قرآن و علوم اجتماعی

قرآن و علوم اجتماعی

تبیین نقش مؤلفه های بینشی در شکل گیری انقلاب اسلامی به مثابه پدیده ای اجتماعی از منظر قرآن

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه معارف قرآن و حدیث، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران، oveysi@maaref.ac.ir
چکیده
دانشمندان علوم سیاسی و اجتماعی در هنگامه ارائه نظریه درباره انقلاب‌ها، اصلی را تأسیس نموده و به همه مصادیق انقلاب جهان تسرّی می‌دهند و به‌جز برخی از دانشمندان منصِف، دیگرانی چون مارکس، وبر، آبراهامیان، فانون، تدگار، منشأ صرفاً اقتصادی یا اجتماعی و روان‌شناختی یا خشونت سیاسی برای انقلاب‌ها قائل شده‌اند. مقاله پیش رو درصدد است مهم‌ترین مؤلفه‌های بینشیِ شکل‌گیری انقلاب اسلامی ایران را در قرآن موردبررسی قرار دهد که با روش گردآوری کتابخانه‌ای و به شیوه تحلیلی- توصیفی با محوریت برداشت‌های احتمالی از قرآن در بستر مطالعه تفسیری صورت گرفته است. در این پژوهش، باور به‌ضرورت تشکیل حکومت اسلامی در قالب آیات دالّ بر نظام سازی و به فعلیت رساندن اجرای احکام، نیز اعتقاد به استمرار شئون رهبری و داوری پیامبر (ص) در قالب نظریه ولایت‌فقیه، توجه به بسترسازی برپایی قسط در جامعه، التفات به اهمیت اجرای قاعده نفی سبیل ازجمله مؤلفه‌های بینشی مربوط به ساختار حکومت و مؤلفه‌های بینشی بصیرت، آگاهی نسبت به جایگاه استقامت، التفات به نقش اتحاد، دشمن‌شناسی، توجه به فضاسازی سنت الهیِ تغییر قوم به دست خود، مربوط به نهاد مردم است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Explanation of the Role of Cognitive Components in the Formation of the Islamic Revolution as a Social Phenomenon from the Perspective of the Holy Qur'an

نویسنده English

kamran oveisi
Associate Professor, Department of Quranic and Hadith Studies, University of Islamic Studies, Qom, Iran, oveysi@maaref.ac.ir
چکیده English

Whenever political and sociological scientists want to present a theory about the revolution, they first establish a basis and apply it to all kinds of revolutions in the world. Therefore, except for some fair scholars, other theorists such as Marx, Weber, Abrahamian, Fanon and Tedgar have attributed to revolutions purely economic or social and psychological purposes as well as political violence. The following article attempts to study the most important cognitive components of formation of the Iranian Islamic Revolution in the Qur'an, which was conducted by the method of library collection in an analytical-descriptive way with a focus on the possible interpretations of the Qur'an within the framework of the interpretive study.
In this research, the belief in the necessity of forming an Islamic government is based on the verses indicating the establishment of a government and the implementation of the rulings, as well as the belief in the continuity of the leadership and rule of the Prophet (PBUH) through the theory of the guardianship of the jurist, with attention to the basis of establishing justice in society, and the importance of applying the rule of Nafy Al-Sabil, which are among the components concerning the government and some othersconcerning the nation (Ummah) are such as increasing insight, awareness of the importance of perseverance, attention to the role of unity, knowing the enemy, and paving the way for the realization of the divine Sunnah represented in changing the nation by the their own hands.

کلیدواژه‌ها English

: Islamic Revolution
Government and Nation
Formation of the Islamic Revolution
Quran
Cognitive Components
  1. *قرآن کریم.

