مؤلفه‌های اقتدار اقتصادی زن از منظر قرآن

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران (نویسنده مسؤول)

2 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه بین المللی امام خمینی ره، قزوین، ایران

3 دانشجوی دکتری مطالعات زنان، دانشگاه ادیان و مذاهب قم، قم، ایران

چکیده

یکی از مسائل مهم اجتماعی در دوران معاصر، مسائل مربوط به زنان و جایگاه اجتماعی آنان ازنظر آموزه‌های دینی است. از منظر قرآن، زن و مرد از جهت انسانی باهم برابر و دارای قدرت و جایگاه اجتماعی هستند. پژوهش پیش‌رو، با روش توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از ابزار کتابخانه‌ای درصدد تحلیل مؤلفه‌های قدرت و اقتدار اقتصادی زن از منظر قرآن کریم است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد از نظرگاه قرآن زنان نیز مانند مردان می‌توانند دارای مؤلفه‌ها و منابع اقتدار اقتصادی باشند و از این طریق اقتدار فردی و اجتماعی کسب نمایند. برخی از مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از: شایستگی درآمدزایی و تملک اموال، ضرورت پرداخت مهریه هنگام درخواست آن توسط زن، برابری زن و مرد در دسترسی به جایگاه و مناصب اجتماعی، حق تحصیل تا کسب بالاترین مراتب علم، داشتن اختیار و قدرت تصرف در اموال شخصی، حق پیشرفت و یافتن جایگاه و قدرت اجتماعی در همه ابعاد فردی و اجتماعی، داشتن اختیار و توان مسئولیت‌پذیری و حق داشتن شغل مناسب با شأن خویش. برخی از مستندات قرآنی مؤلفه‌ها عبارت‌اند از: تمسک به عمومیت ادله مشروعیت تملک و تَکَسُب در قرآن (الحجر: 21؛ الاعراف: 9؛ البقره: 168؛ طه: 81؛ ق: 11؛ الملک: 15) عمومیت ادله تفویض قدرت خداوند به همه انسان‌ها که شامل قدرت مالی نیز است (المنافقون: 8) و جواز پول گرفتن زن برای شیر دادن نوزاد (البقره: 233؛ الطلاق: 6).

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Components of Women's Economic Authority from the Perspective of the Qur'an

نویسندگان [English]

  • Mohammad Molavi 1
  • amir jabari 2
  • Fariba Parvinian 3
1 Associate Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran (Responsible Author)
2 Master student of Quran and Hadith Sciences, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran
3 Doctoral student of Women's Studies, Qom University of Religions and Religions, Qom, Iran
چکیده [English]

