قرآن و علوم اجتماعی

قرآن و علوم اجتماعی

تحلیل و بررسی راهبردهای شناختی شکل‌گیری و تغییر نگرش با تأکید بر اندیشه‌های قرآنی امام خامنه‌ای(مدظله)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، قرآن و علوم (گرایش روانشناسی)، دانشگاه جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران، (نویسنده مسئول)
2 استادیار، گروه روانشناسی، موسسه غیر انتفاعی و غیر دولتی اخلاق و تربیت، قم، ایران
چکیده
این مقاله به بررسی روش‌های شناختی و تأثیر آن‌ها بر تغییر و شکل‌دهی نگرش افراد از منظر آموزه‌های قرآنی، با تمرکز بر دیدگاه‌های امام خامنه‌ای (مدظله) می‌پردازد. این مطالعه به تجزیه‌وتحلیل اصول و مفاهیم قرآنی مرتبط با شناخت از قبیل تفکر و تعقل و چگونگی کاربرد آن‌ها در پرورش نگرش‌های مثبت و سازنده در جامعه اسلامی می‌پردازد. امام خامنه‌ای نه‌تنها با الهام از قرآن نگرش‌های اجتماعی و سیاسی خود را شکل داده بلکه توانسته که نگرش‌های مردم را هم تحت تأثیر قرار دهد و از قرآن به‌عنوان منبعی غنی برای هدایت فکری و عملی افراد بهره ببرد؛ ازاین‌رو این مقاله در راستای معرفی شخصیت علمی و قرآنی مقام معظم رهبری، با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و با روش توصیفی و تحلیلی به بررسی راهبردهای شناختی مؤثر بر تغییر نگرش‌ها می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهند که راهکارهایی مانند دعوت به تفکر، توجه به عظمت خدا، ایجاد ناهماهنگی شناختی، توجیه شناختی، استدلال و برهان‌های مختلف، استناد به قرآن و سنت، الگودهی، معرفی عبرت‌ها و قصه‌گویی می‌توانند در تثبیت نگرش‌های مثبت و تغییر نگرش‌های منفی مؤثر باشند. این راهکارها به‌عنوان ابزاری برای تقویت ایمان، اخلاق و رفتار اجتماعی مناسب به کار می‌روند و نقشی کلیدی در تحول فردی و اجتماعی ایفا می‌کنند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analyzing and examining the cognitive strategies of attitude formation and change with an emphasis on the Quranic thoughts of Imam Khamenei (Madazlah)

نویسندگان English

Seyed Mohammad Alavizade 1
Mahdi Hadi 2
1 PhD Student, Quran and Sciences (Psychology), Al-Mustafa International University, Qom, Iran, (Corresponding Author)
2 Assistant Professor, Department of Psychology, Non-Profit and Non-Governmental Institute of Ethics and Education, Qom, Iran
چکیده English

