قرآن و علوم اجتماعی

قرآن و علوم اجتماعی

بایسته‌های حل مسائل اجتماعی بر اساس سنت‌های اجتماعی قرآن

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
دانشگاه امام صادق علیه السلام
چکیده
شیوه حل مسائل اجتماعی و عمومی یکی از موضوعات اولویت‌دار در حوزه پژوهش‌های کاربردی است. اگر در برخورد با مسائل اجتماعی روشی صحیح اتخاذ نشود، جامعه دچار آسیب‌های اجتماعی فراوانی خواهد شد که هنجارها و ارزش‌های اجتماعی را به خطر می‌اندازد. در مقاله پیش رو این مسئله به‌عنوان پرسشی اساسی با استناد به قرآن کریم و بر اساس نظریه سنت‌های قرآنی و با روش توصیفی تحلیلی مورد کاوش قرارگرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد سنت‌های الهی در قرآن کریم را می‌توان به سه دسته سنت‌های مادر، سنت‌های تابع و سنت‌های مبتنی بر رفتار انسان تقسیم کرد. انسان مؤمن در مواجهه با مسائل اجتماعی احساس می‌کند با این سه نوع سنت الهی احاطه‌شده است و باید در مسیر یافتن راه‌حل مسائل اجتماعی این سنت‌ها را به رسمیت بشناسد و سبک زندگی خود و جامعه را بر اساس این سنت‌ها سامان دهد. زندگی بر اساس سنت‌های الهی به انسان حیات دوباره‌ای می‌بخشد که بر اساس آن، از نوعی علم و قدرت برخوردار می‌شود که می‌تواند در مسیر حل مسئله اجتماعی از آن‌ها بهره جوید، درحالی‌که انسان غیر مؤمن که سنت‌های الهی را به رسمیت نمی‌شناسد از چنین معرفت و قدرتی برخوردار نیست و موفقیت‌هایش در مسیر حل مسائل اجتماعی نیز مقرون به شکست خواهد بود هرچند در بدو امر به این حقیقت آگاه نباشد. پایبندی به سنت‌های غیر مؤمنانه و غفلت از سنت‌های مؤمنانه، فرد و جامعه را در معرض سنت‌هایی مانند املا، مکر، استدراج و اضلال قرار می‌دهد که باعث می‌شود فرایند حل مسائل اجتماعی نتیجه‌بخش نباشد و جامعه به انحطاط فرهنگی و تمدنی دچار شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Necessities of Solving Social Problems based on Social Traditions of the Qur'an

نویسنده English

Mahmoud Karimi
Imam Sadiq University
چکیده English

The method of solving social and public problems is one of the priority issues in the field of applied research. If there is no proper way to deal with social issues, society will suffer a lot of social harm that endangers social norms and values. In the Qur'anic worldview, social realities are not authentic, and what is authentic is the unchallengeable divine traditions. Due to the inevitability of divine traditions, the individual and social life of man is intertwined with these traditions. So to solve social problems, you have to pay attention to them. Familiarity with the traditions of the Qur'an can be effective in three areas: problem recognition, identifying the causes of the problem, and ultimately solving the social problem.
The current study aimes to examine this issue as a fundamental question based on the Qur'an and the theory of Qur'anic traditions with an analytical-descriptive method. The findings of the study show that divine traditions in the Qur'an can be divided into three categories: mother traditions, subordinate traditions, and traditions based on human behavior. Mother traditions are the most comprehensive traditions such as the tradition of guidance. The subordinate traditions are: the tradition of prophethood, Imamate, relief, the accompaniment of Takween (nature) with Tashri' (Shari'a laws) and the tradition of divine experimentation. The traditions based on human behavior are: Imla', Makr, Istidraj and Idlal. A bleiver enjoys a good life by adhering to the mother and subordinate traditions. This life gives him the knowledge and power to use it to distinguish truth from falsehood in the process of solving the social problems and to prefer long-term interests over short-term interests. If a person and society adhere to the mother traditions, they will never end up with traditions based on human behavior such as Imla', Makr and Istidraj. The tradition of the accompaniment of Takween with Tashri' is one of the important traditions in solving social problems. The universe is not indifferent to the human acts, and as much as a person and society share in the protection of divine values, God Almighty make the system of being subservient to them. A non-believer faces the traditions of Imla', Makr and Istidraj, and according to these traditions in the path of solving a problem, he may feel successful in the short term and consider his solution correct and worthy, while he is immersed in falsehood and his greater efforts to solve the problem will lead him to move further away from success and solution.Recognizingthe place ofsocial traditions of the Qur'an can provide the basis for solving social problems through the social humanities of the Qur'an and theorizing on their basis.Sincethe social traditions of the Qur'an are not properly recognized and implemented, religious governance in the face of social issues will also emerge in the form of secular or eclectic governance.

