تربیت عقلانی فردی و اجتماعی قرآن بنیان در نگره تفسیر المیزان

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه قرآن و حدیث دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس.

چکیده

عقل موهبتی است الهی که کرامت انسان به آن وابسته است، این استعداد الهی با تربیت شکوفا شده و به فعلیت می‌رسد. تربیت عقلانی که موجب سعادت و پیشرفت فرد و اجتماع می‌شود بر اساس اصول و روش‌های صورت می‌گیرد. تفسیر المیزان به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین تفاسیر معاصر برخی از مهم‌ترین این اصول و روش‌های را ذیل آیات برشمرده است. این تحقیق درصدد پاسخگویی به این سؤال است که اصول و روش‌های تربیت عقلانی از دیدگاه تفسیر المیزان در ابعاد فردی و اجتماعی افراد چگونه مطرح‌شده است. بررسی توصیفی تحلیلی این مسئله نشان می‌دهد تفسیر المیزان در تفسیر آیات مرتبط ازجمله اصول تربیت عقلانی را: توحید، آزادی و اختیار، اعتدال، برهان طلبی و...می‌داند. همچنین این تفسیر برای اجرای تربیت عقلانی روش‌هایی چون: روش تقوا، تذکر، مشورت، انذار و... را مؤثر می‌داند. همه این اصول و روش‌ها، انسان را در ابعاد فردی و اجتماعی‌اش، به شناخت حق و حقیقت و پیروی از آن رهنمود کرده تا انسان به شناخت مبدأ و سرچشمه همه حقایق هستی یعنی خداوند متعال دست‌یافته و در سایه این خداشناسی، سعادت و دنیوی و اخروی را نصیب فرد و جامعه خواهد نمود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Individual and Social Intellectual Education based on the Qur'an from the Perspective of Tafsir al-Mizan

نویسنده [English]

  • Khadijah Ahmadi Begash
Assistant Professor, Department of Quran and Hadith, University of Human Sciences, Tarbiat Modares University
چکیده [English]

Intellect is a divine gift that human dignity depends on. This divine talent flourishes and becomes actualized with nurture and education. Intellectual education that leads to happiness and development of the individual and society is based on certain principles and methods. Tafsir al-Mizan, as one of the most prominent contemporary interpretations, has listed some of the most important principles and methods of intellectual education. This research aims to answer the question of how the principles and methods of intellectual education are presented from the perspective of Tafsir al-Mizan in the individual and social dimensions of people.
The descriptive and analytical examination of this issue shows that Tafsir al-Mizan in the interpretation of the related verses considers monotheism, freedom and discretion, moderation, rational argumentation, etc. as the principles of intellectual education. Also, this interpretation considers methods such as piety, reminding, consultation, warning, etc. to be effective for the implementation of intellectual education. All these principles and methods guid man in his individual and social dimensions to know the truth and to follow it so one can know the origin and source of all the truths of existence, i.e. the Almighty God, and in the shadow of this knowledge of God, human (individual and the society) will reach happiness in this world and the hereafter

کلیدواژه‌ها [English]

  • Tafsir al-Mizan
  • Individual Intellectual Education
  • Social Intellectual Education
  1. *قرآن کریم.

    *نهج‌البلاغه.