This article examines cognitive methods and their impact on formation and change of individuals’ attitudes from the perspective of Qur'anic teachings, focusing on the views of Imam Khamenei the Supreme Leader of the Islamic Revolution. This study analyzes Qur'anic principles and concepts related to cognition, such as thinking and reasoning, and how they are used to cultivate positive and constructive attitudes in Islamic society. Imam Khamenei not only shaped his social and political attitudes with inspiration from the Qur'an, but he was also able to influence people’s attitudes and use the Qur’an as a rich source for intellectual and practical guidance of individuals. Therefore, this article, in order to introduce the scientific and Qur’anic personality of the Supreme Leader, uses library resources and a descriptive-analytical method to examine the cognitive strategies effective in changing attitudes.
The findings of this study show that there are strategies for forming and changing attitudes that can be divided into three categories according to the three components of attitude: cognitive, behavioral, and emotional strategies. These strategies also correspond to the three areas of learning, namely cognitive, emotional, and psychomotor in the psychology of learning.
Psychological analysis of the Supreme Leader's Qur’anic thoughts shows that there are numerous cognitive strategies for creating or changing attitudes. These strategies are divided into several main categories: 1. Methods based on thinking and reasoning, such as calling for thinking and reasoning, paying attention to important matters, creating cognitive dissonance, and cognitive justification for the outcome of each task; 2. Methods based on reasoning and proof, such as logical reasoning and proof, argument by Sabr and Taqsim (examination), argument by Nafy and Ithbat (negation and proof), analogy and personification, and simile; 3. Citing the Qur’an and Sunnah which are in harmony with human nature, as well as being stable, permanent, unchangeable, comprehensive to all aspects of human life, trustworthy and highly respected by believers, so they can be help people to reform their opinions; 4. A method based on modeling successful and popular people, which motivates the individual to move towards self-improvement and develop more positive attitudes; 5. A method based on learning from lessons. According to this method fear of repeating others’ mistakes is one of the strong motivations for changing attitudes. For example, instructive stories from past peoples show the individual what factors, including what attitudes, caused their downfall and destruction; 6. Storytelling-based method. Stories, especially for children and adolescents, are a very effective tool for teaching moral and religious concepts because, along with the effects of modeling and learning lessons, they also have many emotional and sentimental aspects. In general, these findings show that the Supreme Leader’s Qur’anic thoughts emphasize the importance of using diverse cognitive methods to form and change attitudes. These methods, by focusing on thinking, reasoning, modeling, and learning lessons, can be effectively used to create positive attitudes and change undesirable attitudes.

کلیدواژه‌ها English

Attitude Change
Attitude Stabilization
Negative Attitude
Positive Attitude
Imam Khamenei
  1. *قرآن کریم.

    * نهج‌البلاغه (1414 ق). شریف الرضی، محمد بن حسین، (للصبحی صالح)، تصحیح: فیض الإسلام، چاپ اول. قم: هجرت.

