قرآن و علوم اجتماعی

قرآن و علوم اجتماعی

بررسی تطبیقی تفسیر علامه طباطبایی و ابن عاشور از آیه ۲۹ نساء و دلالت‌های آن برای سلامت اجتماعی همراه با نقد و ترجیح

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 گروه علمی معارف قرآن و حدیث / دانشکده مطالعات اسلامی / دانشگاه معارف اسلامی / ایران / قم
2 گروه معارف قرآن و حدیث / دانشکده مطالعات اسلامی / دانشگاه معارف اسلامی/ ایران/قم
چکیده
مسئله اصلی در تفسیر آیه ۲۹ سوره نساء و عبارت محوری «وَلَا تَقْتُلُوا أَنْفُسَکمْ»، ابهام در گستره معنایی و مصداق «انفسکم» و دلالت آن بر سلامت اجتماعی است. در میان تفاسیر معاصر، دو دیدگاه برجسته شکل‌گرفته است که هر یک بر مبانی معرفتی متفاوتی استوارند و فهم متفاوتی از نسبت فرد و جامعه ارائه می‌کنند. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی، درصدد واکاوی این دو خوانش و تبیین پیامدهای اجتماعی و اخلاقی آن‌هاست تا نشان دهد که چگونه تبیین مفسران از این آیه، افق‌های گوناگونی در فهم مسئله خودتخریبی و صیانت از جان در سطح جامعه پدید می‌آورد. ضرورت پژوهش در آن است که پذیرش هر یک از این دو رویکرد، پیامدهایی متفاوت در حوزه سلامت اجتماعی و سیاست‌گذاری فرهنگی به دنبال دارد. یافته‌ها نشان می‌دهد که ابن‌عاشور با تکیه‌بر سیاق آیه و مناسبات حقوقی، «أنفسکم» را ناظر به نهی از تعدی به جان دیگران در نزاع‌های مالی می‌داند؛ در مقابل، علامه طباطبایی با اتکا بر وحدت نوعی نفوس، آن را حقیقتی فراگیر دانسته و هرگونه آسیب به جان فرد را آسیب به تمام جامعه تلقی می‌کند. بررسی پیامدهای اجتماعی دو دیدگاه نشان می‌دهد که قرائت ابن‌عاشور بیشتر بر کنترل بیرونی و بازدارندگی متمرکز است، درحالی‌که دیدگاه علامه طباطبایی ظرفیت ارائه خوانشی عمیق‌تر از پیوند میان سلامت روان، انسجام اجتماعی و پیشگیری از خودتخریبی را دارد. در نهایت، با نقد هر دو دیدگاه، نظریه علامه طباطبایی به‌عنوان نظریه مختار برگزیده می‌شود که با واقعیت‌های اجتماعی معاصر و نیازهای سیاست‌گذاری در حوزه سلامت روان هماهنگ‌تر است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Comparative Study of Allāmah Ṭabāṭabāʾī and Ibn ʿĀshūr's Interpretations of Verse 29 of Sūrat al-Nisāʾ and Their Implications for Social Health, with Critical Analysis and Preferential Assessment

نویسندگان English

SEYED MOHSEN AKRAMI 1
kamran oveisi 2
1 Quranic and Hadith Studies, Islamic Studies, University of Islamic Ma'aref, IRAN, Qom
2 Quranic and Hadith Studies / Islamic Studies / University of Islamic Ma'aref / IRAN / QOM
چکیده English

The central issue in interpreting verse 29 of Sūrat al-Nisāʾ, particularly the pivotal phrase "wa lā taqtulū anfusakum" (do not kill yourselves), lies in the ambiguity concerning the semantic scope and referents of anfusakum and its implications for social health. Among contemporary exegeses, two prominent perspectives have emerged, each grounded in distinct epistemological foundations and offering different understandings of the relationship between the individual and society. Employing a descriptive-analytical method and a comparative approach, the present study seeks to examine these two readings and elucidate their social and ethical consequences, in order to demonstrate how the exegetes' interpretations open up different horizons for understanding self-destruction and the protection of life at the societal level. The necessity of this research lies in the fact that the adoption of either approach entails different implications for social health and cultural policymaking. The findings indicate that Ibn ʿĀshūr, relying on the syntactic context and legal interrelations, interprets anfusakum as prohibiting aggression against others' lives in financial disputes. In contrast, Allāmah Ṭabāṭabāʾī, drawing upon the essential unity of human souls, construes the term as encompassing a universal reality, whereby any harm to an individual is regarded as harm to the entire society. An examination of the social implications reveals that Ibn ʿĀshūr's reading emphasizes external control and deterrence, whereas Ṭabāṭabāʾī's perspective offers a deeper interpretation of the connections between mental health, social cohesion, and the prevention of self-destructive behavior. Ultimately, through a critical assessment of both positions, Ṭabāṭabāʾī's theory is advanced as the preferred framework, on account of its greater consonance with contemporary social realities and mental health policymaking needs.

