قرآن و علوم اجتماعی

قرآن و علوم اجتماعی

گونه‌ها و شیوه‌های تحول سیاسی - اجتماعی مطلوب در چهارچوب الگوی متعالی قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی علوم انسانی اسلامی
2 عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)
چکیده
هدف این مطالعه، تبیین گونه‌ها و شیوه‌های تحول سیاسی - اجتماعی مطلوب در چارچوب الگوی متعالی قرآن کریم است و در این راستا سعی نموده تا با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی توأم با رویکرد تفسیر موضوعی، پس از بررسی آیات سیاسی اجتماعی قرآن کریم که مرتبط با موضوع تحول اجتماعی است، به ارائه الگویی مبتنی بر آموزه‌های قرآنی در این زمینه بپردازد. ازاین‌رو، تحقیق درصدد آن بوده که با تأثر از نظریه «ایده‌آلیسم معرفتی» بر تحلیل و استنباط آرمان‌های قرآنی (ایده‌آلیسم مبتنی بر قرآن کریم)، به استناد سیاق و مضمون تعدادی از آیات قرآن در زمینه تحول سیاسی اجتماعی بپردازد، لذا آنچه این مطالعه بدان دست‌یافته است، نشان می‌دهد که قرآن کریم برای ایجاد تحول در جامعه و در نهادهای سیاسی اجتماعی، بر موضوعاتی نظیر تحول باورها و اعتقادات انسان‌ها، گسترش توحید باوری در عرصه فکری و عملی، اقامه قسط و گسترش عدالت اجتماعی، اخوت و برادری دینی، مسئولیت فردی (تحول درونی)، و نهایتاً مسئولیت اجتماعی به‌عنوان متغیرهای اصلی ایده تحول در جامعه ایمانی تأکید می‌ورزد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Types and Methods of the Desired Political-Social Transformation within the Framework of the Transcendental Model of the Holy Qur'an

نویسندگان English

Mohammad Javad Haydari 1
Mohammad Javad Norozi farani 2
1 Al-Mustafa Al-Alamiya Society, Higher Complex of Human Sciences
2 Member of the Faculty of Education and Research Institute of Imam Khomeini (RA)
چکیده English

This study aims to clarify the types and methods of a desired political-social transformation within the framework of the transcendental model of the Holy Qur’an. In this regard, it has been attempted to use the descriptive-analytical approach coupled with thematic interpretation, to present a model based on Qur’anic teachings by studying the social and political verses of the Holy Qur’an pertaining the social transformation. Therefore, the present research purposes to analyze and deduce Qur’anic ideals (idealism based on the Holy Qur’an), influenced by the theory of “cognitive idealism,” based on the context and content of a number of Quranic verses in terms of political and social development. The findings show that the Holy Qur’an in order to bring about change in society and social-political institutions, emphasizes on issues such as transformation in people’s beliefs and faiths, expanding monotheism in the intellectual and practical arena, establishing equity and expanding the scope of social justice, religious fraternity and brotherhood, and individual responsibility (internal transformation) and eventually, social responsibility and etc. as the basic variables for the idea of transformation in the faithful society.

کلیدواژه‌ها English

Social-Political Transformation
Transcendental Model
Qur’anic Idealism
Types and Methods of Qur’anic Transformation
  1. * قرآن کریم.

