، (1424 ق)، التفسیر القرآنی للقرآن، الطبعه الاولی، بیروت، دارالفکر العربی.
    9. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1412 ق)، مفردات ألفاظ القرآن، الطبعه الاولی، بیروت، دار الشامیة.
    10. رضایی اصفهانی، محمدعلی، (1387)، تفسیر قرآن مهر، چاپ اول، قم، پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن.
    11. زحیلی، وهبة بن مصطفی، (1422 ق)، تفسیر الوسیط، الطبعه الاولی، دمشق، دار الفکر.
    12. ساروخانی، باقر، (1388)، روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی، چاپ سوم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    13. صدر، محمدباقر، (1428 ق)، المدرسه لقرآنیه، الطبعه الرابعه، قم، مرکز الابحاث و الدراسات التخصصیه للشهیدالصدر.
    14. طباطبایی، محمدحسین، (1390 ق)‌، المیزان فی تفسیر القرآن، الطبعه الثانیه، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    15. طیب، عبد الحسین، (1378 ش)، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، چاپ دوم، تهران، انتشارات اسلام.
    16. عمید، حسن، (1384)، فرهنگ عمید، چاپ دهم، تهران، امیرکبیر.
    17. فضل الله، محمد حسین، (1419 ق)، تفسیر من وحی القرآن، الطبعه الثالثه، بیروت، ناشر دار الملاک للطباعة.
    18. مطهری، مرتضی، (1374)، مجموعه آثار، ج 2، چاپ دوم، تهران، صدرا.
    19. مطهری، مرتضی، (1386)، مجموعه آثار، ج 25؛ چاپ اول، تهران، صدرا.
    20. مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، (1371)، تفسیر نمونه، چاپ دهم، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
    21. ولایتی ولایتی (1388)؛ فرهنگ و تمدن اسلامی، چاپ سیزدهم، قم، دفتر نشر معارف.
    22. هرمن، رندال، (1376)، سیر تکامل عقل نوین، ترجمه ابوالقاسم پاینده، چاپ دوم، تهران، شرکت انتشارات علمی و

    فرهنگی.

     

    1. Cambridge International Dictionary of English, (1993), combridge university press.
    2. Tillch, Paul,(1951,1957,1963), Systematic Thology, vols1, Chicago university press
    3. The new oxford Dictionary of English, (1999), Oxford university Press,
    4. Ford, David F. (vd.),(1989), The Modern Theologians, vols1, New York: Basil Blackwel.
    5. Stenmark, Mikael,(1995), rationality in science, religion, and everyday life, university of notre dame press.
    6. Stenmark, Mikael, (2020), Scientism: Science, Ethics and Religion.