قرآن و علوم اجتماعی

قرآن و علوم اجتماعی

مَثل و تحلیل کاربست‌های اخلاقی اجتماعی آن درآیه261 بقره

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
دانش‌آموخته سطح چهار، تفسیر تطبیقی، جامعه الزهرا س، تهران، ایران، Haidarerad2010@gmail.com
چکیده
تکیه قرآن، در راستای تغییر و تحول نفوس، نیل به کمالات و بهبودی احوال اجتماعى بشریت، بر انسان و تربیت اوست. خداوند براى این هدف بزرگ از زبان خود مردم در قالب تمثیل استفاده نموده تا معارف آن، قابل درک گردد.
باید اعتراف نمود، آنچه تا کنون درباره تمثیلات قرآنى به رشته تحریر درآمده، بخش اندکی از معارف نهفته در این پهناى ژرف است و گستره تنوع دانشی این عرصه را پوشش نداده از این رو ضرورت دارد، اندیشمندان و فرهیختگان با مداقه، مثالهاى قرآن را از زوایاى مختلف، مورد بررسى قرار دهند و به اسرار متجلّى آن‌ها دست بیابند.
بدین جهت، در این مقاله، سعی شده‌است به روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از داده‌های کتابخانه‌ای و کتب تفسیری و روایی به «مَثل و تحلیل کاربست‌های اخلاقی اجتماعی آن در آیه261سوره بقره»پرداخته‌شود. برآیند و یافته‌های حاصل از پژوهش،گویای این است که: پایبندی به دو اصل زکات و نماز، پویایی تمدن جامعه بشری، مقام عبودیت و بسترسازی حیات طیبه را فراهم آورده، انفاق، مقوله‌ای عام و فرا مالی است؛ و قُرب افق معیشتی مردم به یکدیگر از طرق: تحریم رباخوارى به طور مطلق، وجوب پرداخت مالیاتهاى اسلامى از قبیل زکات، خمس، صدقات، انفاق، وقف، قرض‌الحسنه، کمکهاى مختلف مالى و زنده کردن روح ایمان و برادرى انسانى در میان مسلمانان، میسر می‌گردد؛ و اهتمام به امور مسلمانان، دستاوردهای اجتماعی ذیل: انس و وحدت، تقویت دین، کاهش فاصله طبقاتی، همسان سازی معاش افراد جامعه، امید آفرینی، ممانعت از انحرافات اجتماعی، اعطای آرامش و زدودن غصه، را به همراه دارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Parable and Analysis of its Social and Ethical Applications in Verse 261 of Surah Al-Baqarah

نویسنده English

tayebeh haidarirad
Fourth level student, comparative interpretation, Al-Zahra Society, Tehran, Iran, Haidarerad2010@gmail.com
چکیده English

The Holy Quran, in line with the change and transformation of souls, achieving perfection and improving the social conditions of humanity, relies on man and his upbringing. For this great goal, God has used people's own language in the form of parables so that his teachings can be understood. It must be admitted that what has been written so far about Quranic parables is only a small part of the knowledge hidden in this deep breadth, and has not covered the scope of cognitive diversity in this field, so it is necessary for thinkers and intellectuals to study Quranic parables from different angles, and discover their apparent secrets. Therefore, in this article, an attempt has been made to describe the parable and analyze its social and ethical applications in verse 261 of Surah Al-Baqarah using library data, interpretive and narrative resources.
The results of the research show that adherence to the principles of Zakat and prayer has provided the dynamism of human society's civilization, the position of servitude, and the foundation of a virtuous life; And Infaq is a general and ultra-financial concept; The living horizon of people can be brought closer to each other through: absolut prohibition of usury, and the obligation to pay Islamic taxes such as Zakat, Khums, Sadaqa, Infaq, Waqf, Qard Al-Hasan, and various financial aids. It is also possible to revive the spirit of faith and human brotherhood among Muslims, and to care for the issues of Muslims, which achieves the following social achievements: familiarity and unity, strengthening religion, narrowing the class gap, equalizing people's lives in society, spreading hope, preventing social deviations, establishing peace, and removing sadness from society

کلیدواژه‌ها English

Ethics
Quran
Parable
Society
Application
  1. *قرآن کریم، ترجمه ناصر مکارم شیرازی.

