مؤلفه‌های توانمندسازی اجتماعی ـ اقتصادی بانوان سرپرست خانوار از منظر قرآن

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 طلبه سطح چهار تفسیر تطبیقی، جامعه الزهرا، قم، ایران، (نویسنده مسئول)

2 دانشجوی دکتری تبلیغ و معارف، حوزه علمیه قم، قم، ایران

چکیده

تأمین معیشت و باز اجتماعی کردن زندگی زنان سرپرست خانواده‌ای که از اقشار آسیب‌دیده و یا در معرض آسیب هستند، در علومی همچون روان‌شناسی و جامعه‌شناسی مورد بررسی قرارگرفته و آثاری در این‌باره تدوین‌شده‌است؛ اما این پرسش‌ها مطرح می‌شود: قرآنی که «تبیانُ کلِّ شیء» است، برای پاسخ به نیازمندی‌های مالی و توانمندسازی اجتماعی این بخش از جامعه، چه راهکارهایی را ارائه نموده است؟ آیا در قرآن کریم نمونه‌ها و الگوهایی از توانمندسازی اجتماعی و اقتصادی بانوان سرپرست خانواده ذکرشده یا خیر؟ با واکاوی آیات و مطالعه کتابخانه‌ای متون تفسیری، می‌توان به مؤلفه‌ها و الگوهایی دست‌یافت که تأمین نیازمندی‌های اقتصادی و اجتماعی زنان سرپرست خانوار را با محوریت «کانون خانواده» مطرح کرده و در پی آن است به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم، زمینه توانمندسازی مالی و اجتماعی این قشر را به‌وسیله مردان فراهم سازد. این بخش با نگاه به «تحکیم کانون خانواده» و «ترمیم خانواده‌های ازهم‌پاشیده شده» و «گسترده نمودن شبکه خانواده» عملیاتی می‌گردد. دسته دیگری از راهکارهای قرآنی وجود دارند که می‌تواند زمینه توانمندسازی اجتماعی ـ مالی همه اقشار محروم جامعه ازجمله زنان سرپرست خانواده را خارج از کانون خانواده فراهم نماید از قبیل «تشویق به کار و درآمدزایی بانوان و اعضای خانواده»، «حمایت حاکم اسلامی و نماینده وی از افراد و خانواده‌های نیازمند» و «عمل اعضای خانواده به دستورالعمل‌های معنوی و تربیتی» جزو این دسته از راهکارها هستند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Components of Socio-Economic Empowerment of Female Heads of the Household from the Perspective of the Qur'an

نویسندگان [English]

  • tayebeh haidarirad 1
  • javad tohidi manesh 2
1 Fourth level student of comparative interpretation, Al-Zahra community, Qom, Iran, (author in charge)
2 Ph.D. student of propaganda and education, Qom seminary, Qom, Iran
چکیده [English]

Providing a livelihood and resocializing the lives of female heads of families who are affected or are at risk of being harmed has been investigated in sciences such as psychology and sociology, and works have been compiled in this regard; but these questions are raised: What solutions has the Qur'an, which is the "explanation of the whole thing", provided to answer the financial needs and social empowerment of this stratum of the society? Are examples and models of social and economic empowerment of female heads of the family mentioned in the Holy Quran or not? By analyzing the verses and library study of interpretive texts, it is possible to obtain the components and patterns that meet the economic and social needs of female heads of the household with the focus on "family center" and directly or indirectly, provide the field of financial and social empowerment of this stratum by men. This part can be done through a view to "strengthening the family center" and "restoring broken families" and "expanding the family network".
There are another group of Quranic solutions that can provide the social and financial empowerment of all disadvantaged stratum of the society, including female heads of families outside the family center, such as "encouraging women and family members to work and generate income", "supporting of needy people and their families by the Islamic ruler and his representative" and "family members' following of spiritual and educational instructions" are among these solutions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Female Heads of the Household
  • Social Empowerment
  • Financial Empowerment
  • Strengthening the Family Center
  • Expanding the Family Network
  1. قرآن مجید.

    *نهج‌البلاغه،(1414ق)، تصحیح صبحی صالح، قم، نشر هجرت.

