قرآن و علوم اجتماعی

قرآن و علوم اجتماعی

ارزیابی تحلیلی انتقادی شبهه اقتدارگرایی در روش حکومتی و سیره اجتماعی پیامبر اکرم(ص)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، تفسیر تطبیقی، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران (نویسنده مسئول)
2 دانشیار، گروه تفسیر و علوم قرآن، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران
3 استادیار، گروه تفسیر و علوم قرآن، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران
چکیده
نبی اکرم(ص) به عنوان کامل ترین مخلوق و راهنمای بشر، نسبت به تمامی انسانها نرمخو ومهربان بود وسیره ومنش آن حضرت که آیینه تمام نمای آموزه های قرآنی است، سرشار ازعطوفت، رحمت ومهربانی بود؛ امّا با این حال، یکی از مسائلی که درروش حکومتی وسیره اجتماعی آن حضرت، نیازمند بررسی وتحلیل دقیق است، وجود یاعدم وجود اقتدارگرایی درعملکرد آن حضرت است که دستمایه طرح شبهات فراوانی درجهتِ ترور شخصیّت وتحریف مقام آن حضرت، قرار گرفته است. مسئله اصلی نوشتار حاضر این است که عدّه ای بااستناد به برخی آیات ومنابع تاریخی، شبهاتی مطرح نموده وبدین سان، به زعم خویش، اقتدارگرایی شخصِ نبی اکرم(ص) را اثبات نموده اند که سبب ایجاد خدشه درباورهای ایمانی و اعتقادی گردیده است، لذا به منظور دفاع ازساحَت مقدّس پیامبر(ص)، شناخت دقیق شبهات وپاسخگویی به آنها بابیانی مستدل ومتقن، امری ضروری می نماید.در پژوهش حاضر که بصورت کتابخانه ای وبا روش تحلیلِ انتقادی وتتبّع فراوان در میان کتب تاریخی وتفسیری فریقین صورت پذیرفته است، به جهتِ مطالعه موردی وتمرکز بخشی به مطالب مطرح شده، به طرح شبهات وپاسخ های مستدل باموضوع تحلیل عملکرد اقتدارگرایی پیامبر(ص) بامحوریت غزوه بدر وفتح مکّه پرداخته شده است. نتایج حاصل از این پژوهش، حاکی از آن است که آیات، روایات وگزارشات تاریخی فراوانی برعدم اقتدارگرایی و وجود استبداد درسیره اجتماعی وروش حکومتی آن حضرت، تأکید دارند وتمامی ایرادها وشبهات مطرح شده دراین خصوص، بی اساس بوده وهیچگونه ردّپایی از اقتدارگرایی، خصوصاً درجریان دو نمونه مورد بحث، مشاهده نمی گردد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Critical Analytical Evaluation of the Authoritarianism Allegation in the Governance Approach and Social Practice of the Prophet Muhammad (PBUHH)

نویسندگان English

Abolfazl Sadeghi 1
seyed Mohammad Naqib 2
sakineh akhond 3
1 Ph.D. Candidate, Comparative Exegesis, University of Qur’anic Sciences and Studies, Qom, Iran (Corresponding Author)
2 Associate Professor, Department of Exegesis and Qurʾanic Sciences, University of Qur’anic Sciences and Studies, Qom, Iran
3 Assistant Professor, Department of Exegesis and Qurʾanic Sciences, University of Qur’anic Sciences and Studies, Qom, Iran
چکیده English

The Prophet Muhammad (peace be upon him and his family) is the most perfect creature and a guide for humankind, characterized by gentleness and compassion toward all people. His conduct and demeanor reflect the essence of Qur’anic teachings and are imbued with kindness, mercy, and benevolence. One issue within his governance approach and social conduct that calls for careful examination and analysis is the question of whether authoritarianism existed in his practice—a matter that has fueled numerous allegations aimed at character assassination and distortion of his esteemed status. The central problem of the present study lies in the fact that certain individuals, by appealing to specific Qur’anic verses and historical sources, have raised doubts and sought thereby to establish the claim of authoritarianism in the person of the Prophet (peace be upon him and his family), which in turn has undermined faith and religious convictions. Therefore, to defend the sanctity of the Prophet of Islam (peace be upon him and his family), an accurate understanding of these allegations and a well-reasoned and convincing response to them is deemed essential. The findings of this study indicate that numerous Qur’anic verses, hadiths, and historical accounts underscore the absence of authoritarianism or despotism in his social conduct and governance approach. Furthermore, all objections and allegations raised in this regard are unfounded, and no trace of authoritarianism—particularly in the events of the Battle of Badr and the Conquest of Mecca—can be discerned.

