قرآن و علوم اجتماعی

قرآن و علوم اجتماعی

نگرش اسلام به فرزند و جمعیت؛ کمیت اصل است یا کیفیت؟

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره، قم، ایران، mjbiria@iki.ac.ir
2 استادیار گروه روان‌شناسی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره، قم، ایران، aliaboutorabi1400@gmail.com
3 استادیار، گروه جامعه‌شناسی، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره، قم، ایران، esmaeel.chraghi@gmail.com
چکیده
افزایش کمیت فرزندان در جامعة اسلامی مؤکداً مورد تشویق متون اسلامی است. اکنون، پرسش آن است که آیا قرآن و روایات به ارتقای سطح کیفیت فرزندان نیز توجه داشته‌اند. بدیهی است که این مسئله بر اندازة خانواده و جمعیت مسلمانان تأثیرگذار خواهد بود. با نیم‌نگاهی به متون، معلوم می‌شود که کیفیت فرزندان نیز قطعاً مدنظر بوده است؛ اما اینکه تا چه حد باید در پی ارتقای کیفیت بود و با کدام شاخص‌های کیفیت می‌توان آن را رصد کرد، نیازمند بررسی‌های بیشتر است. هدف از انجام این پژوهش، پاسخگویی به این پرسش است که در نگرش اسلام به فرزند و جمعیت، تعداد فرزندان اصل است یا کیفیت آنان. روش ما در گردآوری داده‌ها، کتابخانه‌ای و در حل مسئله، توصیفی ـ تحلیلی ـ تفسیری است. مهم‌ترین نتایج عبارت‌اند از: 1. افزودن بر کمیت فرزندان، نخستین اصل جمعیتی است؛ 2. به‌موازات این اصل، ارتقای «کیفیت»، اصل جمعیتیِ دیگری است که با فرزند آوری مرتبط است و این دو اصل باید به‌موازات یکدیگر پیش روند؛ 3. مهم‌ترین شاخص‌های اثباتی برای کیفیت فرزند از دیدگاه قرآن و روایات، بدین شرح‌اند: ایمان، اخلاص در بندگی، محبت اهل‌بیت علیهم‌السلام، پرهیزکاری، نیکوکاری به والدین و پیشواییِ پرهیزکاران.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Islam's Attitude towards Childbearing and Population Increase; Quantity or Quality?

نویسندگان English

Mohammad Javad Saqqayi-Biriya 1
Ali Aboutorabi 2
Ismail Cheraghi Kutyani 3
1 Assistant Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran, mjbiria@iki.ac.ir
2 Assistant Professor, Department of Psychology, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran, aliaboutorabi1400@gmail.com
3 Assistant Professor, Department of Sociology, Imam Khomeini Educational and Research Institution, Qom, Iran, esmaeel.chraghi@gmail.com
چکیده English

Increasing the number of children in the Islamic society is strongly encouraged by Islamic texts. Now, the question is whether the Qur'an and hadiths have also paid attention to improving the quality of offsprings and children. It is clear that this issue will affect the size of the family and the population of Muslims. By looking at the texts, it is clear that the quality of offsprings has certainly been taken into consideration. However, to what extent one should seek to improve the quality of his generation and what quality indicators can be used to monitor it, are matters that need further research. This research aims to answer the question of what is more important from the perspective of Islam: the number of children and population increase, or the quality of generation. The research method in terms of data collection is library-based, and in terms of problem solving is the descriptive-analytical-interpretive.
The most important findings of the research are: 1. Increasing the number of children is the first demographic principle; 2. In parallel with this principle, promoting “quality” is another demographic principle related to having children, and these two principles should go hand in hand; 3. The most important indicators of child quality from the perspective of the Qur’an and hadiths are as follows: having faith, sincerity in worship, love for the Household of the Prophet (peace be upon them), piety and kindness to parents and the leadership of the pious.

کلیدواژه‌ها English

Marriage
Reproduction
Childbearing
Birth
Demogrophy
Population Quality
Population Quality Indicators
  1. قرآن، مترجم: ناصر مکارم شیرازی.

