قرآن و علوم اجتماعی

قرآن و علوم اجتماعی

طراحی الگوی قرآنی شهر طیب اسلامی با رویکرد آینده‌پژوهی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم قرآن و تفسیر، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، مراغه، ایران، Sobhani@quran.ac.ir
2 کارشناسی ارشد علوم قرآنی، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، مراغه، ایران، (نویسنده مسئول)، Aeshghei@gmail.com
3 دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، دانشکده علوم اجتماعی، ایران، Alavi.saide.1370@gmail.com
چکیده
طراحی، برنامه‌ریزی و ایجاد شهر طیب اسلامی که متشکل از اصول و ارزش‌ها اصیل اسلامی قرآنی است، می‌تواند زمینه رشد و کمال به سمت جامعه مطلوب و آرمانی را فراهم سازد. در چند دهه اخیر هجوم الگوهای مدرنیته غربی و کاربست آن در شهرهای کشورهای اسلامی، فضای شهرهای کشور را با بحران بی‌هویتی مواجه ساخته است. برای مقابله با هجوم فرهنگ بیگانه و رفع مشکلات پیش‌آمده در فضا شهرهای کشور، احیای شهر طیب اسلامی و بازگشت به معیارهای اصیل اسلامی قرآنی در ساختار شهرهای کشور راهبردی ضروری است. بر این اساس پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی قرآنی شهر طیب اسلامی با رویکرد آینده‌پژوهی انجام‌شده است. روش پژوهش بر اساس هدف، کاربردی و بر اساس ماهیت توصیفی پیمایشی است. جامعه آماری این پژوهش 70 نفر از افراد متخصص و اساتید در سطح دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه نقاط مختلف کشور است. جهت تحلیل الگوی قرآنی شهر طیب اسلامی،36 شاخص مهم با استفاده از آیات قرآنی استخراج و موردبررسی قرار گرفت. برای تجزیه‌وتحلیل شاخص‌های موردپژوهش و تعیین راهبردهای کلیدی مؤثر در طراحی الگوی قرآنی شهر طیب اسلامی از نرم‌افزار MICMAC استفاده شد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد از 36 مؤلفه بررسی‌شده در تحقیق حاضر، 12 معیار (پشتکار و اراده احیای شهر طیب، رونق عبادت در شهر، گسترش تقوا و معنویت در شهر، کمک به محرومان و مستضعفان، گسترش علم و فن‌آوری در شهر، کرامت انسانی و حقوق شهروندی، برقراری عدالت، پرهیز از شایعه‌پراکنی و سوءظن، تأمین امنیت و آرامش، رونق اقتصادی و رفاه عمومی، شهر اخلاق مدار و رهبریت صالح) به‌عنوان عوامل کلیدی مؤثر بر طراحی الگوی قرآنی شهر طیب اسلامی انتخاب‌شده‌اند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Designing the Qur'anic Model of the Islamic Al-Madina Al-Tayyiba with a Future Research Approach

نویسندگان English

mohammad sobhani yamchi 1
ali eshghei 2
saide alavi 3
1 Associate Professor, Department of Qur'anic Sciences and Commentary, University of Noble Qur'anic Sciences and Education, Maragheh, Iran, Sobhani@quran.ac.ir
2 Master's degree in Quranic Sciences, University of Quranic Sciences and Education, Maragheh, Iran, (corresponding author), Aeshghei@gmail.com
3 PhD in Geography and Urban Planning, Mohaghegh Ardabili University, Faculty of Social Sciences, Iran, Alavi.saide.1370@gmail.com
چکیده English

Designing, planning and establishing an Islamic Al-Madina Al-Tayyiba (perfect society) based on authentic Islamic principles and values ​​can provide the basis for growth and perfection towards a desirable and ideal society. In the past few decades, the influx of Western modernity models and their application in the cities of Islamic countries has made the atmosphere of the Islamic cities face a crisis of identity loss - identitylessness. In order to confront the invasion of foreign culture and solve the problems of the cities of the country, it is necessary to revive the Islamic Al-Madina Al-Tayyiba and return to the authentic Islamic standards of the Qur'an in building the cities of the country. Accordingly, the current research has been conducted with the aim of designing the Quranic model of the Islamic Al-Madina Al-Tayyiba with a future research approach. The research method is an applied method in terms of the goal, and also a survey due to its descriptive approach. The statistical population of this research is 70 experts and professors at the level of universities and scientific institutes across the country. In order to analyze the Quranic model of Islamic Al-Madina Al-Tayyiba, 36 important indicators have been extracted and analyzed using Quranic verses. MICMAC program was used to analyze the research indicators and identify the main effective strategies in designing the Quranic model of Islamic Al-Madina Al-Tayyiba.
The research findings show that out of 36 elements investigated in this research, 12 criteria were selected as the key factors influencing the design of the Quranic model of Islamic Al-Madina Al-Tayyiba, which are: perseverance and will to revive Al-Madina Al-Tayyiba, dispersion the culture of worship in the city, spreading piety and spirituality in the city, helping the deprived, needy and weak, expanding the scope of science and technology in the city, human dignity and citizen rights, establishing justice, avoiding rumors and suspicions, ensuring security and peace, economic prosperity and public welfare, building a moral city and righteous leadership

