واکاوی تجربه زیسته دانش‌آموزان پسر از «عدم موفقیت» در حفظ قرآن (موردمطالعه: مدارس تخصصی قرآنی شهر اصفهان)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استاد یار گروه معارف اسلامی دانشگاه آزاد اصفهان ( خوراسگان )، اصفهان، ایران، (نویسنده مسئول)

2 دانشجوی دکتری تاریخ اسلام، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

3 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی، دانشگاه کاشان، کاشان ، ایران

چکیده

حفظ قرآن کریم از برجسته‌ترین شیوه‌های جامعه‌پذیری باورها، ارزش‌ها قرآنی و ترویج آن در جوامع اسلامی است. نهادینه‌سازی این هنجارها نیازمند سازوکاری است که بتوان به‌واسطه آن به هدف ترویج قرآن کریم دست‌یافت. مدارس تخصصی حفظ قرآن کریم نمونه بارز چنین سازوکاری است که بیش از یک دهه در کنار ساختار آموزش‌وپرورش رسمی به دنبال ترویج قرآن کریم بوده‌اند. اگرچه تاکنون روش‌های حفظ قرآن و تأثیرات روان‌شناختی آن بر شخصیت حافظان موفق در این مدارس موردپژوهش بوده؛ اما تجربه زیسته دانش‌آموزانی که در این مسیر موفقیتی کسب نکرده‌اند، واکاوی نشده است. بااین‌حال، هدف از این پژوهش کشف و برساخت تجربه زیسته دانش‌آموزانی است که در این مدارس بوده و موفق به حفظ قرآن نشده‌اند. رویکرد در این پژوهش کیفی و از روش پدیدارشناسی در تحلیل داده‌ها استفاده‌شده است. برای گردآوری داده‌های تجربی نیز از روش نمونه‌گیری هدفمند استفاده‌شده و با ۱۲ نفر از دانش‌آموزان و افراد جامعه درگیر، مصاحبه عمیق و نیم ساخت‌یافته انجام‌شده است. نتیجه این پژوهش در قالب 141 کد توصیفی و 16 کد تفسیری و سپس تقلیل آن به پنج کد تبیینی «ارزشی بار نبودن قرآن، تنگناهای رفتاری-اخلاقی مربیان، کلیشه‌های فکری-اعتقادی، رهاشدگی و دل‌زدگی توسعه‌یافته» برساخته شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analysis of Male Students' Lived Experience of "Failure" in Memorizing the Qur'an (Study Case: Specialized Quranic Schools in Isfahan City)

نویسندگان [English]

  • zahra Abyar 1
  • Seyyed Mustafa Tabatabai 2
  • Mohammad Mehrabi Kushki 3
1 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Isfahan Azad University (Khorasgan), Isfahan, Iran, (corresponding author)
2 PhD student of Islamic history, Isfahan University, Isfahan, Iran
3 Sociology doctoral student, Kashan University, Kashan, Iran
چکیده [English]

Memorizing the Holy Qur’an is one of the most prominent ways of socializing Qur’anic beliefs and values and promoting it in Islamic societies. The institutionalization of these norms requires a mechanism that can be used to achieve the goal of promoting the Holy Qur’an. Specialized schools for the memorization of the Holy Quran are a clear example of such a mechanism, which have sought to promote the Holy Qur’an for more than a decade alongside the structure of formal education. Although the methods of memorizing the Qur’an and its psychological effects on the personality of successful memorizers have been studied in these schools, but the lived experience of students who did not succeed in this path has not been analyzed. However, the purpose of this research is to discover and construct the lived experience of students who were in these schools and did not succeed in memorizing the Qur’an.
The approach in this research was qualitative, and the phenomenological method was used in data analysis. To collect experimental data, a purposeful sampling method was used and an in-depth and semi-structured interview was conducted with 12 students and members of the community involved. The result of this research was made in the form of 141 descriptive codes and 16 interpretative codes, and then reduced to five explanatory codes as follows: "Lack of reliance on values in (memorizing) the Qur’an, stressed ethical behavior of teachers, stereotypes about intellectual belief, lack of follow-up, and increasing boredom".

کلیدواژه‌ها [English]

  • Lived Experience
  • Male Students
  • Qur’an Memorization
  • Specialized Schools for Qur’an Memorization
  1. ایمان، محمدتقی، (1390)، مبانی پارادایمی روش‌های کیفی و کمی تحقیق در علوم انسانی، تهران، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  2. آقایوسفی، علیرضا و دیگران، (1386)، روان‌شناسی عمومی، تهران، انتشارات دانشگاه پیام نور.
  3. ثقه‌الاسلام علیرضا، اکبری، مجید، جوادی، محسن، (1393)، «اخلاق فناوری اطلاعات مبتنی بر رهیافت موجبیت گرایی فناوری»، فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، صص 1-10.
  4. السون، میتو اچ، هرگنهان، بی آر، (1390)، مقدمه‌ای بر نظریه‌های یادگیری، ترجمه علی‌اکبر سیف، تهران، نشر دوران.
  5. حسین‌خانی، هادی، (1389)، «راهبردهای روان‌شناختی حفظ قرآن»، اسلام و پژوهش‌های تربیتی، سال دوم، شماره اول، ص 147-187.
  6. زارعان، مصطفی، (1391)، کاربرد اصول روان‌شناسی در حفظ قرآن کریم، تهران، نشر تلاوت.
  7. سیف، علی‌اکبر، (1387)، روان‌شناسی پرورشی نوین، تهران، دوران.
  8. عارفیان، محسن، کجباف، محمدباقر، (1400) «بررسی تأثیر قرآن کریم بر سلامت روان، کیفیت زندگی و عاطفه مثبت و منفی»، نشریه اسلام و سلامت، دوره 6، شماره 1.
  9. کدیور، پروین (1385)، روان‌شناسی تربیتی، تهران، سمت.
  10. کدیور، پروین (1388)، روان‌شناسی یادگیری، تهران، سمت.
  11. محمد پور، احمد، (1390)، روش تحقیق کیفی ضد روش، جلد 2، چاپ دوم، تهران، انتشارات جامعه شناسان.
  12. محمد پور، احمد، (1392)، روش تحقیق کیفی ضد روش، جلد 1، چاپ دوم، تهران: انتشارات جامعه شناسان.
  13. معصومی راد، رضا، (1394)، «سنجش نگرش، موانع و راهکارهای فراگیر شدن حفظ قرآن میان خانواده‌های شهدا و ایثارگران»، نشریه پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، شماره 27.
  14. منفرد، لیلا، (1382)، «آسیب‌شناسی حفظ قرآن/گزارشی از مؤسسه فرهنگی قرآنی پژوهان»، نشریه گلستان قرآن، شماره 157.
  15. نجفی، رضا، (1391)، روش‌های تحفیظ قرآن کریم در کشورهای اسلامی، تهران، نشر تلاوت.
  16. ناری ابیانه، محمدرضا، (1380)، مبانی نظری حفظ قرآن کریم، تهران، ناشر کارین.
  17. نصرتی، کبری، کرمی نوری، رضا، (1381)، «بررسی انواع حافظه در دانش آموزان دختر حافظ قرآن و غیر حافظ قرآن»، نشریه تازه‌های علوم شناختی، شماره 15.
  18. isna.ir/news/1401023020138