کلیدواژه‌ها English

Authoritarianism
Battle of Badr
Conquest of Mecca
Prophet Muhammad (PBUHH)
Critical Analysis
Study of Objections
* قرآن کریم، مترجم: محمّدمهدی فولادوند.
* نهج‌البلاغه، سیّد رضی. (1384). مترجم: محمّد دشتی. قم: موسّسه امیرالمؤمنین (ع).
ابن اثیر، علی بن محمّد جزری. (1385 ق). الکامل فی التاریخ. بیروت: دارصادر.
ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی. (1402 ق). فتح الباری. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
ابن خلدون، عبدالرحمن. (1363 ق). العبر. مترجم: عبدالحمید آیتی. تهران: مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
ابن سعد، محمّدبن منیع بغدادی. (1968 م). طبقات الکبری. بیروت: دار صادر.
ابن عبدالبر، ابوعمر یوسف بن عبداللّه. (1412 ق). الاستیعاب. تحقیق: محمّدالبجاوی. بیروت: دارالجیل.
ابن فارس، ابی الحسین. (1404 ق). معجم مقاییس اللغة. تحقیق: عبدالسّلام محمّد هارون. قم: مکتب الاعلام.
ابن قتیبه، ابومحمّد عبداللّه بن مسلم دینوری. (1993 م). المعارف. قاهره: الهیئة المصریة.
ابن کثیر دمشقی، اسماعیل ابن عمر. (1419 ق). تفسیر القرآن العظیم. بیروت: دارالکتب العلمیّه.
ابن منظور، محمّدبن مکرّم. (1414 ق). لسان العرب. تحقیق: جمال الدّین میردامادی. چاپ سوّم. بیروت: دارصادر.
ابن هشام، ابومحمّد عبدالملک. (1412 ق). السیرة النبویة. تحقیق: سهیل زکار. بیروت: دارالفکر.
ابوالحمد، عبدالحمید. (1353). مبانی سیاست. تهران: انتشارات توس.
اداک، صابر. (1387). «رویکردی نو به نبردهای پیامبر (ص)، بررسی موردی غزوه بدر». فصلنامه تاریخ و تمدّن اسلامی. سال چهارم. شماره 8. صص 3-18.
انتظاری، محبوبه؛ مطیع، مهدی. (1398). «نقد قرآن محور سیره نویسان به غنیمت جویانه بودن جنگ بدر». فصلنامه کتاب قیّم. سال نهم. شماره 20. صص 251-271.
آشوری، داریوش. (1374). دانشنامه سیاسی. تهران: انتشارات مروارید.
آیتی، محمّد ابراهیم. (1391). تاریخ پیامبر اسلام. چاپ هشتم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
بخاری، محمّد بن اسماعیل. (1422 ق). صحیح بخاری. بیروت: دار النجاة.
بستانی، فؤاد افرام. (1375). فرهنگ ابجدی. چاپ دوّم. تهران: انتشارات اسلامی.
بلعمی، ابوعلی. (1373). تاریخ نامه طبری. تحقیق: محمّد روشن. تهران: انتشارات البرز.
بهمنی، سعید. (1394). منطق پاسخ دهی قرآن کریم. چاپ اوّل. قم: پژوهشگاه علوم وفرهنگ اسلامی.
بیهقی، ابوبکر احمدبن حسین. (1405 ق). دلائل النبوه. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ثقفی کوفی، ابراهیم بن محمّد. (1410 ق). الغارات. چاپ اوّل، قم: دارالکتاب.
جعفریان، رسول. (1386). آثار اسلامی مکّه و مدینه. چاپ هشتم. تهران: نشرمشعر.
جوهری، اسماعیل بن حمّاد. (1404 ق). الصّحاح اللّغه. تحقیق: احمد عبدالغفور. بیروت: نشردارالعلم.
حسن بیگی، محمّد؛ قادری، عبدالواحد. (1395). «غزوه بدر درنگاه متفاوت قرآن و سیره نویسان». فصلنامه مطالعات تاریخی جنگ. سال اوّل. شماره 1. صص 1-18.
حمیدالله، محمّد. (1377 ق). نامه‌ها و پیمان‌های سیاسی حضرت محمّد (ص) و اسناد صدر اسلام. مترجم: سیّد محمّد حسینی. چاپ دوّم. تهران: انتشارات سروش.
حمیری، عبداللّه بن جعفر. (1413 ق). قرب الإسناد. چاپ اوّل. قم: آل البیت.
دلشاد تهرانی، مصطفی. (1373). سیره نبوی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات.
دوگان، ماتیه. (1374). «سنجش مفهوم مشروعیّت و اعتماد». مترجم: پرویز پیران. نشریه اطلاعات سیاسی و اقتصادی. شماره 98- 97. صص 4-12.
ذهبی، شمس الدّین. (1427 ق). سیر اعلام النُبَلاء. قاهره: دارالحدیث.
راغب اصفهانی، حسین بن محمّد. (1412 ق). مفردات الفاظ قرآن. بیروت: دارالشّامیه.