کلیدواژه‌ها English

Islamic
Al-Madina Al-Tayyiba
Quranic Model
Strategies
Future Studies
  1. قرآن کریم.

    1. احمدی، حسن؛ افرادی، کاظم (1391). سیر تفکرات پیرامون مدینۀ فاضله در جهان اسلام، آموزه‌های فلسفه اسلامی، 7(11)، ص 3-29.
    2. اسفندیاری، مصطفی؛ مهدوی آرا، مصطفی؛ نادریان لایین، علی‌رضا؛ یوسفی چوبینی، صدیقه (1395). «آرمان‌شهر اسلامی از منظر امام رضا (ع)»، فرهنگ رضوی، 4(15)، ص 99-132.
    3. اسلاتر، ریچارد (1386). دانش واژه آینده‌پژوهی، ترجمه عبدالمجید کرامت‌زاده و همکاران، مؤسسه تحقیقاتی صنایع دفاعی، مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی، تهران.
    4. اسماعیل‌پور، علی؛ سلیمانی، غلامعلی (1400). «تصویر شهر مطلوب در تمدن نوین اسلامی»، آینده‌پژوهی انقلاب اسلامی، 2(4)، ص 47-90.
    5. آیشم، معصومه (1400). «شاخص‌های شهر اسلامی از منظر آرمان‌های نظام جمهوری اسلامی ایران بر اساس مبانی»، فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی، 6 (1)، ص 210- 232.
    6. بخشی‌زاده، حسن؛ کلانتری، عبدالحسین (1399). «معیارهای عدالت اجتماعی در شهر اسلامی»، فصلنامه علمی نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان، 10(1)، ص 9-30.
    7. بیات، بهرام (1393). «رویکرد اسلامی به شهر؛ ویژگی‌های شهر اسلامی»، فصلنامه علمی نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان، 4(1)، ص 137-167.
    8. پورجعفر، محمدرضا؛ پورجعفر، علی؛ صفدری، سیما (1394). «انواع شهر اسلامی و اشاراتی به نحوه شاخص‌سازی در راستای شهری آرمانی- اسلامی»، مجله پژوهش‌های معماری اسلامی، ۳ (۳)، ص ۱۷-۱.
    9. ترکمان، مژده؛ عبدی آب بخشایی، زهرا؛ لیلیان، محمدرضا؛ بقایی، پرهام (1392). «ارزیابی زمینه‌های تحقق‌پذیری شاخصه‌ها در شهرسازی اسلامی»، دومین همایش ملی معماری و شهرسازی اسلامی، تبریز،https://civilica.com/doc/289536
    10. توکلی، محمدجواد. (1390). «روش‌شناسی تدوین شاخص پیشرفت انسانی بر اساس گفتمان قرآنی»، معرفت اقتصادی، 2، ص 56-31.
    11. توکلی‌نیا، جمیله (1395). «جزوه کلاسی واحد درسی- شهر و طبیعت در اسلام»، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی.
    12. توکلی‌نیا، جمیله؛ صرافی، مظفر؛ دستواره فرشته (1396). «تحلیل تطبیقی رهیافت‌های مرتبط با شهر ایرانی-اسلامی»،مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 28(7)، ص 5-20.‌
    13. خیام باشی، احسان؛ بانکی پور، امیرحسین؛ جهان‌بخش، عباس؛ نمازی، احسان (1395). «شهر طیب، الگویی مطلوب در بازآفرینی شهر ایرانی- اسلامی»، چهارمین کنگره بین‌المللی عمران، معماری و توسعه شهری، تهران.
    14. دیسناد، فرخنده (1388). «بررسی و تبیین مقایسه‌ای حیات طیبه از دیدگاه قرآن کریم با آرمان‌شهر لیبرالیسم و اهداف تربیتی آن‌ها»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه الزهرا.
    15. رفیع‌پور، سعید؛ داداش‌پور، هاشم؛ تقوایی، علی‌اکبر (1395). «عوامل علّی و کانون ارزشی آینده‌های بدیل و آینده مرجّح/ مطلوب شهر پایدار بر مبنای اخلاق زیست‌محیطی»، پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 7(27)، ص 1-20.
    16. سبحانی یامچی، محمد؛ عشقی چهاربرج، علی (1401). «ارزیابی مؤلفه‌های فرهنگی شهر طیّب از منظر قرآن (مطالعه موردی: شهر مراغه)»، فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن، 3(8)، ص 34-59.