    1. ابن‌بابویه، محمد بن علی، (1377)، الخصال، تهران، کتابچی.
    2. ابن‌بابویه، محمد بن علی، (1377)، معانی الاخبار، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
    3. ابن‌بابویه، محمد بن علی، (1405)، من لا یحضره الفقیه، بیروت، دارالاضواء.
    4. ابن شعبه، حسن بن علی، (1382)، تحف العقول، قم، آل علی (ع).
    5. ابن منظور، محمد بن مکرم، (1414)، لسان العرب، بیروت، دارصادر.
    6. اسحاقی، حسین، (1385)، سلوک علوی: راهبردهای امام علی (ع) در تربیت فرزندان، قم، بوستان کتاب.
    7. اطیب، عبدالحسین، (1378)، اطیب البیان فی تفسیرالقرآن، تهران، اسلام.
    8. امین زاده، محمدرضا، (1376)، فرهنگ تعلیم و تربیت، قم، موسسه در راه حق.
    9. امینی، ابراهیم، (1375)، خودسازی (تزکیه و تهذیب نفس)، قم، شفق.
    10. انصاری، عبدالله بن محمد، (1389)، شرح منازل السائرین، تهران، چاپ و نشر بین‌الملل.
    11. ایازی، محمدعلی، (1395)، آزادی در قرآن، تهران، ذکر.
    12. آمدی، عبدالواحد بن محمد، (1410)، غررالحکم و درر الکلم، قم، دارالکتاب الاسلامی
    13. بهرامی، غلامرضا، (1384)، کلیدهای زرین: درآمدی بر اصول تربیت، قم، دلیل ما.
    14. بهرامی، غلامرضا، (1385)، فرهنگ زندگی، قم، دلیل ما.
    15. بهشتی، احمد، (بی‌تا)، تربیت از دیدگاه اسلام، قم، دفتر نشر پیام.
    16. ترکاشوند، حسن، (1394)، توحید افعالی از نگاه مذهب و فرق اسلامی، تهران، مشعر.
    17. جمعی از نویسندگان، (1383)، تعالیم قرآنی، تهران، تحسین.
    18. حریری، محمد یوسف، (1384)، فرهنگ اصطلاحات قرآنی، قم، هجرت.
    19. حسین‌خانی، هادی، (1382)، تربیت الگویی زنان در قرآن، تهران، مرکز پژوهش‌های اسلامی صداوسیما.
    20. حسینی طهرانی، محمدحسین، (1421)، ولایت‌فقیه در حکومت اسلامی، مشهد، علامه طباطبایی.
    21. داودی، محمد، (1385)، نقش معلم در تربیت دینی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    22. دلشاد تهرانی، مصطفی، (1383)، سیره نبوی «منطق عملی»، تهران، دریا.
    23. دلشاد تهرانی، مصطفی، (1385)، سیری در تربیت اسلامی، تهران، دریا.
    24. دلشاد تهرانی، مصطفی، (1394)، ماه مهرپرور: تربیت در نهج‌البلاغه، تهران، دریا.
    25. دهخدا، علی‌اکبر، (1373)، لغت‌نامه، تهران، روزبه.
    26. دهقان، اکبر، (1379)، راه رشد: تحلیلی بر روش‌های تربیت نفس و اهداف آن در فرهنگ وحی، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
    27. دیلمی، حسن بن محمد، (1409)، اعلام الدین فی صفات المومنین، قم، موسسه آل البیت (ع) لاحیاء التراث.
    28. دین‌پرور، جمال‌الدین، (1394)، سبک زندگی، تهران، بنیاد نهج‌البلاغه.
    29. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1412)، مفردات الفاظ القرآن، بیروت، دارالشامیه.
    30. رضایی اصفهانی، محمدعلی، (1391)، قرآن و علوم انسانی، قم، پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن...
    31. رضایی اصفهانی، محمدعلی، (1392)، منطق تفسیر قرآن، قم، نشرالمصطفی.
    32. سبحانی، جعفر، (1384)، آزادی و دین‌سالاری، قم، موسسه امام صادق (ع).
    33. سبحانی، جعفر، (1387)، دانش‌نامه کلام اسلامی، قم، موسسه امام صادق (ع).
    34. سبحانی، جعفر، (1390)، مثل‌های آموزنده قرآن، قم، موسسه امام صادق (ع).
    35. طالقانی، محمود، (1362)، پرتوی از قرآن، تهران: انتشار.
    36. طباطبایی، محمدحسین، (1387)، آغاز فلسفه، قم، بوستان کتاب.
    37. طباطبایی، محمدحسین، (1417)، المیزان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام.
