مبانی دلالی و شاخصه‌های روشی و آثاری گرایش اجتماعی تفسیر

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، یزد، ایران (نویسنده مسئول)

2 طلبه سطح4، رشته تفسیر تطبیقی، موسسه آموزش عالی حوزوی رفیعه المصطفی، تهران، ایران

چکیده

از تحوّلات بسیار مهم تفسیر قرآن کریم در دوره معاصر، پیدایش گرایشی جدید به نام تفسیر اجتماعی است. هدف این گرایش خروج قرآن کریم از انزوا و تبدیل آن به منبعی پویا برای رفع شبهات وارد بر دین در عرصه‌های جدید زندگی اجتماعی، پاسخ‌گویی به نیازهای جدید زندگی اجتماعی و درمانی برای دردهای متأثر از جلوه‌های جدید زندگی اجتماعی است. بروز این گرایش تفسیری با مواجهه جوامع اسلامی و تمدن غرب و چاره‌جویی برای درمان انحطاط جوامع اسلامی از سوی مصلحان به‌وسیله بازگشت به قرآن کریم نمود پیدا کرد. برای این گرایش تفسیری مبانی و شاخصه‌هایی شمرده‌شده است. تعدادی از شاخصه‌های ذکرشده خالی از اشکال نبوده و نمی‌توان آن‌ها را از شاخصه‌های این گرایش تفسیری محسوب کرد. برخی از عناوین شاخصه‌ها دقیق نیستند و برخی از شاخصه‌ها در گرایش‌های تفسیری دیگر نیز مشاهده می‌شوند. این پژوهش که به روش توصیفی تحلیلی است درصدد است تا به نقد و بررسی مبانی دلالی و ویژگی‌های روشی و آثاری این گرایش تفسیری بپردازد و با معرفی بیشتر این گرایش زمینه را برای بهره‌مندی بیشتر از آن فراهم آورد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Basics of brokerage and methodological and works indicators of the social trend of interpretation

نویسندگان [English]

  • Reza Baniasadi 1
  • Fatemeh Ghafarniya 2
1 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Medicine, Shahid Sadougi University of Medical Sciences, Yazd, Iran (corresponding author)
2 Level 4, field of comparative interpretation, Rafia Al-Mustafi seminary institute of higher education, Tehran, Iran
چکیده [English]

One of the most important developments in the interpretation of the Holy Qur'an in the contemporary era is the emergence of a new orientation of study called social interpretation. The goal of this orientation is to leave the Holy Qur'an out of isolation, by turning it into a dynamic source for solving doubts about religion in new areas of social life, responding to the new needs of social life and treating harms affected by the new manifestations of social life. This interpretive orientation was emerged as a result of the confrontation between Islamic societies and Western civilization and the reformers' search for a solution to the decline of Islamic societies by returning to the Holy Qur'an. There are foundations and indicators have been mentioned for this orientation. Some of the stated indicators are not free of problems, some of them are not accurate and some others are not independent but also observed in other interpretation orientations.
This research, with a descriptive-analytical method, aims to review the semantic foundations, methodical and effective indicators of this interpretative orientation, in order to provide the basis for further benefit from it.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Holy Qur'an
  • Interpretation of the Qur'an
  • Social Interpretation
  • Foundations of Social Interpretation
  • Indicators of Social Interpretation
  1. *قرآن کریم.

     