    *نهج‌البلاغه.

    *صحیفه سجادیه.

     

    ابن فارس، احمد، (1404 ق)، مقاییس اللغه، ج 5، قم، مکتب الاعلام الاسلامی.

    ابن‌اثیر، ضیاءالدین نصرالله بن محمد، (1420 ق)، المَثَل السائر، بیروت، المکتبه العصریه.

    اربلی، ابوالحسن علی بن ابی الفتح، (بی‌تا)، کشف الغمه، ج 2، بیروت، دارالأضواء.

     ارفع، سیدکاظم، (1381)، ترجمه قرآن، تهران، مؤسسه تحقیقاتی و انتشاراتی فیض کاشانی.

     اسفندیاری، اسماعیل، (1382)، «فقر و انحرافات اجتماعی؛ زمینه یا انگیزه»، فصلنامه کتاب زنان، پیاپی 21، ص 74 ـ 47.

     امین اصفهانی، نصرت، (1361)، مخزن العرفان در تفسیر قرآن، ج 2، تهران، نهضت زنان مسلمان.

    انصاری خوشابر، مسعود، (1377)، ترجمه قرآن، تهران، نشر و پژوهش فرزان روز.

    آیتی، عبدالحمید، (1374)، ترجمه قرآن، تهران، سروش.

    باقری، خسرو، (1395)، نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، ج 1، بی‌جا، مؤسسه فرهنگی مدرسه برهان.

    بهمنیاری، احمد، (1398)، داستان نامه بهمنیاری، تهران، دانشگاه تهران.

    ثواقب، جهانبخش، (1390)، تشبیهات و تمثیلات قرآن، قم، حبیب.

    جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن، (بی‌تا)، اسرارالبلاغه، ج 1، جده ـ عربستان، دارالمدنی.

    جعفری، محمّدتقی، (1377)، ترجمه و شرح نهج البلاغه، ج 20، قم، مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری.

    جمعی از مؤلفان، (1382)، روان شناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی، تهران، حوزه و دانشگاه و سمت.

    جوادی آملی، عبدالله، (1394)، تسنیم، ج 2، قم، اسراء.

    حائری شیرازی، محمد صادق محی الدین، (1396)، مثل‌ها و پندها، تهران، پیام محراب.

    حسین‌زاده، محمد، (1380)، مبانی معرفت دینی، قم، مؤسسه امام خمینی.

    حکمت، (1361 ش)، علی اصغر، امثال قرآن، ص 1، تهران، بنیاد قرآن.

    خامنه‌ای، سیدعلی، (1399)، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، قم، صهبا، مؤسسه ایمان جهادی.

    دهخدا، علی اکبر، (1343)، امثال و حکم، چاپ دوم، تهران، چاپ سیروس.

    دهخدا، علی اکبر، (1373 ش)، لغتنامه، ج 4، 11، چاپ چهارم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.

    راغب اصفهانی، محمدحسین، ابوالقاسم حسین بن محمد، (بی‌تا)، معجم مفردات الفاظ القرآن، بیروت، دارالکتاب العربی.

     رشیدرضا، محمد، (1990 م)، المنار، ج 1، مصر، الهیئة المصریة العامة للکتاب.

    رضازاده، نیلوفر؛ شاهرودی، فاطمه (1391)، «جستاری بر انواع تمثیل در مثل‌ها و قصّه‌های قرآن کریم»، ماهنامه معرفت، شماره 180، ص 68 ـ 57.

    رفیع پور، فرامرز، ( 1378)، آناتومی جامعه، تهران، شرکت سهامی انتشار.

    ری شهری، محمد، (1375)، میزان الحکمه، ج 2، قم، دارالحدیث، چاپ اول.

    زاهدی اصل، محمد، (1398)، مقدّمه ای بر خدمات اجتماعی در اسلام، چاپ پنجم، تهران، دانشگاه علامه طباطبایی.

    زرکشی، أبو عبد الله بدرالدین، (1376 ق)، البرهان فی علوم القرآن، ج 1، چاپ اول، بغداد، دار إحیاء الکتب العربیة.