    1. ابن شهرآشوب مازندرانی، محمد بن علی، (1379 ق). مناقب آل ابی‌طالب علیهم‌السلام (لابن شهرآشوب)، قم، علامه.
    2. انصاری، مرتضی، (1424 ق). فرائد الأصول، إعداد و تحقیق: لجنة تحقیق التراث الشیخ الأعظم، ط الرابعه، قم، شریعت.
    3. بانکی‌پور فرد، امیرحسین، (18/07/1401). وزن کیفیت در قانون جمعیت، پایگاه اطلاع‌رسانی قدس آنلاین، https://www.qudsonline.ir/news/820203.
    4. بردستانی، زهرا، (1400). «نقش فرزندآوری و فرزندپروری در افزایش کیفیت زندگی از منظر آیات و روایات»، مطالعات تربیتی و روان‌شناختی خانواده، س 3، ش 5، صص 54 ـ 77.
    5. پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، (بی‌تا)، کاهش جمعیت و تأثیر آن بر سلامت فرد و خانواده از دیدگاه اسلام، https://hawzah.net/fa/Article/View/99047.
    6. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی، (بی‌تا)، https://old.makarem.ir/main.aspx?reader=1&lid=0&mid=29192&catid=0&pid=61909.
    7. پایگاه اینترنتی ایکس شبهه، (بی‌تا)، https://www.x-shobhe.com/etc/6241.html.
    8. پورعیسی چافجیری، حمید، (1395)، جمعیت طوبی، قم، میراث ماندگار.
    9. توانا، امین، (14/12/1398). فرزند، کمیت یا کیفیت؟ مسئله این است! پایگاه اینترنتی راسخون، https://rasekhoon.net/article/show/1502438.
    10. توکلی، محمدجواد، (1395). اقتصاد جمعیت (از اقتصاد متعارف تا اقتصاد مقاومتی)، قم، وثوق.
    11. ثقفی، ابراهیم‌بن‌محمد، (1410 ق). الغارات، قم، دار الکتاب الإسلامی.
    12. چراغی کوتیانی، اسماعیل، (1397). بحران خاموش: واکاوی جامعه‌شناختی علل فرهنگی ـ اجتماعی کاهش باروری در ایران، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
    13. چراغی کوتیانی، اسماعیل، (1400). «شاخصه‌های جامعه‌شناختی انتظار راهبردی در مکتب شهید سلیمانی»، جامعة مهدوی، سال دوم، شمارة اول، س 2، ش 1، بهار و تابستان 1400، صص 140 ـ 116.
    14. حسینی، محمد، (1415 ق). معجم المصطلحات الأصولیه، بیروت، مؤسسة العارف للمطبوعات.
    15. خامنه‌ای، سیدعلی، (03/01/1399)، «سخنرانی نورزوی خطاب به ملت ایران»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=4522.
    16. درویشی، باقر و نامداری، لیدا، (1399). «آزمون مدل کمیت ـ کیفیت فرزندان در خانواده‌های شهری ایران»، پژوهش‌های اقتصادی (رشد و توسعة پایدار)، س 20، ش 3، پاییز 1399، صص 188 ـ 167.
    17. دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، (30/03/1393)، ابلاغ سیاست‌های کلی «جمعیت»، https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=26440.
    18. راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد، (1412 ق). مفردات ألفاظ القرآن، بیروت، دار القلم.
    19. رجبی، محمود، (1391). روش تفسیر قرآن، ویراست دوم، چ پنجم، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    20. زحیلی، وهبة‌بن‌مصطفی (1418 ق)، التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج، ط الثانیة، بیروت ـ دمشق، دار الفکر المعاصر.
    21. زمخشری، محمودبن‌عمر، (1407 ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل، مصحح: حسین احمد، مصطفی، ط الثالثه، لبنان ـ بیروت، دار الکتاب العربی.
    22. ساطوریان، سیدعباس، (1401). چند دانه یاقوت: فرزندخواهی، فرزندآوری، چ دوم، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، مرکز مشاوره و روان‌درمانی مأوا.
    23. سقای بی‌ریا، محمدجواد، (1402). «دلالت‌های صحیفة سجادیه بر مسئلة کمیت جمعیت و دیدگاه مستنبط از آن‌ها»، دوفصلنامة علمی ـ پژوهشی دعاپژوهی، س 3، ش 4، بهار و تابستان 1402، صص 38 ـ 18، شناسة دیجیتال (DOI).10.22084/DUA.2023.28203.1020
