قرآن و علوم اجتماعی

قرآن و علوم اجتماعی

بازشناسی مشخصه های سنن الهی و اجتماعی در قرآن

نوع مقاله : علمی ترویجی

نویسنده
دانشیار،گروه تفسیر قرآن و حدیث، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، تهران، ایران
چکیده
هر قاعدة کلی و جهان‌شمولی که در رابطه با رشد، شکوفایی، تعالی یا سقوط و انحطاط انسان و جامعه باشد، بیانگر سنتی از سنن الهی و اجتماعی است. شناخت و درک این سنن، عامل مهم و اساسی در جلوگیری از نابودی امت‌ها و عامل پیشرفت و عزت است؛ زیرا سنن الهی همان‌گونه در جوامع و امت‌های حاضر جریان مییابد که در سابق جریان یافته است و آگاهی جامع نسبت به آنچه در جوامع پیشین باعث سقوط آن‌ها شده، میتواند در سایر امت‌ها و جوامع تسری یابد و به دنبال آن از نابودی امت جلوگیری کند. بر این پایه واکاوی مشخصه‌های سنن الهی و اجتماعی؛ یعنی بررسی عوامل تشکیل‌دهنده، سازنده و شرایط سنت‌ها و قواعد آن‌که از جانب خداوند در زیست انسان از اول خلقت تاکنون دخیل بوده، بسیار مهم و ضروری است، چراکه انسان و اجتماع باید از چرایی اتفاقاتی که بر وی عارض می‌گردد، علل و عوامل و شرایط آن اطلاع داشته باشد تا بتواند با عملکرد ایجابی یا سلبی نسبت به آن اتفاقات، اقدامی نماید و زندگی دنیوی و اخروی خویش را در رسیدن به سعادت، کمال و قرب الهی با کوتاه‌ترین زمان و درست‌ترین راه طی کند. با این بیان مؤلفه‌های سنن الهی و اجتماعی در قرآن و تفاسیر، با توجه به بررسی‌های کتابخانه‌ای و روش تحلیلی و توصیفی در مواردی ازجمله ابتناء بر اصل علیت، عمومیت و فراگیر بودن، ثبات و تغییرناپذیری، سازگاری با اختیار انسان، هدایت‌گری و اجتماعی بودن و توالی سنت‌های الهی، بیان‌شده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Reassessment of the Characteristics of Divine and Social Traditions in the Qur’an

نویسنده English

mohammad farahani
Associate Professor, Department of Qur’anic Exegesis and Hadith, University of Qur’anic Sciences and Teachings, Tehran, Iran
چکیده English

Every universal and all-encompassing principle related to the growth, flourishing, exaltation, or decline and degeneration of human beings and societies represents one of the Divine and social traditions. Recognizing and comprehending these traditions is a vital and fundamental factor in preventing the destruction of nations and ensuring their progress and dignity, for the Divine traditions operate within present communities just as they did within those of the past. A comprehensive understanding of the causes that led to the downfall of previous societies can be transmitted to other nations and communities, thereby preventing their destruction. On this basis, examining the characteristics of Divine and social traditions—namely, analyzing the constituent and formative elements, as well as the conditions of these Divine laws that have influenced human life since creation—is of great importance and necessity. Human beings and societies must be aware of the reasons, causes, and circumstances behind the events that befall them, so that through affirmative or preventive action, they may respond appropriately and traverse their worldly and spiritual journey toward happiness, perfection, and Divine proximity in the shortest and most correct path. Accordingly, the components of Divine and social traditions in the Qur’an and its exegetical literature have been discussed—through library-based research and descriptive-analytical methods—in such aspects as their foundation upon the principle of causality, universality and comprehensiveness, permanence and immutability, compatibility with human free will, guidance-oriented nature, social dimension, and the succession of Divine traditions.

