قرآن و علوم اجتماعی

قرآن و علوم اجتماعی

تحلیل معنا شناختی «قول» در قرآن و نقش اقوال مطلوب در ارتباطات اجتماعی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 نادر کریمی بیرانوند، دانشجوی دکتری گروه علوم و قرآن و حدیث، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران
2 استادیار گروه معارف، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران (نویسندۀ مسئول)
3 یداله ملکی، استادیار گروه علوم و قرآن و حدیث، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران
چکیده
در بررسی مسائل اجتماعی جامعه، نوع گفتگوی افراد در موقعیت‌های مختلف یک موضوع چالش‌برانگیز است. این پژوهش با هدف بررسی واژه پرتکرار «قول» در قرآن کریم به‌عنوان راهکاری برای دستیابی به روش‌های درست مذاکره و گفتگو انجام‌شده است. جامعه آماری پژوهش، قرآن کریم بوده و با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد معناشناسی انجام‌شده است. با استفاده از تحلیل روابط همنشینی و جانشینی به دنبال یافتن روش‌های مناسب ارتباط زبانی با افراد مختلف جامعه برای تأثیرگذاری بیشتر بوده‌ایم. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قول در قرآن دارای گستره معنایی وسیعی است که نه‌تنها گفتار بلکه هر نوع ابراز مقصود، اعم از فعل، ظن، اشاره و عقیده را در برمی‌گیرد. همچنین، قرآن با ارائه انواع مختلف قول (معروف، لیّن، بلیغ، کریم، سدید، میسور) یک چارچوب جامع برای ارتباطات انسانی ارائه می‌دهد که بر اساس موقعیت‌های مختلف اجتماعی تنظیم‌شده است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که مخاطب‌شناسی در آیات قرآن نقش حیاتی در برقراری ارتباط مؤثر دارد. قرآن به‌طور خاص برای هر موقعیت ارتباطی نوعی گفتار را توصیه می‌کند مثلاً در مواجهه با افراد سرکش، استفاده از قول لیّن (نرم و ملایم) تأثیر بیشتری دارد. در موقعیت‌هایی مانند روابط اجتماعی و خانوادگی، قول معروف (احترام‌آمیز) پیشنهاد می‌شود و در مواقعی که نیاز به  احترام به دیگران است، قرآن به استفاده از قول کریم تأکید می‌کند. این الگوهای متنوع گفتاری که در قرآن آمده است، نشان می‌دهند که قرآن توجه ویژه‌ای به ویژگی‌های اجتماعی و شخصیتی مخاطب دارد و بر اساس آن برای هر موقعیت دستوراتی خاص برای گفتار و رفتار ارائه می‌دهد. درنهایت، استفاده از این روش‌های مختلف گفتاری می‌تواند به حل چالش‌های ارتباطی در جامعه، به‌ویژه در مذاکرات، کمک نماید.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Semantic Analysis of "Al-Qawl" in the Qur'an and the Role of Desirable Sayings in Social Communication

نویسندگان English

Nader Karimi bayranvand 1
Shimohammad Alipourabdoli 2
Yadollah Maleki 3
1 Nader Karimi Beiranvand, Ph.D Student, Department of Sciences, Quran and Hadith, Khorramabad Branch, Islamic Azad University, Khorramabad, Iran
2 Assistant Professor, Department of Education, Lorestan University, Khorramabad, Iran (Corresponding Author)
3 Yadollah Maleki, Assistant Professor, Department of Sciences, Quran and Hadith, Khorramabad Branch, Islamic Azad University, Khorramabad, Iran
چکیده English

One of the challenging issues in examining social issues in society is the type of conversation people have in different situations. This research aims to examine the frequent word "Al-Qawl" (Speech) in the Holy Qur'an as a solution to achieve the right methods of communication and conversation. The statistical population of the research - which was conducted with a descriptive-analytical method and a semantic approach - is the Holy Qur'an. Using the analysis of syntagmatic and paradigmatic relationships, we sought to find appropriate methods of linguistic communication with different people in society to have a greater impact. The research findings show that Al-Qawl in the Qur'an has a wide semantic range that includes not only speech but also any type of expression of intention, including action, notion, indication and belief. Also, the Qur'an, by presenting different types of Al-Qawl such as Ma'rouf (just word), Layyin (gentle word), Baligh (eloquent word), Karim (noble word), Sadid (true word) and Maysour (simple word) provides a comprehensive framework for human communication that is adjusted based on different social situations. The results of this study show that knowledge of addressee in the verses of the Qur'an plays a vital role in effective communication. The Qur'an specifically recommends a type of speech for each communicative situation, for example, when dealing with rebellious people, the use of soft and gentle speech is more effective. In situations such as social and family relationships, Ma'rouf (respectful) speech is recommended, and in situations where respect for others is needed, the Qur'an emphasizes the use of the noble speech. These diverse speech patterns mentioned in the Qur'an show that this divine book pays special attention to the personality and social characteristics of its addressees, and accordingly, provides specific instructions for speech and behavior for each situation. Ultimately, the use of these different speech methods can help solve communication challenges in society, especially in negotiations.

