قرآن و علوم اجتماعی

قرآن و علوم اجتماعی

طراحی الگوی مطلوب دعوت بر اساس غرر آیات قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
استاد گروه مطالعات فرهنگی و ارتباطات، دانشگاه باقرالعلوم ع، قم، ایران، khanmohammadi@bou.ac.ir
چکیده
 با توجه به تحولات فن‌آورانه رخ‌داده در جهان، جایگاه «دعوت» نسبت به «امربه‌معروف» ارتقا یافته است؛ زیرا امربه‌معروف در جامعه‌ای قابل تحقق است که مردم بر پیمان‌های مشترک ملتزم باشند، درحالی‌که در جوامع امروزی، به دلیل «ازجاکندگی»، فضای اجتماعی برخی از افراد دگرگون شده و تعلق‌خاطر آن‌ها به مکان زندگی کمتر شده است. ازاین‌روی، تراکنش میان چنین افرادی جنبه دعوت به خود می‌گیرد. باوجود نیاز مبرم به ارائه الگوی مطلوب دعوت، کمتر در این زمینه نظریه‌پردازی صورت گرفته است. نگارنده در راستای نظریه‌پردازی اسلامی، با الهام از رویکرد تفسیر موضوعی، قرآن کریم را استنطاق نموده و بر اساس تحلیل «غرر آیات» به الگوی مطلوب کنش دعوتی دست یافته است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد در الگوی مطلوب قرآن بنیان، تراکنش آرمانی و تمدن ساز، زمانی تحقق می‌یابد که انسان‌ها در جایگاه پیام‌فرست، «شاهد»؛ یعنی باورمند و عامل به محتوای پیام باشند. در جایگاه مخاطب «مستمع» بوده و بدون محدودیت، ضمن گوش فرادادن به همه صداها گزینشگ. ر باشند و بهترین را انتخاب نمایند. درنهایت، باید دعوت به لحاظ محتوای پیام ازجمله پیام‌های عاطفی و هنری در چهارچوب اصل «حکمت» قرار گرفته، استدلال پذیر و معطوف به عقل بشری باشد؛ بنابراین با سه کلیدواژه «حکمت»، «شاهد» و «استماع» با محوریت مفهوم «الله» الگوی تراکنش دعوتی طراحی می‌شود
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Designing the Ideal Da'wah Pattern based on the Verses of Al-Ghurar in the Holy Qur'an

نویسنده English

karim khanmohammadi
Professor, Department of Cultural Studies and Communication, Bagheral Uloom University, Qom, Iran, khanmohammadi@bou.ac.ir
چکیده English

According to the recent technological changes in the world, the status of "Da'wah" (the Call) has been upgraded compared to Al-Amr bi Al-Ma’rouf (Enjoining Good); because enjoining good can only be achieved in a society where people adhere to covenants and agreements, while in today's societies, due to the "loss of identity", the social atmosphere of some people has changed, and their attachment to their homeland has decreased. Therefore, the interaction among these people takes on the aspect of Da’wah. Despite the urgent need to present the optimal model for Da’wah, less theorizing has been done in this field. In line with Islamic theorizing, inspired by the thematic interpretation approach, the author has derived from the Holy Qur'an, and through analyzing the "Verses of al-Ghurar" [which are ferequently referd to] he has achieved the optimal model for Da'wah.
The results of the research show that in the ideal model based on the Qur'an, the ideal and civilization-building interaction is only achieved if every individual who is sending the massage in society be a "Shahid" (witness) too; That is, believing in the content of the message; and be a good "listener" and "selecter" while listening to all the sayings so they can choos the best of them. Finally, in terms of the content of the message, including emotional and artistic messages, Da'wah (the call) must be placed within the framework of the principle of "Hikmat" (wisdom), and be reasonable and directed to the human intelect; through the three main words "Shahid", "Mustami" and "Hikmat" centering on the concept of "Allah", it is possible to design a model of Da'wah in people’s interactions.

کلیدواژه‌ها English

Da'wah
Model
Verses of Ghrar
the Holy Qur'an
  1. قرآن کریم.