زرّین‌کوب، عبدالحسین. (1369). ‌ بامداد اسلام. تهران: نشر امیرکبیر.
زمخشری، محمودبن عمر. (1407 ق). الکشّاف. بیروت: دارالکتاب العربی.
سبحانی، جعفر. (1385). فروغ ابدیت. قم: بوستان کتاب.
سلطانیه، محمّد و قائمی نیک، محمّد. (1400). مواجهه قرآن با سنن اجتماعی جاهلی با تأکید بر اندیشه‌های علامه طباطبایی (ره). قرآن و علوم اجتماعی. 1 (4). صص 137-164. Doi: 1022064/arq.2022.344595.1092
سیّدباقری، سیّدکاظم. (1390). «ماهیت ومؤلفه های قدرت سیاسی ازمنظر قرآن کریم». فصلنامه کتاب نقد. سال سیزدهم. شماره 60-59. صص 67-111.
شجاعی زند، علیرضا. (1376). «اقتدار در اسلام». تهران: فصلنامه حکومت اسلامی. شماره ‌5. صص 207-219.
شوکانی، بدرالدین. (1414 ق). فتح القدیر. دمشق: دار ابن کثیر.
شهیدی، سیّدجعفر. (1392). تاریخ تحلیلی اسلام. چاپ هفتم. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
صدوق، محمّدبن علی ابن بابویه. (1403 ق). معانی الأخبار. چاپ اوّل. قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیّه قم.
طباطبایی، سیّد محمّدحسین. (1402 ق). المیزان. بیروت: مؤسّسه الاعلمی للمطبوعات.
طباطبایی، سیّدجواد. (1381). مفهوم ولایت مطلقه. تهران: نشر نگاه معاصر.
طبرسی، فضل بن حسن. (1372). مجمع البیان. تهران: انتشارات ناصرخسرو.
طبری، محمّدبن جریر. (1408 ق). تاریخ طبری. بیروت: دارالکتب العلمیّه.
طریحی، فخرالدین. (1375). مجمع البحرین. چاپ سوّم. تهران: نشر مرتضوی.
عاملی، سیّدجعفر مرتضی. (1426 ق). الصحیح من سیره النّبی الاعظم. قم: دارالحدیث.
علی، صالح احمد. (1381 ق). دولت رسول خدا. مترجم: هادی انصاری. قم: پ‍ژوه‍ش‍ک‍ده ح‍وزه و دان‍ش‍گ‍اه‫.
فارسی، جلال الدین. (1362). پیامبری و جهاد. تهران: انتشارات شفق.
فخر رازی، محمّد بن عمر. (1420 ق). مفاتیح الغیب. چاپ سوّم. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
لاریجانی، محمّدجواد. (1372). نقد دینداری و مدرنیسم. تهران: نشراطلاعات.
مازندرانی، ملاصالح. (1929 ق). شرح اصول کافی. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
متقی هندی، علی بن حسام‌الدین. (1409 ق). کنزالعمال. بیروت: موسّسه الرّساله.
مجلسی، محمّدباقر. (1403 ق). بحار الانوار. چاپ دوّم. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
مطهری، مرتضی. (1377). مجموعه آثار. تهران: انتشارات صدرا.
معادیخواه، عبدالمجید. (1372). فرهنگ آفتاب. تهران: نشر ذرّه.
معلوف، لویس. (1389). المنجد. مترجم: محمّد بندر ریگی. تهران: انتشارات اسلامی.
معین، محمّد. (1371). فرهنگ فارسی معین. تهران: نشر امیرکبیر.
مقریزی، تقی الدین. (1420 ق). امتاع الاسماع. بیروت: دارالکتب العلمیه.
مک لین، ایان. (1381). فرهنگ علوم سیاسی آکسفورد. مترجم: حمید احمدی. چاپ اوّل. تهران: نشر میزان.
مکارم شیرازی، ناصر. (1371). تفسیر نمونه. تنظیم: جمعی از فضلاء. تهران: دارالکتب الاسلامیّه.
 موسوی، لیلا؛ توسّلی، مجید. (1395). «فرهنگ سیاسی، فردیّت و بازتولید اقتدارگرایی در ایران». فصلنامه علوم سیاسی. سال دوازدهم. شماره 37. صص 183-204.
میرشریفی، سیّدعلی. (1390). پیام آور رحم. تهران: انتشارات سمت.
واقدی، محمّدبن عمر. (1966 م). المغازی. لندن: مارسدن جونز.
وینسنت،‌ اندرو. (1371). نظریه‌های دولت. مترجم: حسین بشیریه. تهران: نشر نی.
یعقوبی، احمد بن اسحاق. (بی‌تا). تاریخ یعقوبی. بیروت: دارصادر.

مقالات آماده انتشار، اصلاح شده برای چاپ
انتشار آنلاین از 01 تیر 1404

  • تاریخ دریافت 01 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 23 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 12 خرداد 1403