کلیدواژه‌ها English

Semantics
Behavior
Social Communication
Al-Qawl/Speech
Social Interactions
  •  قرآن مجید. ترجمۀ آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی.

    • ابراهیم‌زاده، ع.(1392). فلسفه تربیت، تهران: نشر دانشگاه پیام نور.
    • ابن شهرآشوب مازندرانی، محمد بن علی. (1369). متشابه القرآن و مختلفه. قم: انتشارات بیدار.
    • ابن منظور، محمد بن مکرم. (1414 ق). لسان العرب. بیروت: دار الصادر.
    • احمدی، احمد. (1378). روان‌شناسی نوجوانان و جوانان. تهران: رودکی.
    • اعرافی، علیرضا. (1397). درآمدی بر تفسیر قرآن. قم: انتشارات مؤسسه اشراق و عرفان.
    • انصاریان، حسین، 1388. شرح مصباح الشریعه. قم: چاپ خانه ظهور.
    • ایزوتسو، توشیهیکو. (1393). خدا و انسان در قرآن. تهران: شرکت سهامی انتشار.
    • ایمانی خوشخو، محمدرسول. (1400). الگوی راهبردی تعامل پلیس با جامعه: اقتدار همراه با مهرورزی. فصلنامۀ علمی پژوهش‌های مدیریت انتظامی. 16 (4)، صص 154-129.
    • بخشی جغناب، قدیر. (1400). «الگوی جامعه‌شناختی تحول رفتار کارکنان کلانتری‌ها و پاسگاه‌های انتظامی فرماندهی انتظامی ویژه غرب استان تهران. فصلنامۀ علمی پژوهش‌های مدیریت انتظامی. 16 (3)، صص 172-139.
    • بستانی، رضا، افرام فؤاد. (1375). فرهنگ ابجدی. مترجم مهیار، تهران: انتشارات اسلامی.
    • بشکوفه، مینا؛ غلام‌زاده جفره، مریم؛ سودانی، منصور. (1401). اثربخشی آموزش مدیریت رفتار به مادران بر پرخاشگری و نافرمانی مقابله‌ای فرزندان نوجوان. فصلنامۀ مدیریت ارتقای سلامت. 11 (2)، صص 34-44.
    • بیابانگرد، اسماعیل؛ رضاییان. پرتو. (1385). مذاکره به‌جای مشاجره در خانواده. مجله پیوند. شماره 327، صص 19-14.
    • تجری، علی‌اصغر؛ رئوفیان، رضا. (1399). معناشناسی توصیفی اراده با تأکید بر روابط هم‌نشینی و جانشینی. فصلنامۀ ذهن. 21 (6)، صص 187-217.
    • جوادی آملی، عبدالله. (1386). تفسیر تسنیم. قم: مرکز نشر اسراء.
    • جوهری، اسماعیل بن حماد. (1987 م). الصحاح تاج‌اللغه. بیروت: دار العلم للملایین.
    • حدادی، الهام؛ و ذوالفقاری، محسن. (1389). تصویر استعاری کهن‌الگوی خورشید در ناخودآگاه قومی خاقانی و نظامی. فصلنامۀ ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی. 6 (20)، صص 54-72.
    • دبس، موریس؛ کاردان، علی‌محمد. (1341). مراحل تربیت. مجله دانشکده ادبیات دانشگاه تهران. شماره دوم. 10 (38)، صص 134-139.
    • راغب اصفهانی، حسین بن محمد.(1412ق). مفردات الفاظ القرآن. بیروت: ارالقلم. الدارالشامیه.
    • ربانی گلپایگانی، علی. (1383). هرمنوتیک و منطق فهم دین. قم: مرکز مدیریت حوزۀ علمیۀ قم.
    • زمخشری، محمود بن عمر. (1979). اساس البلاغه. چاپ اول، بیروت: دار الصادر.
    • ساز چینی، مرتضی، همکاران. (1398). معنا شناسی توصیفی قول سدید در قرآن کریم. مجله علمی پژوهشی ذهن، (78)، صص 195-221.
    • ساغروانیان، سید جلیل. (1369). فرهنگ اصطلاحات زبان‌شناسی. مشهد: انتشارات نما.
    • شاه محمدی، مهدی، مفتح، محمد هادی، (1398)، «بررسی اصل قرآنی قول حسن از منظر مفسران و تحلیل نقش آن در مدیریت تعارضات اجتماعی»، مطالعات تفسیری، شماره 38. صص 88-69.
