قرآن و علوم اجتماعی

قرآن و علوم اجتماعی

مبانی الهیاتی تربیت اجتماعی از منظر قرآن با تأکید بر آموزه توحید ربوبی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه بین المللی امام خمینی ره، قزوین، ایران
2 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، شاهرود، ایران، (نویسنده مسئول)
چکیده
تربیت اجتماعی، هدایت و اداره جریان رشد و تکامل انسان در بستر جامعه است. ازآنجایی‌که جریان تربیت بر مبانی (گزاره‌های توصیفی واقع‌نگر) استوار است و تفاوت در نظام‌های تربیتی به تفاوت آن‌ها در مبانی برمی‌گردد، پژوهش حاضر با هدف تبیین تربیت اجتماعی دین‌محور، مبانی الهیاتی تربیت اجتماعی بر اساس آیات قرآن را با روش توصیفی و تحلیلی موردبررسی قرار داده است. صورت‌بندی تربیت در اصطلاح قرآنی که طی آن فرد باید با تکیه‌بر معرفت، عاملیت و اختیار، نسبت به برگرفتن ربّ واقعی اقدام نموده و دیگران را که شأنی از ربوبیت ندارند را وانهد (تا تنها یک اراده بر او حاکم باشد)، بیانگر گریزناپذیر بودن اختصاص بخش قابل‌توجهی از فعالیت‌های تربیتی به حوزه تربیت اجتماعی است؛ زیرا تمایلات اجتماعی انسان، او را همواره در موقعیت‌های اجتماعی گوناگون قرار می‌دهد و تربیت اجتماعی به انسان یاری می‌رساند تا با پرورش بن‌مایه‌های شخصیتی، ضمن حفظ استقلال فردی خویشتن بدون تبدیل‌شدن به عنصری منفرد و بیگانه از جامعه، دارای اراده مستقل باشد و در اراده عمومی جامعه حل نشود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد چنین وضعیتی از تربیت اجتماعی بر مبانی الهیاتی انسان‌محور، جامعه‌محور و تاریخ‌محور استوار است که از تدابیر ربوبی خداوند در اداره اجتماعی انسان ناشی می‌شود و بدون توجه به این واقعیت‌های تکوینی و توصیف آن، جریان تربیت قرآنی راه به جایی نخواهد برد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Theological Foundations of Social Education from the Perspective of the Qur'an with an Emphasis on the Monotheism of Divine Lordship

نویسندگان English

hossein mohammadi 1
davoud saemi 2
1 Hossein Mohammadi, Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran
2 Davoud Saemi, Assistant Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, University of Quran Sciences and Education, Shahrood, Iran, (Corresponding Author)
چکیده English

Social religion-based education is the guidance and management of the process of human growth and development in the context of society. Since the process of education is based on foundations (descriptive, realistic propositions), and the differences in educational systems are due to their differences in foundations, so, the present study – which aims to explain religion-based social education - has examined the theological foundations of social education based on the verses of the Qur'an using a descriptive and analytical method. The formulation of education in Quranic terms - during which an individual must rely on knowledge, deeds, and choice to direct towards the true Lord and abandon others who do not have the status of Lordship (so that only one will governs him) - indicates the inevitability of allocating a significant part of educational activities to the social aspect because human social tendencies always place him in various social situations, and social education helps man to cultivate his personality traits, while maintaining his individual independence without becoming an isolated and alien element of society, to have an independent will and not to be melted in the general will of society. The research findings show that such a state of social education is based on human-centered, community-centered, and history-centered theological foundations that arise from Lord's divine arrangements in the social administration of man. Therefore, without paying attention to these generative realities and their description, the course of Quranic education will not lead anywhere.

کلیدواژه‌ها English

Religion-Based Education
Social Education
Man
Monotheism of Lordship
  1.  قرآن کریم.