    1. ابراهیمی‌کیاپی، هادی (1393). نسبت انقلاب اسلامی و بیداری اسلامی (تونس و مصر)، تهران، الهدی.
    2. ابن‌بابویه، محمد بن علی (1395). کمال‌الدین و تمام النعمة، تهران، اسلامیه.
    3. اخترشهر، علی و دیگران (1383). طرحی نو در تبیین انقلاب اسلامی، قم، پاد اندیشه.
    4. اسماعیلی، محمد (1396). بررسی مبانی قرآنی انقلاب اسلامی ایران، مجموعه مقالات برگزیده دهمین همایش بین‌المللی پژوهش‌های قرآنی، ص 11- 43.
    5. امیری‌طهرانی‌زاده، محمدرضا (1399). پیشدرآمدی بر مسئله شناسی علوم اجتماعی در ایران، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    6. بشریه، حسین (1373). انقلاب و بسیج سیاسی، تهران: دانشگاه تهران.
    7. بهشتی، مصطفی حسن (1388). مبانی قرآنی انقلاب اسلامی از نگاه امام خمینی (رحمةالله)، ج 1، تهران، مجموعه مقالات همایش اندیشه‌های قرآنی امام خمینی، ص 368- 392.
    8. پناهی، محمدحسین (1389). نظریه‌های انقلاب، وقوع، فرآیند و پیامدها، تهران، انتشارات سمت.
    9. پوپر، کارل (1367). درس‌های این قرن، ترجمه: علی پایا، تهران، طرح نو.
    • تیلور، آستین (1387). علوم اجتماعی و انقلاب‌ها، ترجمه علی مرشدی زاد، تهران، شاهد.
    • جرجانی، ابوالفتح (1362). تفسیر شاهی، تهران، نوید.
    • جرجانی، علی (1370). التعریفات، تهران، ناصرخسرو.
    • جعفری، یعقوب (1376). تفسیر کوثر، قم، هجرت.
    • حسنی واعظ، محمود (1381). دقائق التأویل و حقائق التنزیل، تهران، میراث مکتوب.
    • حسینی‌طهرانی، محمدحسین (1418 ق). ولایة الفقیه فی حکومة الإسلام، بیروت، دار المحجة البیضاء.
    • حلی، حسن بن یوسف (1412 ق). منتهی المطلب فی تحقیق المذهب، مشهد، مجمع البحوث الإسلامیة.
    • خرمشاد، محمدباقر (1383). «بازتاب انقلاب اسلامی ایران در نظریه‌های انقلاب: تولد و شکل‌گیری نسل چهارم تئوری‌های انقلاب»، مجله جامعه‌شناسی ایران، ش 19، ص 86- 123.
    • خسرو پناه، عبدالحسین (1400). نظریه‌پردازی در علوم انسانی حکمی، تهران، دانشگاه علامه طباطبایی.
    • خمینی، روح‌الله (1426 ق). الإجتهاد و التقلید، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار الإمام الخمینی (ره).
    • خمینی، روح‌الله (1434 ق). أنوار الهدایة فی التعلیقة علی الکفایة، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار الإمام الخمینی (ره).
    • خمینی، روح‌الله (بی‌تا). ولایت‌فقیه؛ حکومت اسلامی، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار الإمام الخمینی (ره).
    • خمینی، روح‌الله (1389). صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
    • خمینی، روح‌الله (1436). ولایت‌فقیه، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
    • دوتوکویل، الکسی (1369). انقلاب فرانسه و رژیم پیش از آن، ترجمه محسن ثلاثی، تهران، نقره.
    • دهخدا، علی‌اکبر (1390). فرهنگ متوسط دهخدا، تهران، دانشگاه تهران.
    • دیلمی، حسن (1408 ق). أعلام الدین فی صفات المؤمنین، قم، مؤسسة آل البیت (ع)‌.
    • رازی، فخرالدین (1420 ق). مفاتیح الغیب، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
    • راغب اصفهانی، حسین (1412 ق). مفردات ألفاظ القرآن، بیروت، دار الشامیة.
    • رضایی اصفهانی، محمدعلی (1387). تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن.
    • رضی، محمد (1414 ق). نهج البلاغة، تحقیق: صبحی صالح، قم، هجرت.
    • ریویر، کلود (1397). جامعه انسانشناسی ادیان، ترجمه: علیرضا خدامی، تهران، نشر نی.
    • زاده علی، داود (1392). شرح و بازخوانی وصیت‌نامه سیاسی ـ الهی امام خمینی (ره)، قم، دفتر نشر معارف.
    • زبیدی، محمد (1414 ق). تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت، دار الفکر.
    • زحیلی، وهبه (1418). التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج، دمشق، دار الفکر المعاصر.
    • زراعتی رضایی، شاهین (1381). فرآیند تبدیل خواسته به شورش، پژوهش‌های دانش انتظامی، ش 15، ص 36-67.
    • جصاص، احمد بن علی (1405 ق). احکام القرآن، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    • ساروخانی، باقر (1393). روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    • سبحانی، جعفر (1421 ق). الأضواء علی عقائد الشیعة الإمامیة، قم، دار مشعر.
    • شریفی، حسن‌پاشا (1384). اصول روان‌سنجی و روان آزمایی، تهران، رشد.