    • شریعتمداری، جعفر. (1372). شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه. آستان قدس رضوی.
    • شفیع‌زاده، مرضیه؛ بهارزاده، پروین؛ و فتاحی‌زاده، فتحیه. (1393). معناشناسی کلمه در قرآن کریم با تأکید بر روابط هم‌نشینی و جانشینی. پژوهش‌های قرآن و حدیث.1(47)، صص 99-130.
    • شمخی، مینا، مرادی کهنکی، فاطمه، فروغی نسب، فاطمه (1401). وجوه معنایی واژة «قول» در قرآن کریم از دیدگاه مفسران فریقین. دو فصل نامه علمی مطالعات فهم قرآن، دوره 1. شماره 1. صص 45-25.
    • صفوی، کورش. (1387). فرهنگ توصیفی معنی‌شناسی. تهران. فرهنگ معاصر.
    • طباطبایی، محمدحسین. (1374). ترجمۀ تفسیر المیزان. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
    • طبرسی، فضل ابن حسن. (1360). ترجمۀ تفسیر مجمع‌البیان. تهران: انتشارات فراهانی.
    • طبری، ابوجعفر محمد ابن جریر. (1412 ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار المعرفه.
    • طریحی، فخر الدین. (1375). مجمع البحرین. تهران: نشر مرتضوی.
    • طوسی، محمد بن حسن. (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    • طیب، سید عبد الحسین. (1386). اطیب البیان فی تفسیر القرآن. قم: مؤسسه سبطین.
    • عبد الباقی، محمد فؤاد. (1408 ق). المعجم الفهرس لالفاظ القران الکریم. دار الحدیث قاهره.
    • فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409 ق). کتاب العین. قم: نشر هجرت.
    • فغانی، محمدرضا. (1395). جایگاه قول لیّن در امربه‌معروف و نهی از منکر. فصلنامۀ سخن جامعه. 5 (8). صص 81-98.
    • فلاح، محمدجواد؛ و نصیری سوادکوهی، مبشره. (1395). الگوی اخلاقی قرآن در برخورد با انحراف‌های ـ اخلاقی. (با تأکید بر دورۀ جوانی). پژوهشنامه معارف قرآنی. 7 (27). صص 77 ـ 105.
    • فیروزآبادی، محمد. (1420 ق). القاموس المحیط. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
    • قاسمی، محمد جمال الدین. (1418 ق). محاسن التاویل. ج 3. بیروت: دار الکتاب العلمیه.
    • قرائتی، محسن. (1388). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
    • قرشی، سید علی اکبر. 1371. قاموس القران نشر ایران. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    • کاشانی، فتح الله. (1336). تفسیر کبیر منهج الصادقین فی الزام المخالفین. تهران: چاپخانه محمد حسین علمی.
    • کلینی، محمد بن یعقوب. (1407 ق). الکافی. تهران: دار الکتب‌الاسلامیه.
    • مازندرانی، محمدصالح. (1382). شرح الکافی. تهران: المکتبة الاسلامیه.
    • مصطفوی، حسن.‌(1368). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    • مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (1374). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    • اله‌بداشتی، علی. (1388). سخن گفتن در آداب اجتماعی اسلام. الاهیات اجتماعی. شماره دوم، صص 157 ـ 177.
    • یاکوبسن، رومن. (1380). قطب های استعاره و مجاز. ترجمه کورش صفوی. تهران: حوزة هنری.

  • تاریخ دریافت 21 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 28 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 16 اسفند 1403