    1. ابن درید، محمد بن حسن. (1987 م). جمهرة اللغة. بیروت: دارالعلم للملایین.
    2. ابن سیده المرسی، علی بن اسماعیل. (1421 ق)، المحکم و المحیط الاعظم، بیروت: دارالکتب العلمیه.
    3. ابن فارس، احمد. (1404 ق). معجم مقاییس اللغه. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
    4. ازهری، محمد بن احمد. (1967 م). تهذیب اللغه. قاهره: درالکاتب العربی.
    5. اعرافی، علیرضا. (1387). در آمدی بر تعلیم و تربیت اسلامی (2): اهداف تربیت از دیدگاه اسلام. چاپ دهم. تهران: انتشارات سمت.
    6. اعرافی، علیرضا. (1393). فقه تربیتی (مبانی و پیش فرض‌ها). چاپ دوم. قم: انتشارات مؤسسه اشراق و عرفان.
    7. آذرنوش، آذرتاش. (1386). فرهنگ معاصر عربی فارسی. چاپ هشتم. تهران: انتشارات نقش جهان.
    8. باقری، خسرو. (1379). «اصول تربیت اجتماعی در اندیشه امام علی (ع)». مجموعه مقالات همایش تربیت در سیره و کلام امام علی (ع).
    9. باقری، خسرو. (1389). درآمدی بر فلسفه تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران. چاپ نخست. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
    10. باقری، خسرو. (1401). نگاهی دوباره به تربیت اسلامی. چاپ پنجاه و سوم. تهران: سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش.
    11. بشیری، ابوالقاسم. (1398). «مبانی الهیاتی و نقش آن در روان شناسی اسلامی». دوفصلنامه علمی- پژوهشی روان شناسی. س 13. شماره 25. صص 111-134.
    12. بهشتی، سعید؛ افخمی، اردکانی. (1386). «تبیین مبانی و اصول تربیت اجتماعی در نهج البلاغه». دوفصلنامه تربیت اسلامی. س 2. شماره 4. صص 7-40.
    13. نجفی، حسن؛ ملکی، حسن؛ سبحانی نژاد، مهدی؛ مصباح، علی. (1401). «مبانی الهیاتی برنامه درسی هویت دینی». پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی. س 30. شماره 55. صص 193-231.
    14. حسینی زاده، سید علی؛ موسوی، سمیه سادات. (1397). «بررسی و تحلیل مبانی تربیت اجتماعی با تکیه بر منابع اسلامی». فصلنامه علمی تخصصی معارف اسلامی. س 16، شماره 127. صص 95-120.
    15. دهخدا، علی اکبر. (1341).لغت‌نامه. زیر نظر: محمد معین. تهران: دانشکدة ادبیات دانشگاه تهران.
    16. راغب الاصفهانی، حسین بن محمد. (1412 ق). مفردات ألفاظ القرآن. بیروت: دارالقلم.
    17. رشاد، علی اکبر. (1384). «فطرت، به مثابه دالّ دینی». نشریه قبسات. س 10. صص 5-22.
    18. رفیعی، بهروز. (1396). فلسفه تربیت اسلامی «رویکرد وحیانی». چاپ اول. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    19. سید قطب. (1408 ق). فی ظلال القرآن. چاپ پانزدهم. بیروت: دارالشروق.
    20. شکوهی، غلامحسین. (1372). مبانی و اصول آموزش و پرورش. مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
    21. طباطبایی، محمد حسین. (1352). المیزان فی تفسیر القرآن. چاپ سوم. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    22. طبرسی، فضل بن حسن. (1408 ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. چاپ دوم. بیروت: دارالمعرفه.
    23. فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409 ق). العین. چاپ دوم. قم: نشر هجرت.
    24. محمدی، مریم؛ سجادیه، نرگس سادات؛ باقری، خسرو. (1402). «تبیین مفهوم تربیت اجتماعی در دوران کودکی از منظر رویکرد اسلامی عمل». پژوهش نامه مبانی تعلیم و تربیت. س 13. شماره 1. صص 55-72.
    • مصباح یزدی، محمدتقی. (1401). جامعه و تاریخ از نگاه قرآن. چاپ پنجم.، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
    1. مغنیه، محمدجواد. (1424 ق). التفسیر الکاشف. چاپ اول. ایران: دار الکتاب الإسلامی.
    2. مکارم شیرازی، ناصر. (1372). تفسیر نمونه. چاپ سی و دوم. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    3. میالاره، گاستون. (1370). معنی و حدود علوم تربیتی. ترجمه: علیمحمد کاردان. تهران: دانشگاه تهران.

  • تاریخ دریافت 01 آذر 1402
  • تاریخ بازنگری 23 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 16 اسفند 1403