کلیدواژه‌ها English

Characteristics
Causality
Permanence
Universality
Free Will
Sovereignty
Succession
قرآن کریم.
* نهج‌البلاغه، شریف رضی. (1386). ترجمه محمد دشتی. قم: مجد.
1.          ابن منظور، محمد بن مکرم. (1404 ق). لسان العرب. بیروت: دارالفکر.
2.          بروس کوئن. (۱۳۷۲). مبانی جامعه شناسی. مترجم (ها): دکتر غلامعباس توسلی، دکتر رضا فاضل.
3.          جوادی آملی، عبدالله. (1381). تفسیر تسنیم. قم: اسراء.
4.          جوادی آملی، عبدالله. (1389) تفسیر موضوعی قرآن کریم، جلد 17 (جامعه در قرآن)، قم: اسراء
5.          جوادی آملی، عبدالله. (1385) وحی و نبوت در قرآن، قم: اسراء.
6.          حامدی مقدم، احمد، (1369). سنتهای اجتماعی در قرآن کریم، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی.
7.          حر عاملی، محمد بن حسن. (1409 ق). وسایل الشیعه، ج 4، ابواب التشهد، باب 7، قم: مؤسسه آل‌البیت (ع).
8.          رازی، ابوالفتوح حسین بن علی. (1408 ق). روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن. مشهد: بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی،
9.          راغب اصفهانی، حسین ابن محمد. (1362). المفردات لالفاظ القرآن. ترجمه غلامرضا خسروی. تهران: انتشارات رضوی،
10.      رشید رضا، محمد. (1414 ق). تفسیرالقرآن الحکیم الشهیر بتفسیر المنار. بیروت: دارالمعرفة.
11.      رضایی اصفهانی، محمدعلی. (1387). تفسیر قرآن مهر. چاپ اول. قم: پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن.
12.      زحیلی، وهبه. (1422 ق). التفسیر الوسیط. دمشق: دار الفکر.
13.      س‍ب‍ح‍ان‍ی ت‍ب‍ری‍زی، ج‍ع‍ف‍ر. (1361). شفاعت در قلمرو عقل قرآن و حدیث. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
14.      صدر، محمد باقر. (1380). سنت تاریخ در قرآن. ترجمه و تحقیق: سید جمال الدین موسوی. تهران، انتشارات تفاهم.
15.      صدر، محمد باقر. (1421 ق). المدرسه القرآنیه. چاپ اول. قم: ناشر مرکز الابحاث و الدراسات التخصصیه للشهید صدر.
16.      صدر، محمدباقر. (1369). سنت‌های تاریخ و فلسفة اجتماعی در مکتب قرآن. ترجمة منوچهری. چاپ اول. تهران: مرکز نشر فرهنگی رجاء.
17.      صدر، محمدباقر. (1381). سنت‌های تاریخ در قرآن. ترجمه جمال الدین موسوی اصفهانی. تهران: تفاهم.
18.      طباطبایی، محمدحسین. (1390 ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
19.      طبرسی، فضل بن حسن. (1360). ترجمه تفسیر مجمع البیان. حسین نورى همدانى. چاپ اول. تهران: فراهانی.
 
20.      عرفان، سجاد. (1393). بررسی سنتهای الهی ناظر به انحرافات اخلاقی از دیدگاه قرآن با تأکید بر تفسیر المیزان. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه باقرالعلوم (ع).
21.      علم الهدی، سید مرتضی. (۱۴۳۱ ق). تفسیر الشریف المرتضی. بیروت: شرکة الاعلمی للمطبوعات.
22.      فخر رازی، عمر بن محمد. (۱۴۲۲ ق). تفسیر کبیر. بیروت: دارالاحیاءالترات العربی.
23.       فخرالدین بن محمد. (1387). مجمع البحرین. محقق سید احمد حسینی. تهران: نشر فرهنگ اسلامی.
24.      قرائتی، محسن. (1388). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
25.      مراد خانی، احمد. (1386). سنت‌های اجتماعی الهی در قرآن. قم: انتشارات مرکز جهانی علوم اسلامی.
26.      مصباح یزدی، محمّدتقی. (1367). جامعه و تاریخ از نگاه قرآن. قم: مؤسسه در راه حق.
27.      مصباح یزدی، محمّدتقی. (1367). معارف قرآن (خداشناسی). قم: مؤسسه درراه حق،.
28.      مصطفوی، حسن. (1388). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: مرکز نشر آثار علامه مصطفوی.
29.      مطهری، مرتضی. (1357). انسان و سرنوشت. چاپ چهاردهم. قم: انتشارات صدرا.
30.      مطهری، مرتضی. (1370). عدل الهی. قم: انتشارات صدرا.
31.      مطهری، مرتضی. (1386). مجموعه آثار استاد شهید مطهری. تهران: انتشارات صدرا.
32.      مغنیه، محمدجواد. (1378). ترجمه تفسیر کاشف. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
33.                مفید، محمد بن محمد (شیخ مفید). (1413 ق). کتاب المزار- مناسک المزار (للمفید). قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
34.      مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (1371). تفسیرنمونه. چاپ نهم. تهران: دار الکتب اسلامیه.
35.      موحدی، محب. (1393). تفسیر موضوعی قرآن کریم. قم: نشر معارف.

  • تاریخ دریافت 05 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 28 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 05 خرداد 1403