قرآن و علوم اجتماعی

قرآن و علوم اجتماعی

الگوی قرآنی رسانه اسلامی: مدل ارتباطی و کارکردها

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری تفسیر قرآن کریم، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران، (نویسنده مسئول )
2 دانشیار گروه تفسیر قرآن کریم، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران
3 استادیار دانشکده صدا و سیما قم، دانشگاه صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، تهران، ایران
چکیده
چکیده:
در عصر حاضر، رسانه و ارتباطات جمعی اهمیت بسیاری در تأثیرگذاری بر جوامع دارند. برای ساخت جامعه مطلوب اسلامی، ضروری است که رسانه‌ها با معیارهای اسلامی تطابق یابند. در این پژوهش، ما به بررسی دو جنبه از مطالعات رسانه‌ای، یعنی کارکردهای رسانه اسلامی و مدل ارتباطی قرآن کریم پرداخته‌ایم. این تحقیق با بررسی تئوری‌های غربی و پژوهش‌های مسلمانان، به تحلیل داده‌های قرآنی و نظریات رسانه‌ای مرتبط پرداخته است. بر این اساس، کارکردهای رسانه اسلامی بر اساس قرآن کریم عبارتند از «جذب و تأثیرگذاری»، «پاکسازی و آماده‌سازی قلبی و ذهنی»، «جهت‌دهی و راهنمایی فردی»، و «امت‌سازی و راهبری». همچنین، مدل ارتباطی قرآن کریم را مبتنی بر سه سطح وحی، ابلاغ و تاویل دانستیم؛ و با ارائه عناصر اصلی ارتباط، عوامل مؤثر بر آنها و فرآیند ارتباطی در هر سطح، بر اساس داده‌های قرآنی مدل ارتباطی آن را طراحی کردیم. بر همین مبنا، مواردی همچون پارازیت، بازخورد، عوامل مؤثّر بر دریافت پیام و تاثیرات بر گیرندگان، و به ویژه بر نقش اهل‌بیت (ع) در مدل ارتباطی قرآن تأکید کردیم. به طور کلی، بهره‌گیری از قرآن کریم به عنوان الگوی رسانه در ساحت‌های مختلف، می‌تواند تحول بنیادی در عملکرد و کارآیی رسانه اسلامی به همراه داشته، در رسیدن جامعه به اهداف الهی، راهگشا باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Qur'anic Model of Islamic Media: Communication Model and Its Functions

نویسندگان English

Mohammad Amir Kasmaei 1
seyed abdorasoul hoseinizadeh 2
Hamid Mir Khandan 3
1 PhD in Holy Quran Interpretation, Holy Quran University of Sciences and Education, Qom, Iran, (Corresponding author)
2 Associate Professor, Department of Holy Quran Interpretation, Holy Quran University of Sciences and Education, Qom, Iran
3 Assistant Professor, Qom Radio and Television Faculty, University of Radio and Television of the Islamic Republic of Iran, Tehran, Iran
چکیده English

Today, media and mass communication have become of great importance in influencing societies. To build a desirable Islamic society, it is essential that the media comply with Islamic standards. This research, with a qualitative approach and relying on the content analysis method, has examined Western theories and Muslim research, and analyzed Qur'anic data and related media theories in order to explain the functions of Islamic media and design a communication model of the Holy Qur'an. Accordingly, the functions of Qur'anic-based Islamic media were determined to include "attraction and influence", "purification and preparation of soul and mind", "individual guidance", and "nation-building and leadership". Also, the communication model of the Holy Qur'an was explained based on three levels of revelation, communication and interpretation. And by presenting the main elements of communication, the factors affecting them and the communication process at each level, its communication model was designed based on Quranic data. In this model, emphasis was placed on issues such as interference, feedback, factors affecting message reception, effects on recipients, and especially the role of the Ahl al-Bayt (AS). In general, utilizing the Holy Qur'an as a media model in various fields can bring about a fundamental change in the performance and efficiency of Islamic media and pave the way for society to achieve its divine goals.