    سالاری راد، معصومه؛ رسولی پور، رسول (1386)، «بررسی و تحلیل کارکرد زبان قرآن از دیدگاه علامه طباطبایی»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی اندیشه نوین دینی، شماره 8، ص 56 ـ 82.

    سالاری فر و دیگران، (1398)، روان شناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

    سبحانی، جعفر، (1386)، مثل‌های آموزنده قرآن، چاپ دوم، قم، مؤسسه امام صادق (ع).

    سلیمی، علی؛ داوودی، (1380)، محمد، جامعه شناسی کجروی، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه.

    سید قطب، ابراهیم، التصورالفنی فی القرآن، (بی‌تا)، ج 1، چاپ هفدهم، بی‌جا، دارالشروق.

    سیوطی، جلال الدین الاتقان فی علوم القرآن، (1394 ق)، محقق: محمد أبو الفضل إبراهیم، ج 4، بی‌جا، الهیئة المصریة العامة للکتاب.

    شریف قریشی، باقر، ( 1362)، نظام تربیت اسلام، تهران، فجر.

    شکورزاده، ابراهیم، (بی‌تا)، ده هزار مثل فارسی، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی.

    فخرالدین، طریحی، (1375)، مجمع البحرین، ج 5، تهران، کتابفروشی مرتضوی.

    فخررازی، ابوعبدالله محمد بن عمر، (1420 ق)، مفاتیح الغیب، ج 2، بیروت، دار احیاء التراث العربی.

    فراهیدی، خلیل، (1410 ق)، العین، ج 8، قم، انتشارات هجرت.

    فرید، زهرا، (1387)، «مثل در قرآن»، فصلنامه پژوهشهای قرآنی، ویژه نامه وحدت موضوعی سوره‌های قرآن، شماره 56، ص 189 ـ 156.

    فیاض، محمدجابر، (2012 م)، الامثال فی القرآن الکریم، قاهره، دار السلام للطباعة والنشر والتوزیع والترجمة.

    قاسمی، حمید محمد، (1390)، تمثیلات قرآن و جلوه‌های تربیتی آن، تهران، نشر بین‌الملل امیرکبیر.

    کلینی، محمد بن یعقوب، (بی‌تا)، اصول کافی، ج 2، 3، تهران، دارالکتب الاسلامیه.

    مجلسی، محمدباقر، (1403 ق)، بحارالانوار، ج 74، چاپ دوم، بی‌جا، مؤسسه وفاء.

    محمدی صیفار، مهدی، (1389)، «تحلیلی بر اهتمام به امور مسلمانان»، نشریه معرفت، شماره 103، ص 27 ـ 23.

    معرفت، محمد هادی، (1381)، علوم قرآنی، قم، مؤسسه فرهنگی انتشاراتی التمهید.

    معین، محمد، (1360)، لغتنامه، ج 1، تهران، امیر کبیر.

    مکارم شیرازی، ناصر، (1382)، مثال‌های زیبای قرآن، چاپ اول، قم، نسل جوان.

    مکارم شیرازی، ناصر، (1374)، تفسیر نمونه، ج 10، تهران، دارالکتب الاسلامی.

    میرزای نوری، حسین، (1408 ق)، مستدرک الوسائل، ج 12، قم، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث.

    الهی قمشه‌ای، مهدی، (1384)، ترجمه صحیفه سجادیه، قم، انتشارات جمکران.

    الهی قمشه‌ای، (1380)، ترجمه قرآن، قم، فاطمه‌الزهراء.

     

    منابع اینترنتی

          

    1. خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات 14 خرداد 1402. سایتir
    2. پایگاه اطلاع رسانی حوزه نت. https://hawzah.net/fa/Article/View/97762/
    3. ویکی فقه. https://fa.wikifeqh.ir/
    4. کتابخانه دیجیتال قائمیه. https://www.ghbook.ir/index.php?lang=fa
    5. کتابخانه دیجیتال نور. https://noorlib.ir/
    6. کتابخانه فقاهت. https://lib.eshia.ir/

  • تاریخ دریافت 14 اسفند 1401
  • تاریخ بازنگری 04 تیر 1402
  • تاریخ پذیرش 30 آبان 1402