خودکنترلی؛ سازوکارهای رویش و عوامل زدایش آن از منظر قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم ، ایران

چکیده

جامعه و نهادهای آن عرصه‌ی انواع رفتارهایی است که نقش اساسی در موفقیت یا شکست انسان‌ها دارد. یکی از مهم‌ترین ابزاری که می‌تواند رفتارهای انسان را در مسیر صحیح قرار داده و از انحراف آن جلوگیری کند، خودکنترلی است که در نیل انسان به اهداف والا نقش بارزی دارد. نظر به اهمیت این مسئله، در این تحقیق با کاربست روش توصیفی- تحلیلی، خودکنترلی در اجتماع و سازوکارهای رویش و عوامل زدایش آن از منظر قرآن کریم موردبررسی قرارگرفته است. در فرآیند دست یافتن به صفت مهم خودکنترلی، برخی از عوامل می‌تواند رفتار انسان را تصحیح کرده و انسان را در مسیر رشد و تعالی قرار دهد؛ درحالی‌که عواملی مانع تصحیح رفتارهای انسان است و باعث زدایش ویژگی خودکنترلی در انسان می‌شود. از نتایج تحقیق این است که مهم‌ترین سازوکارهای رویش خودکنترلی عبارت است از تقویت باورها، تقوا، تفکر، عزم، مراقبه و محاسبه؛ و مهم‌ترین عوامل زدایش آن عبارت است از پیروی از هوای نفس، خود فراموشی، تکبر و خودستایی و ضعف اراده.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Self-Control in Society; its Development Mechanisms and Removal Factors from the Perspective of the Holy Qur’an

نویسنده [English]

  • Ali Asghar Shuai
Assistant Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, University of Holy Quran Sciences and Education, Qom, Iran
چکیده [English]

Society and its institutions are an arena for all types of behaviors that play an essential role in human success or failure. One of the most important tools that can put a person’s behavior on the right path and prevent him from deviating is self-control, which plays a major role in achieving great goals. Given the importance of this issue, in this research, using the descriptive-analytical method, self-control in society, the mechanisms of its development, and the factors of its removal have been studied from the perspective of the Holy Qur’an.
In the process of achieving the important feature of self-control, some factors can correct human behavior and put human beings on the path of growth and excellence; while some factors prevent the correction of human behavior and cause the removal of his self-control. Among the results of the research is that the most important mechanisms of self-control are strengthening beliefs, piety, thinking, determination, contemplation, and calculation. The most important factors in removing it are following the whims of the ego, self-forgetfulness, arrogance and self-praise, and weakness of will.

کلیدواژه‌ها [English]

  • The Holy Qur’an
  • Self-Control
  • Development Mechanisms
  • Removal Factors
  • Control Management
  1.  قرآن کریم

