مبانی اجتماعی و معرفتی بیداری اسلامی از منظر قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، آموزش و پرورش ایلام، ایلام، ایران

2 مدرس دانشگاه پیام نور، اسلام آباد غرب، ایران

چکیده

هرچند واژه بیداری اسلامی از واژه‌های نوظهوری است که در سده‌ی اخیر به کار گرفته می‌شود و در پرتو جنبش‌های سیاسی جهان عرب در منطقه غرب آسیا و شمال آفریقا، طی سال‌های اخیر تجلی عینی یافته است؛ اما با توجه به معنا و مفهوم شناسی واژه بیداری اسلامی از منظر آیات قرآن کریم می‌توان پی به ردپای این حرکت مبارک در طول تاریخ بشریت مخصوصاً مصلحان و منادیان حق برد. چگونگی پیدایش و سیر تاریخی این حرکت و از چه زاویه و دیدی به این جریان نگریستن، مسئله مهم این پژوهش است که سعی بر آن شده با توجه به گستردگی مبانی نظری بیداری اسلامی، در راستای تبیین برخی از مهم‌ترین مبانی نظری این موضوع، به یکسری عناصر معرفتی و جمعی مربوط به این مسئله پرداخته شود؛ بنابراین هدف این پژوهش، ارائه دیدگاهی متفاوت بر مبنای استنباط و تحلیل و بر اساس عناصر ارزشی مربوط به مبانی نظری این جریان است. داده‌ها و اطلاعات پژوهش، با استفاده از تفسیر موضوعی (مراجعه به آیات قرآن کریم) و روایات مدنظر، گردآوری‌شده است. با توجه به توصیف و تشریحی که از بیداری اسلامی در متن پژوهش ارائه می‌شود؛ نتیجه‌ای که در پایان به دست می‌آید این است که بیداری اسلامی یک جریان نظام‌مند است که بر اساس اقتضائات و شرایط جامعه، با حضور شخصیت‌های فکری و جهادی بزرگ و جریان ساز دینی پدید آمده است

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Social and Cognitive Foundations of the Islamic Awakening from the Perspective of the Holy Qur’an

نویسندگان [English]

  • Sohila hematemamo 1
  • fatemeh ardeshiri 1
  • Zahra Rezay 2
1 MA, Qur'an and Hadith Sciences, Ilam Education, Ilam, Iran
2 Lecturer Payam Noor University, Islamabad West, Iran
چکیده [English]

The term “Islamic Awakening” is one of the emerging terms used in the last century and its concrete manifestations have become clear in recent years in light of the political movements that the Arab world is witnessing in the West Asia and North Africa region. However, through the meaning and concept of the word “Islamic Awakening” from the perspective of the verses of the Holy Qur’an, we can trace the effects of this blessed movement throughout the history of humanity, especially in the wake of reformers and callers to the truth.
How this movement emerged, its historical path, and the type of view on this movement is what concerns us in this research, in which we tried to explain some of the most important theoretical foundations of this topic, taking into account the extensiveness of theoretical research on the foundations of the Islamic awakening, and it is necessary to address the cognitive and collective elements related to this issue. This research aims to present a different point of view based on inference, analysis, and valuable elements related to the theoretical foundations of this issue. Research data and information were collected using objective interpretation (referring to verses of the Holy Qur’an) and relevant hadiths. Based on the definition and explanation of the Islamic Awakening in the research, we found that the Islamic Awakening is a systematic movement that has arisen based on the requirements and circumstances of society, in the presence of great intellectual and jihadist figures and great religious movements

کلیدواژه‌ها [English]

  • The Holy Qur’an
  • Islamic Awakening
  • Social and Cognitive Foundations
  1. قرآن کریم.

