قرآن و علوم اجتماعی

قرآن و علوم اجتماعی

الگوی قرآنی سنت‌های الهی در تدبیر جامعه

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
استاد یار گروه فرهنگ پژوهی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
چکیده
سنت‌های الهی مجموعه قوانینی است که نظام‌بخش سلسله‌ای از رخدادهای جامعه و تاریخ انسانی بوده که شناخت آن‌ها ما را با علل پدیداری رخدادها و آثار و پیامدهای آن تحت قوانین مستمر آشنا می‌کند. در مقاله حاضر اجتماعی بودن سنت‌ها به حیثیات مختلفی ازجمله موضوع، کنشگران، اهداف و پیامدهایش موردبررسی قرارگرفته که در هر مرحله تاریخی شکل بروز ویژه و منطق واحدی داشته و در اشکال مختلف و صفات مشخصی در قرآن بیان‌شده است. نتایج حاصل از این جستار حاکی از آن است که علم به سنت‌های خلل‌ناپذیر الهی که نشانگر حسن تدبیر و قدرت او در آفرینش است، انسان را به احوال سرنوشت خود و تشابه سرنوشتش در تاریخ و اجتماع آگاه می‌کند تا با شناخت رخدادهای غیرمنتظره و آمادگی برای تقابل با آن، برنامه‌ریزی دقیقی برای مواجهه با آنچه سعادت و تکامل او را به مخاطره می‌اندازد و نهایتاً چاره‌اندیشی برای بهبود وضع موجودش داشته باشد. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی صورت‌بندی سنت‌ها و مباحث نظری آن را از منظر آیات و شواهد قرآنی موردبررسی قرار داده و البته چون تحقیق نص‌بنیاد است به لحاظ ماهیت، کوشیده از روش عقلی نقلی که در زمره روش اجتهادی است بهره ببرد.
.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Quranic Model of Divine Traditions in the Management of Society

نویسنده English

sayed Hosein Fakhrezare
Islamic Research Institute for Culture and Thought Department of Cultural Studies
چکیده English

Divine traditions are a set of rules that regulate a series of events in society and human history, and knowing them acquaints us with the causes of stability of events and their effects and consequences under continuous rulings. In the present article, the sociality of traditions has been examined from different aspects, including their subject, actors, goals, and consequences, which have a special form of occurrence and a single logic at every historical stage, and are expressed in different forms and specific characteristics in the Qur’an. The results of this research indicate that acquaintance with God's unbreakable traditions, which demonstrate His excellent design and power in creation, informs man about his fate and the similarity of his fate in history and society, so that by recognizing unexpected events and preparing for confrontation with them, man could set a detailed plan which is needed to face what threatens his happiness and perfection, and ultimately reach a solution to improve his current situation. This article has investigated the formulation of traditions and theoretical issues using the descriptive-analytical approach from the perspective of Qur’anic verses and evidence, and since it is a text-based research, it has tried, in terms of type, to use the rational and narrative approach, which is among the ijtihad methods

کلیدواژه‌ها English

Divine Traditions
Society
Non-Changeability
Causality
Human Will
Management of Human Laws
  1. قرآن کریم.

    *نهج‌البلاغه.

    1. ابن عطیه اندلسی عبد الحق بن غالب، (1429 ق)، المحررالوجیز فی تفسی الکتا العزیز، بیروت، دارالکتب‌العلمیه.
    2. ابن‌کثیر، اسماعیل‌ابن‌عمر، (1419 ق)، تفسیرالقرآن‌العظیم، بیروت، دارالکتب‌العلمیة.
    3. آگ‌برن و نیم‌کوف، (1380)، زمینة جامعه‌شناسی، تهران، انتشارات نگاه، تهران.
    4. حامدمقدم، احمد، (1387)، سنت‌های اجتماعی در قرآن، مشهد، آستان قدس رضوی.
    5. رشید رضا، محمد، (1414 ق)، تفسیرالمنار، بیروت، دارالمعرفه.
    6. رفیع‌پور، فرامرز، (1378)، آناتومی جامعه، تهران، شرکت سهامی انتشار.
    7. زمخشری، محمود، (1407 ق)، الکشاف عن حقایق غوامض‌التنزیل، بیروت، دارالکتاب‌العربی.
    8. ساروخانی، باقر، (1380)، درآمدی بر دایرةالمعارف علوم اجتماعی، تهران، کیهان.
    9. احمدالخطیب، شریف‌الشیخ صالح، (1425 ق)، السنن‌الالهیه فی‌الحیاة الانسانیه، ریاض، مکتبةالرشد.
    10. صدر، سیدمحمدباقر، (1421 ق)، المدرسة‌القرآنیه (موسوعة‌الشهیدالصدر)، چاپ اول، قم، مرکزالابحاث والدّراسات‌التخصصیه للشهیدالصدر.
    11. صدر، سیدمحمدباقر، (1367)، انسان مسئول و تاریخ‌ساز از دیدگاه قرآن، ترجمه محمدمهدی فولادوند، تهران، نشر بنیاد قرآن.
    12. صدر،‌ سیدمحمدباقر، (1369)، سنّت‌های اجتماعی و فلسفة تاریخ در مکتب قرآن، تهران، نشر رجا.
    13. صدر، سیدمحمدباقر، (1381)، سنّت‌های تاریخ در قرآن، ترجمه سیدجمال موسوی اصفهانی، قم، انتشارات جامعه مدرسین.
    14. طباطبایی، سیدمحمد حسین، (1417 ق)، المیزان فی تفسیرالقرآن، قم، نشر موسسه‌النشرالاسلامی.
    15. طیب، سیدعبدالحسین، (1378)، اطیب‌البیان فی تفسیرالقرآن، تهران، انتشارات اسلام.
    16. فرزند وحی، جمال، (1394)، «سنن اجتماعی در قرآن از منظر علامه طباطبایی و سید قطب»، اندیشة علامه طباطبایی، سال دوم، شماره دوم، صص 117-148.
    17. قرطبی، محمدبن احمد، (1364)، الجامع لاحکام‌القرآن، تهران، انتشارات ناصرخسرو.
    18. کمالی، علی، (1384)، قرآن و جامعه، قم، نشر فرتاب.
    19. کوشا، غلام‌حیدر، (1389)، «پژوهشی در الگوی مطالعه سنت‌های اجتماعی در قرآن»، فصلنامه معرفت‌فرهنگی اجتماعی، سال اول، شماره دوم، صص 33-56.
    20. مرادخانی، احمد، (1386)، سنّت‌های اجتماعی الهی در قرآن، قم، مرکز بین المللی ترجمه و نشر المصطفی.
    21. مروی، محمدحسین؛ اکبرزاده، حوران، (1398)، «بررسی اختیار و تقدیر در هستی از منظر علامه طباطبایی»، فلسفة دین، دوره 16، ش 3، ص 521-542.
    22. مصباح‌یزدی، محمد تقی، (1388)، جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن، تهران، شرکت چاپ و نشر بین‌الملل، تهران.
    23. مطهری، مرتضی، (1369)، مجموعه آثار جلد 1(عدل الهی، انسان و سرنوشت، علل گرایش به مادیگری)، تهران، صدرا.
    24. نصری، عبدالله، (1385)، مبانی انسان‌شناسی در قرآن، تهران، مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر.
    25. وبر، ماکس، (1367)، مفاهیم اساسی جامعه‌شناسی، ترجمه احمد صدارتی، تهران، نشر مرکز.

  • تاریخ دریافت 01 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 26 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 18 فروردین 1403