One of the important social issues in the contemporary era is the ones related to woman and her social position from the viewpoint of religious teachings. According to the Qur'an, man and woman are humanly equal and have social authority and status. The present research aims to analyze the components of women's economic impowerment from the perspective of the Holy Qur'an, using a descriptive-analytical method and library tools.
The findings of the research show that from the perspective of the Qur'an, woman, like man, can have the components and resources of economic power and thus gain personal and social power. Some of the most important of them are: the ability to obtain income and own property, the necessity of paying dowry when a woman requests it, the equality of man and woman in accessing social positions and status, the right to obtain the highest level of education, having the authority and power to dispose of personal property, the right to progress and find social status and power in all personal and social dimensions, having the authority and ability to take responsibility and the right to have a job that suits her dignity. Some of the Qur'anic documentations of the components are: the generalization of the evidences of the legitimacy of ownership and acquisition in the Qur'an (Al-Hijr: 21; Al-A'raf: 9; Al-Baqarah: 168; Taha: 81; Qaf: 11; Al-Mulk: 15) and also the generalization of the evidences of the delegation of God's power to all humans, which includes financial power (Al-Munafiqun: 8) and the permission of a woman to take money for breastfeeding a baby (Al-Baqarah: 233; Al-Talaq: 6).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Woman
  • Power
  • Economic Empoverment
  • Gender
  • Gender Differences
  • Components of Economic Empoverment
  1. قرآن کریم
    1. ابن أبی الجمهور، محمد بن زین الدین، (1405 ق)، عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة، مصحح: مجتبی عراقی، قم، دار سید الشهداء.
    2. ابن عاشور، محمد بن طاهر، (بی‌تا)، التحریر و التنویر، بیروت، موسسة التاریخ العربی.
    3. ابن حیون، نعمان بن محمد مغربی، (1385 ق)، دعائم الإسلام، قم، مؤسسة آل البیت (ع)‌.
    4. ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، (بی‌تا)، تحف العقول، قم، آل‌علی.
    5. اسدی، طیبه، (1385)، «زنان و قدرت سیاسی»، نشریه حقوق زنان، ش 27، صص 15-20.
    6. اسکندری، محمدحسین، دارابکلائی، اسماعیل، (1383)، پژوهشی در موضوع قدرت، انواع، منابع، پیامدها وکنترل آن، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    7. اسکندرلو، محمدجواد؛ نوشین، مریم، (1387)، «بررسی و نقد مقاله زنان و قرآن»، قرآن پژوهی خاورشناسان، شمار ه5، ص96-120.
    8. افتخاری، اصغر (1379)، «قدرت، جنسیت و شأن اجتماعی و سیاسی زن در دیدگاه امام خمینی (ره)»، نشریه کتاب نقد، شماره 17، صص 176 - 199.
    9. آبوت، پاملا و کلر والاس (1380)، جامعه شناسی زنان، ترجمه: منیژه نجم عراقی، تهران، نشر نی.
    10. آشوری، داریوش، (1370)، دانشنامه سیاسی، تهران: سهرودی، مروارید.
    11. باقری، معصومه و دیگران (1388)، «بررسی اشتغال زنان و تأثیر آن بر هرم قدرت در خانواده»، مجله کار و جامعه، ش 18، صص 247-262.
    12. پارسا، فروغ، (1394)، «قرائت زن‌گرایانه از قرآن»، پژوهش‌نامه زنان، ش 4، صص 51-71.
    13. تاسیگ، مارک و دیگران (1386)، جامعه‌شناسی بیماری‌های روانی، ترجمه احمد عبداللهی، تهران، سمت.
    14. حر عاملی، محمد بن حسن، (1412 ق)، وسائل الشیعه، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.‌
    15. حسینی اکبرنژاد، هاله و شوشتری، زهرا (1394)، زن در قرآن، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی.
    16. خمینی، روح الله، (1374)، جایگاه زن در اندیشه امام خمینی (ره)، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
    17. خمینی، روح‌الله، (1378)، صحیفه امام، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
    18. زیبایی نژاد، محمدرضا، سبحانی، محمد تقی (1388)، در آمدی بر نظام شخصیت زن در اسلام، قم، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان.
    19. سعیدیان، نرگس (1380)، «اشتغال زن و تغییر وضعیت زن و خانواده»، فصلنامه مطالعات علوم اجتماعی ایران، شماره 3، صص 134 – 149.
    20. صدوق، محمد بن علی، (1398 ق)، التوحید، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    21. طباطبایی، سید محمد حسین (1378)، زن در قرآن، قم، نشر هاجر.
    22. طباطبایی، سید محمد حسین (1417 ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه.
    23. طبرانی، سلیمان بن احمد، (1373 ق).، المعجـم الکبیـر، قـاهره، دار إحیاء التراث العربی.‌
    24. طبرسی، حسن بن فضل، (1412 ق)، مکارم الأخلاق، قم، الشریف الرضی.
    25. عمید زنجانی، عباسعلی، (1366)، فقه سیاسی، تهران، امیرکبیر.
    26. فاضلی، نعمت اله، (1392)، «زن و قدرت در خانواده»، جامعه شناسی هنر و ادبیات، دوره 5، ش 1، صص 52-81.
    27. فضل الله، سید محمد حسین، (1419 ق)، من وحی القرآن، بیروت، دار الملاک.
    28. قرائتی، محسن، (1388)، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
    29. قندهاری، پردیس، (1382)، زن و قدرت، بررسی مردم‌شناختی عرصه‌ها و مصادیق قدرت در چند خانواده تهرانی، تهران، پژوهشکده مردم‌شناسی، سازمان میراث فرهنگی.
    30. کراجکی، محمد بن علی، (1385 ق)، کنز الفوائد، مصحح: عبد الله نعمة، قم، دار الذخائر.
    31. کلینی، محمد بن یعقوب، (1388)، فروع کافی، قم، قدس.
    32. کلینی، محمد بن یعقوب، (1407 ق)، الکافی، تهران، دارالکتب الإسلامیه.
    33. گالبرایت، جان کنت (1371)، آناتومی قدرت، ترجمه محبوبه مهاجر، تهران، سروش.
    34. گیدنز، آنتونی (1376)، جامعه شناسی، تهران، نشر نی.
    35. مجلسی، محمدباقر، (1403 ق)، بحار الأنوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.‌
    36. محمّدی، مرتضی، (1380)، «حقوق و تکالیف زن از دیدگاه اسلام»، فصلنامه رواق اندیشه، ش 3، صص 80 – 96.
    37. مطهری، مرتضی، (1376)، نظام حقوق زن در اسلام، تهران، صدرا.
    38. مطهری، مرتضی، (1384)، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، تهران، صدرا.
    39. معین، محمد، (1386)، فرهنگ معین، چاپ چهارم، تهران، انتشارات اَدِنا.
    40. مکارم شیرازی، ناصر، (1374)، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامی.
    41. مهرپور، حسین، (1384)، حقوق زن، تهران، انتشارات اطلاعات.
    42. مهریزی، مهدی، (1381)، زن در سخن و سیره امام علی (ع)، تهران، دانشگاه علامه طباطبایی.
    43. میرزائی، حسین، کاتبی، مهناز و آقایاری، حسین (1394)، «بررسی ساختار توزیع قدرت در خانواده‌های شهر تبریز»، دو فصلنامه علوم اجتماعی، بهار و تابستان 1394، ش 1، ص 69 – 94.
    44. نوری، اعظم، (1390)، «بررسی اشتغال زنان از دیدگاه اسلام»، مجله نامه جامعه، ش 85، صص 16 – 20.
    45. هاشم زاده هریسی، هاشم، (1392)، آیات زن در قرآن، تهران، نشر سازمان اوقاف و امور خیریه.
    46. هولم، جین و جان بوکر، (1992)، زن در ادیان بزرگ جهان، ترجمه علی غفاری، تهران، شرکت چاپ و نشر بین الملل.
    47. هیوود، اندرو، (1386)، درآمدی بر ایدئولوژی‌های سیاسی: از لیبرالیسم تا بنیادگرایی دینی، ترجمه محمد رفیعی مهرآبادی، تهران، موسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.
    1. karimpoor Qaramaleki, A. (2023). An Analysis of the Qur’ānic Foundations of Islamic Dress. The Quran: Contemporary Studies (Quranic New Studies), 2(4), 6-33. doi: 10.22034/qns.2023.16615.1034