    17. سیفیان، محمدکاظم (1378). «قالب و محتوا در معماری اسلامی»، هنرهای زیبا، شماره 1، ص 61 –
    18. شکوهی بیدهندی، محمد صالح؛ مطهر، رضا (1399). «ارزیابی جایگاه کرامت انسانی (مبتنی بر آرای امام موسی صدر) در سیاست‌گذاری نوسازی شهری؛ مورد پژوهشی: راهبرد اقتصادی نوسازی در طرح جامع تهران»، مجله پژوهش‌های معماری اسلامی، ۸ (۱)، ص ۸۱-۶۳
    19. کلانتری، عبدالحسین (1395). «ایده‌آل تایپ شهر اسلامی، با تأکید بر روش‌شناسی ماکس وبر»، روش‌شناسی علوم انسانی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 89، ص 26-7.
    20. کیهان‌پور، پیمان (1397). درآمدی بر آینده‌پژوهی، تبریز، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی تبریز.
    21. محمودی، مهدی؛ عباسی، عطا (1384).آینده‌پژوهی و نقش آن در سیاست‌گذاری علم و فناوری، تهران، مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی.
    22. مروتی، سهراب؛ دارابی، فرشته. (1393). «واکاوی مدل ارزیابی شهر اسلامی با رویکردی بر قرآن کریم (نمونه مورد ارزیابی: شهر ایلام)»، دوفصلنامه علمی مطالعات فهم قرآن، 2(2)، ص 53-76.
    23. مطهر، رضا؛ دانشپور، سیدعبدالهادی؛ شکوهی، بیدهندی؛ محمد، صالح (1401). «بررسی تطبیقی معیارهای کرامت انسانی به عنوان یکی از ویژگی‌های شهر مطلوب اسلامی در محله‌های نوساز و قدیمی (مورد پژوهشی: محله‌های حکیمیه و خیابان ایران شهر تهران)»، مجله پژوهش‌های معماری اسلامی، ۱۰ (۱)، ص ۱۰۰-۷۹.
    24. ملکی‌فر، عقیل؛ فخرایی، مرضیه؛ کیقبادی، مرضیه (1385). الفبای آینده‌پژوهی: علم و هنر کشف و اختراع آینده، تهران، انتشارات کران علم.
    25. میرغلامی، مرتضی؛ نژادابراهیمی، احد؛ آیشم، معصومه (1399). «بازشناسی و تبیین اثرات کلان فرآیندها و فرآیندها بر شهرمعاصرایرانی از منظر واقعگرایی اسلامی»، دانش شهرسازی، 4(3)، ص 19-36.
    26. ناصرآبادی، زهرا (1379). آینده‌پژوهی، مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی استراتژیک، تهران، مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی.
    27. نقی‌زاده، محمد (1390). شهر آرمانی اسلام یا فضای حیات طیبه: بایسته‌های تحقق شهر اسلامی بر مبنای نصوص دینی، چاپ اول، تهران: سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران.
    28. نقی‌زاده، محمد (1395). «شهر آرمانی اسلام یا فضای حیات طیبه»، دو فصلنامه معماری ایرانی، 9، ص 193-196.
    29. نقی‌زاده، محمد (1387). «تأملی در مدیریت شهرها با تکیه بر اسلامیت شوراها، مدیریت شهری»، سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور، 19، ص 28-20.
    30. SM.Fadavi.N.Sayadi.S E) 2011(City With Resoect To Iranian Culture And Identity”,5th Symposium on Advances In Sience &Technology, Mashhad.
    31. Jamalinezhad, M, Seyed Mohammadreza Talakesh & Seyed Hassan Khalifeh Soltani) 2012(Islamic Principles and Culture Applied to Improve Life Quality in Islamic Cities, Social and Behavioral Sciences 35, 330-334.

     

  • تاریخ دریافت 28 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 19 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 20 دی 1402