    1. اسعدی، محمد، (1398)، «درآمدی بر اصول تفسیر اجتماعی عقلی قرآن»، مشکات، شماره 143، ص 4-22.
    2. اسلامی، علی؛ مصطفی‌پور، محمدرضا، (1389)، «منهج و گرایش تفسیری تسنیم»، فصلنامه حکمت اسراء، دوره 2، شماره پیاپی 4، ص 89-103.
    3. امین الخولی، (۱۹۶۱ ق)، مناهج تجدید، مصر، دارالمعرفة.
    4. امینی تهرانی، محمد؛ شهیدی‌پور، محمدرضا، (1398)، «نقش انقلاب اسلامی در گسترش پژوهش‌های فنون قرائات»، مطالعات قرائت قرآن، شماره 6(11)، ص 15-36.
    5. اوسی، علی رمضان، (1381)، روش علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، مترجم حسین میر جلیلی، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی. شرکت چاپ و نشر بین الملل.
    6. ایازی، سید محمد، (1373)، المفسرون، حیاتهم و منهجهم، تهران، وزارت ارشاد.
    7. ایازی، سید محمد، (1381)، «اندیشه‌های اجتماعی در تفسیر المیزان»، بینات، سال نهم، شماره ۳۴، ص 73-85.
    8. آقایی، محمدرضا، (1388)، «روش‌شناسی تفسیر اجتماعی قرآن»، قرآن و علم، 5، ص 11-36.
    9. آلوسی، محمود بن عبدالله، (1415 ق)، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، محقق: علی عبدالباری عطیه، بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون.
    10. ثعالبی، عبدالرحمن بن محمد، (1418 ق)، تفسیر الثعالبی المسمی بالجواهر الحسان فی تفسیر القرآن، محقق: ابو سنه، عبد الفتاح و معوض، علی محمد، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    11. جوادی آملی، عبدالله، (1386)، شمس‌الوحی‌تبریزی (سیره علمی علامه طباطبایی)، قم، اسراء.
    12. جوادی‌آملی، عبدالله، (بی‌تا)، تفسیر تسنیم، قم، اسراء.
    13. خرمشاهی، بهاء الدین، (1364)، تفسیر و تفاسیر جدید، تهران، کیهان.
    14. ذهبی، محمدحسین، (بی‌تا)، التفسیر و المفسرون، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
    15. رزم‌آرا، مرتضی، (1375)، «جلوه‌هایی ازعقل‌گرایی درتفاسیرقرن چهاردهم»، پژوهش‌های قرانی، شماره 7-8، صص 98 -.127
    16. رشیدرضا، محمد، (1373 ق) تفسیر القران العظیم (المنار)، قاهرة، دارالمنار.
    17. رضایی اصفهانی، محمدعلی، (1386)، قرآن و علم، قم، پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن.
    18. رضائی اصفهانی، محمد علی، (1382)، درسنامه روش‌ها و گرایش‌های تفسیری قرآن، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی.
    19. رضائی اصفهانی، محمدعلی، (1389)، «گرایش‌های تفسیری مفسران شیعه»، نشریه شیعه شناسی، شماره 30، ص 127-153.
    20. سید قطب، إبراهیم حسین شاذلی، (1412 ق)، فی ظلال القرآن، بیروت- القاهرة، الناشر دار الشروق.
    21. سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، (1404 ق)، الدر المنثور فی التفسیر بالماثور، قم، کتابخانه عمومی حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی.
    22. شاکر، محمد کاظم، (1382)، مبانی و روشهای تفسیری، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی.
    23. شعاعی، علی اصغر؛ فراهی بخشایش، علی اکبر، (1400)، «نقد گرایش اجتماعی تفسیر معاصرانه قرآن کریم»، قرآن پژوهی خاورشناسان، شماره 16(30)، ص 82-107. doi: 10.22034/qkh.2021.5948.
    24. شیواپور، حامد، (1387)، «من وحی القرآن-تفسیری اجتماعی و واقع گرایانه»، پژوهش‌های قرآنی، شماره 53، ص 102-129.
    25. صدر، سید محمد باقر، (1381)، سنت‌های تاریخ در قرآن، تهران، تفاهم.
    26. طباطبایی، سیدمحمدحسین، (1417)، المیزان فی تفسی القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
    27. طبرسی، فضل بن حسن، (1372)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مصحح: فضل‌الله یزدی طباطبایی و هاشم رسولی، تهران، ناشر ناصر خسرو.
    28. عقیقی بخشایشی، عبدالرحیم، (1387)، طبقات مفسران شیعه، قم، نوید اسلام.
    29. علوی مهر، حسین، (1381)، روش‌ها و گرایشهای تفسیری، قم، اسوه.
    30. علوی‌مهر، حسین، (1384)، آشنایی با تاریخ تفسیر و مفسران، قم، مرکزجهانی علوم اسلامی.
    31. فاکر میبدی، محمد، (1376)، «تفاسیر روایی قرن یازدهم هجری»، علوم حدیث، شماره 3، ص 238-262.
    32. فخر رازی، محمد بن عمر، (1420 ق)، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    33. فخرزارع، سید حسین، (1391)، «روش شناسی تفسیر اجتماعی قرآن»، نشریه قرآن و علم، شماره پیاپی 10، ص 117-134.
    34. فهیمی‌تبار، حمید رضا، (1387)، روش شناسی تفسیر «تسنیم»، پژوهش‌های قرآنی، شماره 53، ص 11-39.
    35. قاضی‌زاده، کاظم، ناظمی، روح الله، (1388)، «مبانی و شاخصه‌های تفسیر اجتماعی قرآن کریم»، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، سال ششم، شماره یازدهم، ص 5-23.
    36. قمی مشهدی، محمد بن محمدرضا، (1368)، تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی سازمان چاپ و انتشارات.
    37. مجلسی، محمد باقر، (1403 ق)، بحار الأنوارالجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، محقق / مصحح: جمعی از محققان، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    38. مدبر، محمد حسین، (1389)، «بررسی گرایش اجتماعی در تفسیر قرآن»، قرآن و علم، شماره 6، ص 185
    39. مطهری، مرتضی، (بی‌تا)، بررسی اجمالی نهضتهای اسلامی صد ساله اخیر، قم، صدرا.
    40. معرفت، محمد هادی، (1415 ق)، التمهید فی علوم القرآن، قم، مؤسسة النشر الاسلامی.
    41. معرفت، محمد هادی، (1418 ق)، التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب (للمعرفة)، مشهد، الجامعة الرضویه للعلوم الاسلامیه.
    42. معرفت، محمدهادی، (1379)، تفسیر و مفسران، قم، مؤسسه فرهنگی انتشاراتی التمهید.
    43. معین، محمد، (1371)، فرهنگ فارسی، تهران، امیر کبیر.
    44. مغنیه، محمد جواد، (1424 ق)، تفسیر الکاشف، ‌ تهران، دار الکتب الإسلامیة.
    45. مؤدب، سید رضا، روحانی زاده، مجتبی، (1392)، «مبانی تفسیر اجتماعی قرآن کریم»، مجله تخصصی قرآن و علم، شماره 12، ص 57-78.
    46. نفیسی، شادی، (1379)، عقل‌گرایی در تفاسیر قرن چهاردهم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
    47. نفیسی، شادی، (1393)، «تفسیر اجتماعی قرآن، چالش تعریف و ویژگی‌ها»، پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن، سال دوم، شماره چهارم، ص 44-64.