    1. ابن منظور، محمد بن مکرم، (1414 ق)، لسان العرب، چاپ سوم، بیروت، دار صادر.
    2. آریان پور، منوچهر و دیگران، (1385)، فرهنگ انگلیسی به فارسی، چاپ ششم، تهران، جهان رایانه.
    3. الوانی، سید مهدی، (1399)، مدیریت عمومی، تهران، نشر نی.
    4. ابوالحسین، احمد بن فارس بن زکریا، (1404 ق)، معجم مقاییس اللغه، تحقیق عبدالسلام محمد هارون، چاپ اول، قم، مکتب اعلام اسلامی.
    5. امیرکبیری، علی‌رضا، (1377)، سازمان و مدیریت، دوم، تهران، نشر ملک، تهران.
    6. امیری، علی‌نقی، (1383)، «نگاهی جامع به خودکنترلی در سازمان»، مجله فرهنگ مدیریت، شماره 7.
    7. ایران‌نژاد پاریزی، مهدی، (1378)، روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی، تهران، مؤسسه تحقیقات و آموزش مدیریت.
    8. آقا پیروز، علی و همکاران، (1384)، مدیریت در اسلام، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    9. پارسا، محمد، (1383)، زمینه روان‌شناسی نوین، تهران، بعثت.
    10. پارکینسون، نورث کوت؛ رستم جی و ساپر، (1370)، اندیشه‌های بزرگ در مدیریت، ترجمه مهدی ایرانژاد پاریزی، تهران، مرکز آموزشی بانکداری ایران.
    11. پرهیزکار، کمال، (1368)، تئوری‌های مدیریت، تهران، انتشارات اشراقی.
    12. پیو، هیکسن و هینینگر، (1352)، صاحب‌نظران علم سازمان، ترجمه جواد عامری، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
    13. جام. شفریتز- جی.استون آت، (1377)، نظریه‌های کلاسیک سازمان، ترجمه محمدمهدی نادری، اول، قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
    14. جوکار افشار، ولی، (1383)، کنترل پایبندی، تهران، تدبیر.
    15. حسینی زبیدی، محب‌الدین سید محمد مرتضی، (1414 ق)، تاج العروس من جواهر القاموس، مصحح علی شیری، چاپ اول، بیروت، دارالفکر.
    16. خدمتی، ابوطالب، (1379)، «انواع کنترل و نظارت در مدیریت اسلامی»، نشریه حوزه و دانشگاه، تابستان 1379، شماره 23.
    17. دوبرین، اندرو. جی، (1388)، مدیریت رفتار سازمانی با رویکرد روان‌شناسانه، ترجمة مراد کردی و میترا آفتاب آذری، تهران، صفار اشراقی.
    18. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1412 ق)، المفردات فی غریب القرآن، محقق صفوان عدنان داودی، دمشق، دارالعلم.
    19. رضائیان، علی و همکاران، (1393)، «الگوی عملی مدیریتِ خویشتن، مبتنی بر کتاب چهل حدیث حضرت امام خمینی (ره)»، اندیشه مدیریت راهبردی، دوره 8، شماره 1.
    20. رضائیان، علی، (1387)، مبانی سازمان و مدیریت، تهران، سمت.
    21. اسکات، ریچارت، (1387)، سازمان‌ها: سیستم‌های عقلایی، طبیعی و باز، ترجمه و اقتباس حسن میرزایی اهرنجانی، اول، تهران، سمت.
    22. ریچارد آل. دفت، (1381)، مبانی تئوری و طراحی سازمان، ترجمه علی پارسائیان و سید محمد اعرابی، دوم، تهران، دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
    23. زارعی متین، حسن، (1380)، مبانی سازمان و مدیریت (رویکرد اقتضایی)، تهران، دانشگاه تهران.
    24. زارع، حمید، (1384)، «الگویی از خودکنترلی در فرهنگ اسلامی»، حوزه و دانشگاه، ش 45.
    25. زحیلی وهبة بن مصطفی، (1418 ق)، التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج، چاپ دوم، بیروت، دار الفکر المعاصر.
    26. صادقپور، ابوالفضل، (1353)، نظریه جدید سازمان، مدیریت و علم مدیریت، تهران، مرکز آموزش مدیریت دولتی.
    27. صفاری‌نیا، مجید، (1389)، روان‌شناسی اجتماعی در تعلیم و تربیت، تهران، دانشگاه پیام نور.
    28. طباطبایی سید محمدحسین، (1374)، تفسیر المیزان، ترجمه‌ی موسوی همدانی سید محمدباقر، چاپ پنجم، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه‌ی مدرسین حوزه علمیه قم.
    29. طباطبایی سید محمدحسین، (1417 ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ پنجم، قم، جامعه مدرسین.
    30. طبرسی، فضل بن حسن، (1372)، مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، چاپ سوم، تهران، ناصرخسرو.
    31. عاصمی پور، محمدجواد، (1387)، مدیریت پروژه، تهران، سمت.
    32. علاقه بند، علی، (1384)، مدیریت عمومی، دوازدهم، تهران، نشر روان.
    33. کاظمی مصطفی، مولایی محمد و همکاران، (1383)، نقش ارزش‌های اسلامی در فرایند نظارت و کنترل، تهران، تولید دانش.
    34. فایول، هانری، (1337)، اصول فن اداره، ترجمۀ هادی هدایتی، تهران، انتشارات مؤسسه علوم اداری.
    35. فروزنده، لطف‌الله، (1385)، نظارت و کنترل در مدیریت اسلامی، مجلس و پژوهش، سال سیزدهم.
    36. فیضی، طاهره، (1383)، مبانی مدیریت دولتی (رشته مدیریت دولتی)، چاپ دهم، تهران، دانشگاه پیام نور.
    37. قرائتی، محسن، (13383)، تفسیر نور، چاپ یازدهم، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
    38. مصطفوی، حسن، (1360)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
    39. مکارم شیرازی، ناصر و جمعی از نویسندگان، (1387)، تفسیر نمونه، چاپ 36، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
    40. مورتی، کریس، (1389)، چالش‌های مدیریت در هزاره سوم، ترجمه مهدی ایران‌نژاد پاریزی و عادله سادات احمد پو، تهران، مدیران.
    41. میرزایی اهرنجانی، حسن، (1367)، سایبرنتیک در مدیریت (2)، دانش مدیریت، شماره 2.
    42. نراقی، ملامحمدمهدی، (1377)، علم اخلاق اسلامی (ترجمه جامع السعادات)، ترجمه‌ی سید جلال‌الدین مجتبوی، چاپ چهارم، تهران، انتشارات حکمت.
    43. نراقی، مهدی، (1379)، جامع السعادات، قم، انتشارات هجرت.
    44. نیکو اقبال، علی‌اکبر، (1387)، برگزیدۀ نظریه‌های سازمان و مدیریت، چاپ اول، تهران، سمت.
    45. وبر، ماکس، (1374)، اقتصاد و جامعه، ترجمه منوچهری، عماد زاده و ترابی نژاد، تهران، انتشارات مولی.