    1. اخوان کاظمی، بهرام، (1381)، عدالت در نظام سیاسی اسلام، تهران، مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر، چاپ اول.
    2. ادوارد مور، جورج، (1385)، «رد ایده آلیسم» ترجمه مرتضی قرائی، دو فصلنامه پژوهشنامه فلسفه دین، شماره 8، صص 159 –
    3. بورمان، کارل، (1389)، افلاطون، ترجمه محمدحسن لطفی، تهران، طرح نو.
    4. پورکریمی، مجتبی و همکاران، (1397)، «ایده‌آلیسم افلاطونی به‌مثابه کشف ایده‌ها و پیامدهای آن در تربیت»، دو فصلنامه فلسفه تربیت، سال سوم، شماره 1، صص 57 –
    5. حاجی صادقی، عبدالله، (1383)، «انسان کامل در اندیشه مطهر»، فصلنامه قبسات، شماره 30، صص 163 –
    6. دهخدا، علی‌اکبر، (1377)، لغت‌نامه دهخدا، چاپ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
    7. دیلمى، حسن بن محمد، (1412 ق)، ارشاد القلوب الی الصواب، قم، نشر الشریف الرضی.
    8. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1412 ق)، مفردات الفاظ القرآن‌، بیروت، دار القلم‌، چاپ اول.
    9. رستمی، مصطفی (1396)، تبیین علت‌های چهارگانه انقلاب متعالی (مطلوب) از منظر قرآن کریم، فصلنامه علمی – پژوهشی «پژوهش‌های انقلاب اسلامی»، شماره 25، صص 175 - 189.
    10. سورین، ورنر و تانکارد، جیمز، (1386)، نظریه‌های ارتباطات، ترجمه علیرضا دهقان، انتشارات دانشگاه تهران.
    11. سید باقری، کاظم و مختاربند، محمود، (1398)، «پیوستگی عدالت و اعتدال در اخلاق سیاسی اسلامی با تأکید بر سیره علوی»، فصلنامه علوم سیاسی، سال بیست و دوم، شماره 85، صص 26 –
    12. صالحی، مجید، (1396)، «اصول و مبانی همگرایی امت اسلامی از منظر قرآن»، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، شماره 3، صص 74 –
    13. طباطبایی، محمدحسین، (1374)، تفسیر المیزان، ج 4، چاپ پنجم، قم، نشر جامعه مدرسین.
    14. طبرسى، فضل بن حسن، (1360)، ترجمه مجمع‌البیان فى تفسیر القرآن‏، مترجم، رضا ستوده، ج 7، چاپ اول، تهران، انتشارات فراهانى.
    15. عمید، حسن، (1389)، فرهنگ لغت، چاپ اول، تهران، نشر راه رشد.
    16. فراهیدی، خلیل بن احمد، (1409 ق)، العین، ج 8، قم، نشر هجرت.
    17. کاظمی، عزیز الله، (1393)، «انسان‌شناسی سیاسی از منظر قرآن کریم»، رساله دکتری، قم، کتابخانه جامعه المصطفی.
    18. گل محمدی، احمد، (1392)، چیستی، تحول و چشم‌انداز دولت، تهران، نشر نی.
    19. گولد، جولیوس و همکاران، (1376)، فرهنگ علوم اجتماعی، گروه مترجمان، تهران، نشر مازیار.
    20. گی، روشه (1381)، تغییرات اجتماعی، ترجمه منصور وثوقی، تهران، نشر نی.
    21. مریجی، شمس الله، (1398)، «مبانی و عوامل تحقق تغییرات اجتماعی در بیانیه گام دوم انقلاب»، فصلنامه علوم سیاسی، شماره 87، صص 79 –
    22. مصباح یزدی، محمدتقی، (1368)، معارف قرآن: انسان‌شناسی، خداشناسی، کیهان‌شناسی، قم، نشر مؤسسه در راه حق.
    23. مطهری، مرتضی، (1372)، جامعه و تاریخ، چاپ پنجم، تهران، نشر صدرا.
    24. ملک‌زاده، محمد، (1396)، «ماهیت سیاست اسلامی در قرآن از منظر علامه طباطبایی»، فصلنامه قبسات، شماره 86، صص 197 –
    25. منصوری، حمید، (1384)، «واژه ایده‌آلیسم»، فصلنامه اندیشه، کیهان فرهنگی، شماره 229. صص 34 –
    26. منصوری، خلیل، (1388)، «توسعه فرهنگی در آموزه‌های قرآنی»، پرتال جامع علوم و معارف قرآن، صص 1 –
    27. نظری، عبدالله، (1399)، «تحلیل شاخص‌های عدالت سیاسی در رویکرد تفسیری آیت‌الله جوادی آملی«، دو فصلنامه علمی- تخصصی مطالعات قرآن و علوم، سال چهارم، شماره 8، صص 91 –

  • تاریخ دریافت 18 آذر 1402
  • تاریخ بازنگری 22 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 18 فروردین 1403