    24. سیدمیرزایی، سیدمحمد، (1376). «جمعیت و کیفیت زندگی»، فصلنامة جمعیت، ش 21 و 22، صص 99 ـ 81.
    25. شاذلی، سیدبن‌قطب‌بن‌إبراهیم، (1412 ق). فی ظلال القرآن، ط السابعة عشرة، بیروت ـ قاهره، دار الشروق.
    26. شوشتری، نورالله‌بن‌شریف‌الدین، (1404 ق). إحقاق الحق و إزهاق الباطل، قم، مکتبة آبة الله المرعشی العامه.
    27. شهیدی، جعفر، معین، محمد، گروهی از نویسندگان و دهخدا، علی‌اکبر، (۱۳۷۳). لغت‌نامة دهخدا، تهران ـ ایران، روزنه.
    28. طباطبائی، سیدمحمدحسین، (1390 ق). المیزان فی تفسیر القرآن، ط الثانیه، لبنان ـ بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    29. طبرسی، فضل‌بن‌حسن، (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مصحح: یزدی طباطبایی، فضل‌الله و رسولی، هاشم،‌ ط الثالثه، ایران ـ تهران، ناصرخسرو.
    30. عباسی ولدی، محسن، (1392). ایران! جوان بمان! چ نهم، قم، جامعة الزهرا (س).
    31. علی‌بن‌أبی‌طالب، امام اول، (1396). نهج البلاغه، مترجم: محمد دشتی، قم، نشتا.
    32. علی‌بن‌الحسین، امام چهارم، (1398). صحیفة سجادیه، مترجم: محمدمهدی رضایی، چ دوم، قم، جمال.
    33. فراهیدی، خلیل‌بن‌أحمد، (1409 ق). کتاب العین، ط الثانیه، قم، هجرت.
    34. کاظمی‌پور، شهلا، (1388). مبانی جمعیتشناختی، تهران، مرکز مطالعات و پژوهش‌های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه.
    35. کلینی، محمدبن‌یعقوب، (1429 ق). الکافی، محقق / مصحح: دارالحدیث، قم، دار الحدیث.
    36. مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور)، (1382). نرم‌افزار درایة النور، نسخة 2/1.
    37. مدرسی، سید محمد تقی (1419 ق). من هدی القرآن، تهران، دار محبی الحسین علیه‌السلام.
    38. مسعودبن‌عیسی، ورّام‌بن‌أبی‌فراس، (1410 ق). تنبیه الخواطر و نزهة النواظر المعروف بمجموعة ورّام، قم، مکتبة فقیه.
    39. مغنیه، محمد جواد، (1424 ق). تفسیر الکاشف تهران، دار الکتب الإسلامیه.
    40. مصباح یزدی، محمدتقی، (1394 الف). اخلاق در قرآن ج 1، تحقیق و نگارش: محمدحسین اسکندری، چ هشتم، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
    41. مصباح یزدی، محمدتقی و اسکندری، محمدحسین، (1394 ب). اخلاق در قرآن ج 2، چ هشتم، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
    42. مصباح یزدی، محمدتقی، (1394 ج). اخلاق در قرآن ج 3، تحقیق و نگارش: محمدحسین اسکندری، چ هشتم، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
    43. مصباح یزدی، محمدتقی، (1390). سجاده‌های سلوک ج 1، چ هشتم، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
    44. مفید، محمدبن‌محمد، (1413 ق). الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، محقق / مصحح: مؤسسة آل البیت علیهم السلام، قم، کنگرة شیخ مفید.
    45. مکارم شیرازی، ناصر با همکاری جمعی از نویسندگان، (1371). تفسیر نمونه، چ دهم، ایران ـ تهران، دار الکتب الإسلامیه.
    46. نیک‌خلق، علی‌اکبر، (1381). مبانی جمعیت‌شناسی، چ دوم، تهران، بهینه.
    47. هلالی، سلیم‌بن‌قیس، (1405 ق). کتاب سلیم‌بن‌قیس الهلالی، ایران؛ قم، الهادی.
    48. Jenkins, Phillip, (November 5, 2007),“The Infertile Crescent,” The New Republic, http://newrepublic.com/article/infertile-crescent-0
دوره 4، شماره 2 - شماره پیاپی 14
تابستان 1403
صفحه 170-200

  • تاریخ دریافت 30 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 15 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 17 شهریور 1403