    1. ابن ابی الحدید، عبدالحمید بن هبه الله. (1404 ق).‌ شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید. مصحح: ابراهیم، محمد ابوالفضل. قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی.
    2. ابن فارس، أحمد بن فارس، (1404 ق). معجم المقاییس اللغة، مصحح: هارون، عبد السلام محمد، چاپ اول، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
    3. ابن منظور، محمد بن مکرم (1414 ق). لسان العرب، چاپ سوم، تصحیح جمال‌الدین میردامادی، بیروت: دار صادر.
    4. ابن منظور، محمد بن مکرم، (1414 ق). لسان العرب، مصحح: میردامادی، جمال‌الدین، چاپ سوم، بیروت: دار صادر.
    5. اسمیت، فیلیپ. (1394). نظریه فرهنگی. ترجمه محسن ثلاثی. تهران: انتشارات علمی.
    6. اَلعموش، خلود، (1388). گفتمان قرآن، بررسی زبان شناختی پیوند متن و بافت قرآن، ترجمه دکتر سید حسین سیدی، چاپ اول، تهران: انتشارت سخن.
    7. ایزوتسو، توشیهکو، (1373). خدا و انسان در قرآن، ترجمه احمد آرام، چاپ اول، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
    8. ایزوتسو، توشیهکو، (1378). مفاهیم اخلاقی ـ دینی در قرآن کریم، ترجمه فریدون بدره‌ای، چاپ اول، تهران: نشر فرزان..
    9. آلوسی، سید محمود، (1415 ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دارالکتب العلمیه، اول.
    10. بیضاوی، عبد الله بن عمر، (1418 ق). أنوار التنزیل و أسرار التأویل، تحقیق: محمد عبد الرحمن المرعشلی، چاپ اول، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    11. تمیمی آمدی، عبد الواحد بن محمد، (1366). تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، مصحح: درایتی، مصطفی، چاپ اول، قم: دارالکتاب الاسلامی.
    12. توسلی، غلام‌عباس، (1369). نظریه‌های جامعه شناسی، تهران: سمت.
    13. جعفربن محمد علیه السلام، امام ششم، (1400 ق). مصباح الشریعة، چاپ اول، بیروت: اعلمی.
    14. حسن بن علی علیه السلام، امام یازدهم، (1409 ق). التفسیر المنسوب إلی الإمام الحسن العسکری علیه السلام، چاپ اول، قم: مدرسة الإمام المهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف.
    15. خان محمدی، کریم، (1399). قرآن و عقلانیت ارتباطی، چاپ اول، تهران: نی.
    16. خان‌محمدی، کریم، (1396). «الگوی ارتباطات در قرآن کریم»، فصلنامه دانشگاه اسلامی، سال یازدهم، شماره 1، صص 85-110.
    17. خان‌محمدی، کریم و دیگران، (1397). «مؤلفه‌های نظریه هنجاری رسانه‌های جمعی در قرآن کریم»، دو فصلنامه اسلام و علوم اجتماعی، شماره 19 (پاییز و زمستان 1397)، صص 25-48.
    18. راد، علی، (1394). «مفسران معاصر امامیه و غرر قرآن؛ چیستی، رهیافت‌ها و گونه‌ها»، دو فصلنامه پژوهش‌های قرآن و حدیث، سال چهل و هشتم، شماره اول، صص 48-25.
    19. راغب أصفهانی، حسین بن محمد، (1412 ق). مفردات ألفاظ القرآن، چاپ اول، بیروت: دار القلم- الدار الشامیة.
    20. رضایی اصفهانی، محمدعلی، (1382). درس‌نامه روش‌ها و گرایش‌های تفسیری قرآن (منطق تفسیر قرآن)، چاپ اول، قم: مرکز جهانی علوم اسلامی.
    21. رضایی اصفهانی، محمدعلی، (1388). «شیوه‌های تفسیر موضوعی قرآن کریم»، پژوهشنامه قرآن و حدیث، شماره شش، بهار و تابستان، صص 29-48.
    22. ریتزر، جورج، (1383). نظریه جامعه شناسی در دوران معاصر، ترجمه محسن ثلاثی، چاپ هشتم، تهران: علمی.
    23. شریف الرضی، محمد بن حسین، (1414 ق). نهج البلاغة (للصبحی صالح)‌، مصحح: فیض الإسلام، چاپ اول، قم: هجرت.