کلیدواژه‌ها English

Quranic Traditions
Social Issues
Problem Solving
Society and the Qur'an
Social Harms
  1. *قرآن کریم.

    *نهج‌البلاغه.

    *صحیفه سجادیه.

    1. ابراهیمی پور، قاسم. (1390). «روش‌شناسی اندیشه اجتماعی دورکیم، وینچ و علامه طباطبایی». معرفت فرهنگی و اجتماعی. شماره 4. صص 103-124
    2. ابن طاووس، سید علی رضی الدین. (1390 ق). إقبال الأعمال، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    3. ابن عاشور، محمدطاهر. (1984 ق). تفسیرالتحریر والتنویر، تونس: الدارالتونسیه للنشر.
    4. افضلی، علیرضا. (1395). «مدیریت اسلامی مدیریت مبتنی بر سنتهای الهی مورد مطالعه سنت رزق». تحقیقات بنیادین علوم انسانی. شماره 5، صص 7-34
    5. ایمان، محمدتقی؛ کلاته‌ساداتی، احمد. (1389). «روش‌شناسی علوم اجتماعی در اسلام با نگاهی به دیدگاه مسعود العالم چودهاری». روش‌شناسی علوم انسانی. شماره 63. صص 7-28
    6. بحرینی، مسعود و همکاران. (1390). «شکافی در کیفیت خدمات آموزشی». مجله ایرانی آموزش در علوم پژشکی، دوره 11، شماره 7، صص 685-695
    7. جوادی آملی، عبد الله. (1378). تسنیم: تفسیر قرآن کریم. قم: نشر اسراء.
    8. جوهری، اسماعیل بن حماد. (1404 ق). الصحاح، بیروت: دارالعلم للملایین.
    9. دیلمی، حسن بن محمد. (1412 ق). ارشاد القلوب إلی الصواب، قم: شریف رضی.
    10. راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1377). معجم مفردات الفاظ القرآن، قم: انتشارات مرتضوی.
    11. رحمانی، نیما. (1397). «معرفی سازمان سنت گرا (سازمان مبنی بر سنن الهی اجتماعی) در مقایسه با سازمان نیوتنی و کوانتومی». اسلام و مدیریت. شماره 13، صص 139-159
    12. روحانی، تورج. (1394). «سنت‌های الهی در قرآن منطق استخراج حوزه‌های تأثیر و ویژگی‌ها». فرهنگ پژوهش، شماره 23، صص 95-128
    13. سوداگر، هاشم. (1398 الف)، دلالت‌های قرآنی برای تحلیل خط‌مشی عمومی با تأکید بر نقش تحلیلگر خط‌مشی، رساله دکتری، استاد راهنما: علینقی امیری و سید مجتبی امامی، دانشگاه تهران.
    14. سوداگر، هاشم. (1398 ب). «راه رسیدن به راه حل». تأملات رشد. شماره 3. صص 57-58
    15. سید مرتضی، علی بن الحسین. (1998 م). أمالی المرتضی درر الفوائد و غرر القلائد، تصحیح: محمد ابو الفضل ابراهیم، قاهرة: دار الفکر العربی.
    16. صدر، سید محمدباقر. (1434ق). المدرسة القرآنیة. قم: دار الکتاب الإسلامی.
    17. طباطبایی، سید محمدحسین. (1387). بررسی‌های اسلامی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    18. طباطبایی، سید محمدحسین. (1390 ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: الأعلمی.
    19. طبرسی، الفضل بن الحسن. (1415 ق). تفسیر مجمع البیان. بیروت: الأعلمی.
    20. طبرسی، علی بن الحسن. (1385 ق). مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار. نجف اشرف: المطبعة الحیدریة.
    21. طرقی، مجید. (1392). درسنامه روش تحقیق. قم: انتشارات مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه خواهران.
    22. طوسی، محمد بن حسن. (1411 ق). مصباح المتهجد. بیروت: فقه الشیعة.
    23. فضل الله، محمدحسین. (1419 ق). تفسیر من وحی القرآن. بیروت: دارالملاک للطباعه والنشر.
    24. فیض، علیرضا. (1382). ویژگیهای اجتهاد و فقه. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    25. کلینی، محمد بن یعقوب. (1388 ق). الکافی. تصحیح: علی اکبر غفاری. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    26. مصباح یزدی، محمدتقی. (1389). جامعه و تاریخ از دیدگاه قران. تهران: نشر بین الملل سازمان تبلیغات اسلامی.
    27. میرزایی، نجفعلی. (2008م). فلسفة مرجعیة القرآن المعرفیة فی إنتاج المعرفة الدینیة. بیروت: مرکز الحضارة لتنمیة الفکر الإسلامی.
    28. الوانی، سید مهدی؛ زاهدی، شمس السادات. (1375). مباحث ویژه مدیریت دولتی. تهران: سمت.

  • تاریخ دریافت 16 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 21 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 10 دی 1403