    1. ابن منظور، محمدبن‌مکرم، (1414 ق)، لسان العرب، چاپ سوم، بیروت، دار صادر.
    2. احسائی، محمد بن علی بن ابراهیم، (1405 ق)، عوالی اللآلی، قم، انتشارات سیدشهداء.
    3. بابایی، احمدعلی، (1382)، برگزیده تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب اسلامیه.
    4. بانوی اصفهانی، سیده نصرت امین، (۱۳۶۱)، مخزن العرفان در تفسیر قرآن، ج ۸، تهران، نهضت زنان مسلمان.
    5. برقی، احمدبن محمد بن خالد، (1371 ق)، المحاسن، چاپ دوم، قم، دارالکتب الاسلامیه.
    6. بستانی، مهیار، (1375)، فرهنگ ابجدی، چاپ دوم، تهران: انتشارات اسلامی.
    7. بهی، محمد، (1377)، اندیشه نوین اسلامی در رویارویی با استعمار غرب، حسین سیدی، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی.
    8. بیداری اسلامی، (1390)، تهیه و تدوین: معاونت فرهنگی و سازمان اوقاف و امور خیریه.
    9. پاینده، ابو القاسم، (1382)، نهج الفصاحه (مجموعه کلمات قصار پیامبر اکرم)، چاپ چهارم، تهران، دنیای دانش.
    10. پورعزت، علی‌اصغر، (1388)، مختصات حکومت حق‌مدار در پرتو نهج‌البلاغه امام علی (ع)، چاپ دوم، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
    11. تبرائیان، محمد حسن، (1384)، مجموعه مقالات هفدهمین کنفرانس بین‌المللی وحدت اسلامی، مجمع تقریب مذاهب اسلامی.
    12. حرعاملی، محمد بن حسن، (1409 ق)، وسایل الشیعه، قم: انتشارات موسسه آل البیت لاحیاء التراث.
    13. حسینی همدانی، محمد حسین، (1404 ق)، انوار درخشان، تهران، کتاب فروشی لطفی.
    14. دشتی، محمدحسین، (1387)، نهج البلاغه، چاپ ششم، قم، ناشر اندیشه هادی.
    15. ربیعی، کامران، (1397)، تبیین شرایط تکوین بهار عربی و زمینه‌های فروپاشی رژیم‌های سیاسی در تونس و مصر، فصلنامه دولت پژوهش مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، سال چهارم، شماره 14، صص 1-36.
    16. رشید الدین میبدی، احمد بن ابی سعید، (1371)، کشف الاسرار و عده الابرار، تهران، انتشارات امیر کبیر.
    17. شامی، مجیب الرحمان، روزنامه‌نگار، مجله حضور، ش 34، ص ۱۳.
    18. شریعتی، علی، (1388)، شیعه، چاپ چهارده، تهران، انتشارات الهام.
    19. صدرمحلاتی، اسماعیل، (1371)، سه مقاله، قم، نویسنده.
    20. صفاتاج، مجید، (1383)، آزادی اندیشه، تهران، انتشارات آروَن.
    21. صفار، محمدبن حسن، (۱۴۰۴ ق)، بصائرالدرجات فی فضائل آل محمد صلی الله علیهم، ج ۱، تهران، انتشارات الاعلمی.
    22. طباطبایی، محمدحسین، (1374)، المیزان، مترجم: موسوی همدانی، محمدباقر، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه.
    23. طبرسی، فضل بن حسن، (1360)، ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: انتشارات فراهانی.
    24. طریحی، فخر الدین، (1375)، مجمع البحرین، محقق: حسینی اشکوری، احمد، چاپ سوم، ناشر: مرتضوی.
    25. طنطاوی، سید محمد، (بی‌تا)، التقسیر الوسیط للقرآن الکریم.
    26. عباسی و صحاف، روح الله و مجید، (1391)، بازگشت به اسلام، ماهیت بیداری، تهران، دفتر علم.
    27. عمادی، عباس، (بی‌تا)، امواج دموکراسی در: 43918=pajoohe.com/fa/index.php=definition.lid
    28. قرائتی، محسن، (1383)، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
    29. قرشی بنایی، علی اکبر، (1412 ق)، قاموس قرآن، چاپ ششم، تهران، دارالکتب اسلامیه.
    30. کاشانی، عبدالرزاق، (۱۳۷۳)، شرح منازل السائرین، ج ۲، قم، بیدار.
    31. کینتسلر، کلاوس، (بی‌تا)، بنیادگرایی دینی، بی‌جا، بی‌نا، بی‌چا.
    32. مجلسی، محمد بن باقر، (1404 ق)، بحارالانوار، بیروت- لبنان، انتشارات موسسه الوفاء.
    33. مدرسی، محمد تقی، (1377)، تفسیر هدایت، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
    34. مصطفوی، حسن، (1368)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    35. مصطفوی، حسن، (1380)، تفسیر روشن، تهران، انتشارات صدوق.
    36. مطهری، مرتضی، (1362)، جاذبه و دافعه علی (ع)، تهران، انتشارات صدرا.
    37. مظاهری، ابوذر، (1393)، بیداری اسلامی، خیزش تمدنی اسلام تبیین نظریه مقام معظم رهبری در باب بیداری اسلامی، فصلنامه معرفت سیاسی، سال ششم، شماره اول. صص ۱۱۸- 125-143.
    38. مکارم شیرازی، ناصر، (1374)، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب اسلامیه.
    39. موسوی خمینی، روح الله، (1388)، صحیفه امام (مجموعه آثار)، ج 1، چاپ سوم، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

    هانتینگتون، ساموئل، (1399)، موج سوم دموکراسی، ترجمه احمد شهسا، چاپ هفتم، تهران، روزنه‌کار