    24. صادقی تهرانی، محمد، (1365 ش). الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن، چاپ دوم، قم: انتشارات فرهنگی اسلامی.
    25. صدر، محمدباقر، (1471 ق). المدرسه القرآنیه، موسوعه شهید صدر، قم: مرکز الأبحاث و الدراسات التخصصیه.
    26. طبرسی، فضل بن حسن، (1390). اعلام الوری بأعلام الهدی، (ط- القدیمة)، تهران: اسلامیه، سوم.
    27. طبری آملی، عماد الدین أبی جعفر بن أبی القاسم، (1383 ق). بشارة المصطفی لشیعة المرتضی، (ط- القدیمة)، چاپ دوم، نجف: المکتبة الحیدریة.
    28. عبده، محمد، (2002 م). الاسلام بین العلم و المدینه، الطبعة الثانیه، بیروت: دارالمدی للثقافة و النشر.
    29. علامه طباطبایی، سید محمد حسین، (1374 ق). تفسیر المیزان، ترجمه سید محمد باقر موسوی همدانی، چاپ پنجم، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه‌ی مدرسین حوزه علمیه.
    30. علامه طباطبایی، سید محمد حسین، (1417 ق). المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ پنجم، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه‌ی مدرسین.
    31. علامه فضل الله، سید محمدحسین، (1419 ق). تفسیر من وحی القرآن، الطبع الثانی، بیروت: دارالملاک.
    32. غروی، سعیده، (1390). «طرح و بررسی بطن از دیدگاه آیت‌الله معرفت»، فصلنامه بینات، سال هیجدهم، شماره 3، صص 101- 114.
    33. غمامی، سید محمدعلی و اسلامی تنها، اصغر، (1398). همشناسی فرهنگی: الگوی قرآنی ارتباطات میان فرهنگی، چاپ اول، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
    34. فخر رازی، محمد بن عمر، (1420 ق). مفاتیح الغیب، چاپ سوم، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    35. فراهیدی، خلیل بن أحمد. (1409). کتاب العین، چاپ دوم، قم: نشر هجرت.
    36. کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق، (1407 ق). الکافی، (ط- الإسلامیة)، مصحح: غفاری علی اکبر و آخوندی، محمد، چاپ چهارم، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    37. گولد، جولیوس و همکاران، (1376). فرهنگ علوم اجتماعی، گروه مترجمان، چاپ اول، تهران: مازیار.
    38. مدرسی سید محمد تقی، (1419 ق). ‌ من هدی القرآن، چاپ اول، تهران: دار محبی الحسین.
    39. مصطفوی، حسن. (1368 ش)‌. التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، چاپ اول، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    40. مطهری، مرتضی، (1384 ش)‌. مجموعه آثار استاد شهید مطهری، چاپ هفتم، تهران: صدرا.
    41. مکارم شیرازی، ناصر، (1386). پیام قرآن، چاپ نهم، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    42. مکارم شیرازی، ناصر، (1374 ش). تفسیر نمونه، چاپ اول، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    43. مندارس، هانری (1349). مبانی جامعه‌شناسی، باقر پرهام، چاپ اول، تهران: امیر کبیر.
    44. محسنیان راد، مهدی، (1384). ارتباط شناسی، چاپ ششم، تهران: سروش.
    45. نصیری، علی، (1384). «مبانی کلامی تفسیر موضوعی»، فصلنامة اندیشه نوین دینی، ش 3، زمستان، صص 73 ـ 105.
    46. نووی جاوی، محمد بن عمر، (1417 ق). مراح لبید لکشف معنی القرآن المجید، تحقیق: محمد أمین الصناوی، چاپ اول، بیروت: دار الکتب العلمیه.
    47. هارت، هانو، (1391). مطالعات انتقادی ارتباطات، ترجمه غلامرضا آذری، چاپ اول، تهران: خجسته.
دوره 4، شماره 2 - شماره پیاپی 14
تابستان 1403
صفحه 104-135

  • تاریخ دریافت 17 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 16 مرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 20 مرداد 1403