    1. ابن سعد، محمد، (بی‌تا)، الطبقات الکبری، ج 8، بیروت، دارصادر.
    2. ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، (1363)، تحف العقول عن آل الرسول، تصحیح علی اکبر غفاری، قم، نشر جامعه مدرسین.
    3. ابن شهرآشوب، محمد بن علی، (1379 ق)، مناقب آل ابی‌طالب، مصحح هاشم رسولی و محمدحسین آشتیانی، قم، نشر علامه.
    4. ابن منظور، محمد بن مکرم، (1414 ق)، لسان العرب، چاپ سوم، بیروت، ناشر دار صادر.
    5. ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، (1408 ق)، مقاتل الطالبیین، به کوشش احمد صفر، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
    6. ابونعیم اصفهانی، احمد بن عبدالله، (بی‌تا)، حلیة الاولیاء، ج 2، بیروت، دارالکتب العلمیه.
    7. اسفندیاری، اسماعیل، (1382)، «فقر و انحرافات اجتماعی»، فصلنامه کتاب زنان، پیاپی 21، ص 47- ۷۵.
    8. انصاری، حمید، (1384)، جامعه‌شناسی رفاه اجتماعی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، صفحات ۱-۳۰)
    9. بلاذری، احمد بن یحیی بن جابر، (بی‌تا)، انساب الاشراف، ج 1، مصر، دارالمعارف.
    10. تمیمی آمدی، عبدالواحد، (1378)، غرر الحکم و دررالکلم، چاپ دوم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، قم، ۱۴۱۰ ق.
    11. جوادی آملی، عبدالله،(1389)، «تسنیم» تفسیر قرآن کریم، قم، مرکز نشر اسراء.
    12. جمشیدی، معصومه؛ مهدی زاده، حسین، (1398)، «مجله پژوهش‌های ترویج و آموزش کشاورزی»، سال دوازدهم، شماره 2، ص ۳۹- ۵۰.
    13. حر عاملی، محمد بن حسن، (1409 ق)، وسایل الشیعه، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
    14. دینوری، ابو حنیفه احمد بن داود، (1368)، الاخبار الطوال، قم، منشورات الرضی.
    15. رضایی اصفهانی، محمدعلی، (1387)، تفسیر سوره مهر، قم، انتشارات پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن.
    16. رفیع پور، فرامرز، (1378)،آناتومی جامعه، تهران، شرکت سهامی انتشار، تهران.
    17. روضوی، میرکاظم، (1384)، «کاربرد روش‌ها و فنون رهیافت مشارکت گامی در جهت ظرفیت‌سازی سازمانی و توانمندسازی مردم جوامع محلی»، چهارمین کارگاه فنی کشاورزان در مدیریت شبکه‌های آبیاری و زهکشی» (اصول و روش‌های کاربردی)، مقاله کنفرانسی، ۱۳ صفحه.
    18. سازمان بهزیستی، معاونت اجتماعی، دفتر امور زنان و خانواده، (80- 1379)، «بررسی شاخص‌های توسعه انسانی در زنان سرپرست خانوار»، تهران.
    19. سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، (1379)، «برنامه مبارزه با فقر و افزایش درآمد خانوارهای کم درآمد»، تهران.
    20. سلیمی، علی؛ داوودی، محمد، (1380)،جامعه شناسی کجروی، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
    21. سمرقندی، نصر بن محمد بن احمد، (1414 ق)، بحرالعلوم، تحقیق و تعلیق شیخ علی محمد معوض و شیخ عادل احمد عبد الموجود و دکتر عبد المجید النوتی، بیروت، انتشارات دارالکتب العلمیه.
    22. شریف قریشی، باقر، (1362)،نظام تربیت اسلام، تهران، فجر.
    23. صفوی، عیسی، ضمیران، بهار، معارف وند، معصومه، عرشی، ملیحه، (1393)، «توانمندسازی اقتصادی زنان و دختران جوان در کشورهای آفریقایی، امریکای لاتین و حوزه دریای کارائیب»، فصلنامه مددکاری اجتماعی، ج 3، شماره 4: ص 12-3.