کلیدواژه‌ها English

Qur'an 4:29
Suicide
Allama Tabataba'i
Ibn Ashur
Anfusakum
Social Well-Being
Unity of Human Souls
Suicide Prevention

قرآن کریم.

            1.            ابن عاشور، محمد طاهر (بی‌تا). التحریر و التنویر. بیروت: مؤسسة التاریخ.
            2.            ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1375). النفس من کتاب الشفاء (ج 1). قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
            3.            انصاری، مرتضی (1414ق). رسائل فقهیه. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
            4.            حسینی شیرازی، سید محمد (1413ق)، القواعد الفقهیة،‌ بیروت: مؤسسه امام رضا علیه السلام.
            5.            دورکیم، امیل (۱۳۷۸). خودکشی. ترجمه نادر سالارزاده امیری. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
            6.            رضائیان، محسن (۱۳۹۶). «مروری روایی بر اپیدمیولوژی مذهب با تأکید بر رفتار خودکشی». مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان. دوره ۱۶. شماره ۹. ص ۸۶۹-۸۸۲.
        7.        صالح‌آبادی، ابراهیم (۱۴۰۱). «دین‌داری و خودکشی در استان‌های ایران». مجله جامعه‌شناسی ایران، دوره ۲۲. شماره ۴. ص ۴۰۳-۴۲۸.
            8.            صدرالمتألهین شیرازی، محمد (۱۳۶۰). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
            9.            صدوق، محمد بن علی بن بابویه (1385). علل الشرائع. قم: کتاب فروشی داوری.
        10.            طباطبایی، سیدمحمدحسین (۱۴۱۷ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
        11.            طبرسی، فضل بن حسن (۱۳۷۲). مجمع البیان فی تفسیر القرآن ۳). تهران: ناصرخسرو.
        12.            عباسی، علیرضا؛ سعیدی، احمد و محیطی اردکان، محمدعلی (۱۴۰۰). «وحدت یا تعدد نوعی نفوس و تأثیر آن در علوم انسانی با محوریت آرای ابن‌سینا، ملاصدرا و آیت‌الله فیاضی». فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی. شماره ۲۴. صص ۳۳-۵۲.
        13.            عسگری، رضا؛ خدری‌خان‌آبادی، عبدالرضا و صالحی، سیدمهدی (۱۳۹۳). «حرمت خودکشی در قرآن و سنت و راهکارهای قرآنی برای پیشگیری آن». دوفصلنامه پژوهش‌های میان‌رشته‌ای قرآن کریم، سال پنجم، شماره ۱، ص ۱۰۳-۱۳۰.
        14.            فیاضی، غلامرضا (۱۳۸۹). علم النفس فلسفی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
        15.            قاسم‌پور راوندی، محسن و بهزادیان، کیومرث (۱۴۰۲). «سیر تاریخی مقاصد الشریعه و دستاوردهای تفسیری آن با تأکید بر دیدگاه ابن عاشور». مطالعات تاریخی قرآن و حدیث، دوره ۲۹، شماره ۷۴، ص ۱۱۲-۱۳۵.
        16.            کرامتی، مهدی؛ مرتضوی، سیدمحمد؛ اکرمی، ایوب (۱۳۹۹). «بررسی انتقادی تفسیر ابن عاشور». آموزه‌های قرآنی، دوره ۱۷. شماره ۳۱. ص ۲۸۳-۳۰۴.
        17.            کلینی، محمد بن یعقوب (۱۴۲۹ق). الکافی. قم: دار الحدیث.
        18.            گلچین، مسعود؛ احمدی، محمد؛ سلیمانی، سمیه و سیدی، فرشته (۱۳۹۸). «روایت خودکشی از منظر اقدام‌کنندگان: مطالعه‌ای در زمینه‌ها، علل و پیامدها». مسائل اجتماعی ایران، سال دهم. شماره ۲. ص 271- 298.
        19.            مقدس اردبیلی، احمد بن محمد (بی‌تا). زبدة البیان فی أحکام القرآن. تهران: کتابفروشی مرتضوی.
        20.            مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۷۴). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
        21.            منتظری، حسینعلی (1429ق). مجازات‌های اسلامی و حقوق بشر، قم: ارغوان دانش.
      22.            Gearing, Robin E. & Lizardi, Dana. (2009). Religion and suicide. Journal of Religion and Health, 48(3),pp 332-341.
      23.            Moore, Matthew D. (2017). Durkheim's types of suicide and social capital: A cross-national comparison of 53 countries. International Social Science Journal, 66(219-220),pp 151-161.
      24.            WHO (2014). Preventing Suicide: A Global Imperative. Geneva: World Health Organization.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 09 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 09 تیر 1405
  • تاریخ بازنگری 12 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 09 شهریور 1405