    • شیداییان، حسین (1381). عوام و خواص از دیدگاه امام خمینی (ره)، تهران، پژوهشکده تحقیقات اسلامی.
    • صادقی تهرانی، محمد (1388). ترجمان فرقان، قم، شکرانه.
    • صادقی تهرانی، محمد (1432 ق). الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنه، قم، فرهنگ اسلامی.
    • صافی‌گلپایگانی، لطف‌الله (1386). نوید امن‌وامان، قم، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی صافی گلپایگانی.
    • صالح، صبحی (1385 ق). النظم الاسلامیة، بیروت، دار العلم للملایین.
    • صدیقی، وحیدالزمان (1378). انقلاب اسلامی ایران از نگاه دیگران، ترجمه روئین تن، تهران، اطلاعات.
    • طباطبایی، محمدحسین (1390 ق). المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    • طباطبایی یزدی، احمد و دیگران (1395). چلچراغ، تهران، دانشگاه جامع امام حسین (علیه‌السلام).
    • طبرسی، فضل بن حسن (1372). مجمع‌البیان فی علوم القرآن، تهران، ناصر خسرو.
    • طبری، محمد بن جریر (1412 ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفة.
    • طوسی، محمد بن حسن (1407 ق). الخلاف، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
    • عاملی، محمد بن حسن (1409 ق). وسائل الشیعة، قم، مؤسسه آل البیت (ع).
    • عیوضی، محمدرحیم (1391). درآمدی تحلیلی بر انقلاب اسلامی ایران، قم، نشر معارف.
    • فضل‌الله، محمدحسین (1419 ق). من وحی القرآن، بیروت، دار الملاک.
    • فیض کاشانی، محمد (1415 ق). تفسیر الصافی، تهران، مکتبة الصدر.
    • قرائتی، محسن (1383)‌. تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
    • قرطبی، محمد (1364). الجامع لأحکام القرآن، تهران، ناصرخسرو.
    • قره‌گزلو، ناصر (1385). از انقلاب اسلامی تا انقلاب سفید، پاریس، بی‌نا.
    • کاشانی، فتح‌الله (1341). منهج الصادقین فی إلزام المخالفین، تهران، کتابفروشی اسلامیه.
    • کوهن، استنفود (1370). تئوری‌های انقلاب، ترجمه علیرضا طیب، تهران، پیک ایران.
    • کلینی، محمد بن یعقوب (1429 ق). الکافی، قم، دار الحدیث.
    • گدار، فیلیپ (1391). در ستایش تن‌آسانی، ترجمه بهروز صفدری، تهران، نشر کلاغ.
    • گولدستون، جک (1387). مطالعات نظری تطبیقی و تاریخی درباره انقلاب‌ها، ترجمه محمدتقی دلفروز، تهران، نشر کویر.
    • لطیفی‌پاکده، لطفعلی (1387). تحلیل انقلاب اسلامی، تهران، پژوهشکده تحقیقات اسلامی.
    • لک زایی، رضا (1399). بازخوانی کاربست قرآن مجید در انقلاب اسلامی با تأکید بر اندیشه سیاسی امام خمینی، حکومت اسلامی، ش پیاپی 97، ص 27- 48.
    1. کرمی، محمد (1388). ماهنامه فردوسی، تهران، مجله فردوسی.
    • محمدی، محمدعلی (1397). مبانی انقلاب اسلامی در قرآن و روایات (با تأکید بر دیدگاه امام و آیت‌الله خامنه‌ای)، پاسدار اسلام، ش 435- 436، ص 42- 45.
    • مطهری، مرتضی (1382). مجموعه آثار استاد شهید مطهری، تهران، صدرا.
    • مطهری، مرتضی (1393). یادداشت‌های استاد مطهری، تهران، صدرا.
    • مظاهری، حسین (1387). اخلاق در اداره، قم، بوستان کتاب.
    • مغنیه، محمدجواد (1424 ق). التفسیر الکاشف، قم، دار الکتاب الإسلامی.
    • مکارم‌شیرازی، ناصر (1386). آیات ولایت در قرآن، قم، نسل جوان.
    • مکارم‌شیرازی، ناصر (1374). تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
    • ملکوتیان، مصطفی (1390). زمینه‌ها عوامل و بازتاب جهانی انقلاب اسلامی رهیافت فرهنگی، قم، نشر معارف.
    • ملکوتیان، مصطفی (1372). سیری در نظریه‌های انقلاب، تهران، قومس.
    • ملکی اصفهانی، مجتبی (1379). فرهنگ اصطلاحات اصول، قم، عالمه.
    • منتظری، حسینعلی (1411 ق). البدر الزّاهر (تقریرات درس صلوة الجمعة والمسافر آیة الله بروجردی)، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
    • منصوری لاریجانی، اسماعیل (1388). انقلاب اسلامی و اولویت‌های آن، قم، خادم الرضا (ع).
    • منوچهری، عباس (1380). نظریه‌های انقلاب، تهران، سمت.
    • موسی، حسین یوسف (1410 ق). الإفصاح فی فقه اللغة، قم، مکتب الاعلام الاسلامی.
    • هوکسما، نولن و دیگران (1386). زمینه روانشناسی هیلگارد، ترجمه: نصرت‌الله پورافکاری، تهران، شهرآب و آینده‌سازان.

  • تاریخ دریافت 10 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 12 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 18 فروردین 1403