    24. طباطبایی، سیدمحمدحسین، (1417 ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ دوم، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
    25. طبرانی، سلیمان ابن احمد، (1404 ق)، معجم الکبیر، محقق حمدی عبدالمجید سلفی، بیروت، نشر مکتب ابن تیمیه.
    26. طبرسی، فضل بن حسن، (1390 ق)، اعلام الوری باعلام الهدی، چاپ سوم، تهران، انتشارات اسلامی.
    27. طبرسی، فضل بن حسن، (1412 ق)، مکارم الاخلاق، چاپ چهارم، قم، انتشارات الشریف الرضی.
    28. طریحی، فخرالدین، (1373)، مجمع البحرین، چاپ سوم، تهران، انتشارات کتابفروشی مرتضوی.
    29. طوسی، محمد بن حسن، (1407 ق)، تهذیب الاحکام، چ چهارم، تهران، نشر دارالکتب الاسلامیه.
    30. فروزان، ستاره و بیگلریان، اکبر، (1382)، «زنان سرپرست خانوار: فرصت‌ها و چالش‌ها»، فصلنامه پژوهش زنان، دوره 1، شماره 5، ص58ـ35.
    31. قرشی بنابی، سید علی اکبر، (1371)، قاموس قرآن، چاپ ششم، تهران، نشر دارالکتب اسلامیه.
    32. کلینی، محمد بن یعقوب، (1407 ق)، الکافی، مصحح: علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، چاپ چهارم، تهران، ناشر دارالکتب الاسلامیه.
    33. گرب، ادوارد، (1373)، جامعه شناسی قشرها و نابرابری‌های اجتماعی، ترجمه سیاهپوش و غروی زاد، تهران، نشر معاصر.
    34. گی روشه، (1373)، تغییرات اجتماعی، ترجمه منصور وثوقی، تهران، نشر نی.
    35. مافی، فرزانه، (1387)، «اعتبارت خرد، ویژگی‌ها، تجارب، ملاحظات، راهبردها»، تهران، مرکز تحقیقات مجمع تشخیص نظام، گروه پژوهشی اقتصاد.
    36. مجلسی، محمدباقر، (1403 ق)، بحارالانوار، چاپ دوم، بیروت، ناشر دار احیاء التراث العربی.
    37. مجله آمار (دوماهنامه تحلیلی- پژوهشی)، (1396)، ج 5، شماره 1.
    38. محلاتی، ذبیح‌الله، (۱۳۶۴) ریاحین الشریعه، تهران، نشر دارالکتب الاسلامیه.
    39. محمدی صیفار، مهدی، (1389)، «تحلیلی بر اهتمام به امور مسلمانان»، نشریه معرفت، شماره 103، ص27 ـ 23.
    40. معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری. قانون برنامه ششم توسعه، «طرح جامع توانمندسازی زنان سرپرست خانوار»، بندت ماده ۸۰.
    41. معیدفر، سعید و حمیدی، نفیسه، (1386)، «زنان سرپرست خانوار: نگفته‌ها و آسیب‌های اجتماعی»؛ نشریه: نامه علوم اجتماعی، شماره 32، ص158ـ131.
    42. مفید، محمد بن محمد، (1413 ق)، الاختصاص، مصحح: علی‌اکبر غفاری و محمود محرمی زرندی، قم، ناشر الموتمر العالمی لالفیة الشیخ المفید.
    43. مکارم شیرازی، ناصر و همکاران، (1374)، تفسیر نمونه، تهران، ناشر دارالکتب الاسلامیه.
    44. ملک، حسن، (1381)، جامعه شناسی قشرها و نابرابری‌های اجتماعی، تهران، انتشارات دانشگاه پیام نور.
    45. موسوی خمینی، سید روح‌الله، (1366)، تحریر الوسیله، قم، مطبوعات دارالعلم.
    46. موسوی خمینی، سید روح‌الله، (1392)، رساله توضیح المسائل، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
    47. نیشابوری، محمد بن عبدالله، (1411 ق)، المستدرک علی الصحیحن، بیروت، ناشر دارالکتب العلمیه.

     

    1. https://socialworkmag.ir/fa
    2. https://www.mcls.gov.ir/

    https://women.gov.ir