    1. اعرابی، سیدمحمد و دهقان، نبی اله. (1390). «روش‌های تحقیق در مدیریت راهبردی». راهبرد. دوره 20(شماره 60). صص 193-216.
    2. برهان، محمدحسین بن خلف. (۱۳۸۰). فرهنگ فارسی برهان قاطع. ۱ جلدی. تهران: نیما.
    3. بشیریان، سعید؛ ساعتی عصر، محمدحسن؛ براتی، مجید؛ شکری، زلیخا؛ امدادی، شهره؛ فلاح، فاطمه؛ احمدی، خدیجه. (1397). «ارتباط نگرش مذهبی و سلامت روانی دانشجویان دانشگاه‌های شهر همدان». مجله دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه. دوره 6. شماره 1. صص 37-45.
    4. بنیاد پژوهش‌های اسلامی. گروه کلام. (۱۴۱۴ ق). شرح المصطلحات الفلسفیة. ۱ جلدی. چاپ اول. مشهد: آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
    5. بهنر، جرد؛ وانکناشر، میکائیل. (1384). نگرش و تغییر آن‌ها. مترجم: علی مهداد. چاپ اول. تهران: جنگل.
    6. پی فرگاس، جوزف. (۱۳۷۳). روان‌شناسی تعامل اجتماعی. ترجمه خشایار بیگی و مهرداد فیروزبخت. چاپ اول: تهران، ابجد.
    7. ترکان، هاجر؛ کجباف، محمد. (۱۳۸۷).‌ «نگرش چیست؟». فصلنامه توسعه علوم رفتاری. سال اول. ش 1. صص 54-49.
    8. تونجی، محمد، هلال، هیثم. (۱۴۲۴ ق–۲۰۰۳ م). معجم مصطلح الأصول. چاپ اول. بیروت: دار الجیل.
    9. جمعی از محققان. (1389). فرهنگ‌نامه اصول فقه. چاپ اول. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. معاونت پژوهشی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
    10. جوادی آملی، عبدالله. (1378). مراحل اخلاق در قرآن کریم. 18 جلدی. چاپ هفتم. قم: مرکز نشر اسراء.
    11. حسینی خامنه‌ای، سید علی. (۱۳۹۲). طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن. چاپ اول. قم: صهبا.
    12. حسینی خامنه‌ای، سید علی. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سید علی خامنه‌ای. https://farsi.khamenei.ir/.
    13. حسینی‌نسب، سید داود؛ علی‌اقدم، اصغر. (1376). فرهنگ واژه‌ها، تعاریف و اطلاعات تعلیم‌وتربیت. چاپ اول. تهران: احرا.
    14. خوانساری، محمد. (1376). فرهنگ اصطلاحات منطقی، چاپ دوم. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    15. دهخدا، علی‌اکبر. (۱۳۹۰). لغت‌نامه دهخدا. ۲ جلدی. چاپ دوم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
    16. رضائی، جعفر؛ سلیمی، نگین. (1383). «رابطه بین نگرش فرد نسبت به خود و نگرش فرد نسبت به دیگران». مطالعات مدیریت صنعتی. مقاله 5. دوره 2. شماره 6. صص 89-106.
    17. ساروخانی، باقر. (1380). دایرةالمعارف علوم اجتماعی. چاپ سوم. تهران: کیهان.
    18. ستوده، هدایت‌الله. (۱۳۷۶). درآمدی بر روان‌شناسی اجتماعی. چاپ سوم. تهران: آوای نور.
    19. شهرزوری، محمد بن محمود. (۱۳۷۲). شرح حکمة الإشراق (شهرزوری). تحقیق و تصحیح: حسین ضیاعی. چاپ اول. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    20. صفاری نیا، مجید؛ حسن‌زاده، پرستو. (۱۳۹۱). فرهنگ واژه‌های روان‌شناسی اجتماعی. چاپ اول. تهران: انتشارات کتاب ارجمند.
    21. عیاشی، محمد بن مسعود. (۱۴۱۱ ق–۱۹۹۱ م). تفسیرالعیاشی. ۲ جلد. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    22. قائمی مقدم، محمدرضا. (1389). «روش الگویی در تربیت اسلامی». مجله معرفت. شماره 69. صص 25- 37.
    23. کریمی، یوسف. (۱۳۷۳). روان‌شناسی اجتماعی. چاپ اول. تهران: بعثت.
    24. کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق. (1407 ق). الکافی (ط- الإسلامیة). محقق-مصحح: غفاری علی‌اکبر و آخوندی. محمد. 8 جلدی. چاپ چهارم. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
    25. گولد، جولیوس و کولب، ویلیام. (۱۳۷۶). فرهنگ علوم اجتماعی. ترجمه باقر پرهام. چاپ اول. تهران: نشر مازیار.
    26. مطهری، مرتضی. (1389). مجموعه آثار. 28 جلدی. بی چا. تهران و قم: صدرا.
    27. مکارم‌شیرازی، ناصر. (1374). تفسیر نمونه. چاپ سی و دوم. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    28. مهدی‌زاده، حسین. (1381). «کاوشی در ریشه قرآنی واژه «تربیت» و پیامد معنایی آن». مجله معرفت. شماره 59. صص 104-110.
    29. نجاتی، صلاح الدین. (1402). «بررسی ارتباط میان نگرش مثبت به زندگی و بهبود سلامت روان از دیدگاه امیرالمؤمنین (ع)». مطالعات علوم اسلامی انسانی. شماره 33. صص ۷۷-۸۵.
    30. نفیسی، علی‌اکبر، فروغی، محمدعلی. (بی‌تا). فرهنگ نفیسی. ۵ جلدی. تهران: خیام.
    31. الهاشمی، أحمد بن إبراهیم بن مصطفی. (بی تا). جواهر البلاغة فی المعانی والبیان والبدیع. ضبط وتدقیق وتوثیق: د. یوسف الصمیلی. بیروت، المکتبة العصریة.
    32. Creswell, J. W. (2014). Research Design: Qualitative, Quantitative. and Mixed Methods Approaches. Out of place, out of print: SAGE Publications.

  • تاریخ دریافت 08 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 12 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 08 دی 1403