کلیدواژه‌ها English

Islamic Media
Communication Model
Media Functions
Holy Qur'an
Media and Religion
*قرآن کریم.
بابایی، علی‌اکبر و همکاران. (1379). روش‌شناسی تفسیر قرآن. تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و انتشارات سمت.
باهنر، ناصر، ترکاشوند، علی‌اصغر. (1388). نظریه هنجاری رسانه‌ها از دیدگاه رهبران انقلاب اسلامی: از 1357 تا سی امین سال انقلاب. پژوهش‌های ارتباطی. شماره 58. صص 9-37.
 حر عاملی، محمد بن حسن. (۱۴۱۶ ق). وسائل الشیعة. تحقیق محمدرضا حسینی جلالی. قم: مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث.
خمینی، روح الله. (1370). آداب الصلاة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
دادگران، سیدمحمد. (۱۳۹۶). مبانی ارتباطات جمعی. چاپ ۲۱. تهران: انتشارات مروارید.
دریس، جاسم و همکارن. (1399). تبیین و تحلیل سطوح ارتباطی قرآن کریم و ترسیم مدل ارتباطی آن به‌مثابه یک فرایند ارتباطی. دین و ارتباطات. شماره 58. صص 117-159.
راضی، سمیر بن جمیل. (۱۴۱۷ ق). الإعلام الإسلامی رسالة و هدف. مکه: رابطة العالم الإسلامی.
رامیار، محمود. (۱۳۶۹). تاریخ قرآن. تهران: انتشارات امیرکبیر.
رضایی اصفهانی، محمدعلی. (۱۳۸۷). منطق تفسیر قرآن ۲. قم: جامعة المصطفی العالمیة.
سورین، ورنر، تانکارد، جیمز. (1393). نظریه‌های ارتباطات. ترجمه علیرضا دهقان. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
صدیق، مهین. (1399). موانع فهم قرآن. چاپ دوم. مشهد: به‌نشر.
طباطبایی، محمد حسین. (۱۳۵۲). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طبرسی، فضل بن حسن. (۱۴۰۸ ق). مجمع البیان. تصحیح هاشم رسولی و فضل الله یزدی. بیروت: دار المعرفة.
فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی. (۱۳۷۳). تفسیر الصافی. تصحیح حسین اعلمی. تهران: مکتبة الصدر.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۳۶۵). الکافی. تصحیح علی‌اکبر غفاری. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
گلی، جواد. (1393). بررسی عوامل تأثیرگذار بر معرفت دینی در المیزان فی تفسیر القرآن. معرفت. شماره 204. صص 27-42.
 محسنیان راد، مهدی. (1385). ارتباط‌شناسی. چاپ هفتم. تهران، انتشارات سروش.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1394). قرآن‌شناسی. تحقیق محمود رجبی. چاپ ششم. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
معتمدنژاد، کاظم. (1355). وسایل ارتباط جمعی. تهران: انتشارات دانشکده علوم ارتباطات اجتماعی.
معرفت، محمدهادی. (1379). تفسیر و مفسران. قم، مؤسسه التمهید.
مکارم شیرازی، ناصر و جمعی از فضلا و دانشمندان. (۱۳۸۶). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
مک‌کوایل، دنیس. (1388). درآمدی بر نظریه ارتباطات جمعی. ترجمه پرویز جلالی. چاپ سوم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مک‌کوایل، دنیس، ویندال، سورن. (1388). مدل‌های ارتباطات جمعی. ترجمه گودرز میرانی، تهران: طرح آینده.
مک‌لوهان، هربرت مارشال. (1377). برای درک رسانه‌ها. ترجمه سعید آذری. تهران: مرکز تحقیقات برنامه‌ای صدا و سیما.
مولانا، حمید. (1388). الگوی مطبوعات و رسانه‌های اسلامی. چاپ دوم. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
نهاوندی، علی. (1398). مجموعه گفتارهای فقه رسانه و ارتباطات. جلد اول. مشهد: به‌نشر.
یوسف زاده، حسن، اسلامی تنها، اصغر، غمامی، سید محمدعلی. (1394). درآمدی بر ارتباطات جمعی از منظر اسلام. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
صحیفه امام خمینی (ره) در پایگاه اینترنتی: https://farsi.rouhollah.ir/library/sahifeh-imam-khomeini
بیانات مقام معظم رهبری در پایگاه اینترنتی: https://farsi.khamenei.ir/speech
https://www.merriam-webster.com

  • تاریخ دریافت 30 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 28 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 04 اردیبهشت 1403