    38. طباطبایی، محمدحسین، (1420)، بدایه الحکمه، قم، اسلامی.
    39. طبرسی، فضل بن حسن، (1406)، مجمع‌البیان فی تفسیرالقرآن، بیروت، دارالمعرفه.
    40. طریحی، فخرالدین، (1989)، مجمع البحرین، بیروت، مکتبه الهلال.
    41. عباسی مقدم، مصطفی، (1371)، نقش اسوه‌ها در تبلیغ و تربیت، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی.
    42. عیاشی، محمد بن مسعود، (1380)، کتاب التفسیر، تهران، مکتبه العلمیه الاسلامیه.
    43. غرویان، محسن، (1379)، فلسفه اخلاق، قم، پیک جلال.
    44. فراهیدی، خلیل بن احمد، (1410)، کتاب العین، قم، موسسه دارالهجره.
    45. قرائتی، محسن، (1388)، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
    46. کراجکی، محمد بن علی، (1388)، معدن الجواهر و ریاضه الخواطر، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
    47. کراجکی، محمد بن علی، (1410)، کنزالفوائد، قم، دارالذخایر.
    48. کریمی، جعفر، (1379)، توحید از دیدگاه عقل و نقل، تهران، عقیدتی سیاسی نمایندگی ولی‌فقیه در سپاه.
    49. کلینی، محمد بن یعقوب، (1387)، اصول کافی، قم، قائم آل محمد (عج).
    50. گیلانی، عبدالرزاق، (1360)، ترجمه مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه، قم، پیام حق.
    51. مجلسی، محمدباقر، (2001)، بحارالانوار، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات.
    52. محمدی ری‌شهری، محمد و دیگران، (1386)، دانشنامه عقاید اسلامی، قم، دارالحدیث.
    53. محمدی ری‌شهری، محمد، (1388)، حکمت نامه لقمان، قم، دارالحدیث.
    54. محمدیان، مجید، (1388)، روش‌های تربیت نوجوانان و جوانان در اسلام، قم، خلق.
    55. مدرسی، محمدتقی، (1386)، مباحثی پیرامون معارف قرآن کریم، تهران، محبان الحسین (ع).
    56. مرتضوی امیری، یوسف، (1396)، تجمل‌گرایی در سبک زندگی اسلام، تهران، میراث فرهیختگان.
    57. مرکز فرهنگ و معارف قرآن، (1382)، دایره المعارف قرآن کریم، قم، بوستان کتاب.
    58. مصباح یزدی، محمدتقی، (1390)، آموزش فلسفه، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
    59. مصباح یزدی، محمدتقی، (1396)، خداشناسی، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
    60. مطهری، مرتضی، (1385)، سیری در سیره نبوی، تهران، صدرا.
    61. مطهری، مرتضی، (1390)، تعلیم و تربیت در اسلام، قم، صدرا.
    62. معرفت، محمدهادی، (1387)، قصه در قرآن، ترجمه حسن خرقانی، قم، تمهید.
    63. مغنیه، محمدجواد، (1394)، خدا از نگاه عقل، قم، کلمه الحق.
    64. مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، (1380)، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
    65. مکارم شیرازی، ناصر، (1380)، قصه‌های قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
    66. موحدی لنکرانی، محمد فاضل، (1382)، ایضاح الکفایه، قم، نوح.
    67. موحدی لنکرانی، محمد فاضل، (1423)، معتمد الاصول، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
    68. نجفی زنجانی، حافظ، (1394)، اصول و روش‌های تربیتی در مناسک حج، تهران، مشعر.
    69. النحلاوی، عبدالرحمن، (1394)، مثل‌های قرآنی با رویکرد تربیتی، تهران، احسان.
    70. الهامی نیا، علی‌اصغر، (1376)، تعلیم و تربیت در اسلام، قم، آموزش عقیدتی سیاسی نمایندگی ولی‌فقیه در سپاه.
    71. همایش دکترین مهدویت، (1394)، فرهنگ و تمدن زمینه‌ساز؛ راهبردها و راهکارها، قم، آینده روشن.