قرآن و علوم اجتماعی

قرآن و علوم اجتماعی

تحلیلی از الگوی قرآنی ساختار قدرت در خانواده؛ با تأکید بر آیه 34 سوره نساء

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه جامعه‌شناسی، موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره)، قم، ایران،
چکیده
خانواده به‌عنوان یک سازمان کوچک اجتماعی برای پویایی و کارآمدی خود نیازمند ساماندهی و تدبیر امور است. فرزند آوری و استمرار نسل و تربیت و پرورش فرزندان، هدف اصلی تشکیل خانواده در اسلام است که در این زمینه زنان نقش برجسته دارند. این پژوهش با روش اسنادی و با رویکرد توصیفی، تحلیلی و انتقادی، درصدد بررسی و تحلیلی از «الگوی قرآنی ساختار قدرت در خانواده» و جایگاه هر یک از زنان و مردان در آن است. امروزه نقش سنتی زنان در خانواده، به‌عنوان مادران پرتلاش و مربیان موفق در فرزند آوری و فرزند پروری و نیز نقش مردان پرتلاش در جامعه به‌عنوان تنها متولیان تأمین معاش خانواده دچار تغییراتی شده است؛ ازاین‌رو این سؤال مطرح است که در الگو و ساختار قرآنی خانواده در اسلام،‌ این تغییرات چگونه تحلیل و تفسیر می‌شود و امکانی برای فعالیت‌های اجتماعی زنان وجود دارد؟ یافته‌های پژوهش حاکی از این است که در الگوی قرآنی ساختار خانواده، قوّامیّت به معنای حق مدیریت داشتن، محافظت کردن و سرپرست خانواده بودن بر عهده مردان است. قوامیت مردان در خانواده، هرگز به معنای ولایت و صاحب‌اختیار بودن نیست. همچنین قوّامیّت، فقط در رابطه با زوجیّت مطرح بوده، جنس مرد بر جنس زن قوّامیّتی ندارد، قلمروی آن نیز نه جامعه بلکه محدود به امور خانوادگی است؛ بنابراین رسالت و وظیفه اصلی مردان، کار و اشتغال و تأمین نیازهای معیشتی، مادی و معنوی خانواده است. رسالت و وظیفه زنان تدبیر امور خانواده است. زنان به‌عنوان رکن کلیدی خانواده با لحاظ اولویت اول، می‌توانند وارد عرصه فعالیت‌های اجتماعی شوند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

An Analysis of the Qur'anic Model of the Family's Authority Structure, with a Focus on Verse 34 of Surat An-Nisa

نویسنده English

mohammad Fooladi Vanda
Associate Professor, Department of Sociology, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran,
چکیده English

Given the definition of the family as a small social institution, it requires organization and planning for its vitality and efficiency. Procreation, the continuation of generations, and the upbringing and development of children are the primary goals of the family in Islam, and in this regard, women play a prominent role. This research, using a documentary method and a descriptive, analytical and critical approach, seeks to examine and analyze the " Qur'anic Model of Authority Structure in the Family" and the position of both woman and man in it. Today, the traditional role of women in the family, as hardworking mothers and successful educators in childbearing and raising children, as well as the role of hardworking men in society as the sole custodians of the family's livelihood, has undergone changes. Therefore, the question arises: how are these changes analyzed and interpreted in the Qur'anic model and structure of the family in Islam, and is there a possibility for women's social activities? The findings of the research indicate that in the Qur'anic model of family structure, authority means the right to manage, protect, and be the head of the family, which is the responsibility of men. Authority of men in the family never means being all-guardian and having absolute power. Moreover, authority is only relevant in relation to marriage, and the male gender does not have authority over the female gender, and its scope is not society but limited to family affairs. Therefore, the main mission and duty of men is work and employment and providing material, and spiritual needs of the family. The mission and duty of women is to manage family affairs. As a key pillar of the family, women can enter the field of social activities by considering the family priorities.

کلیدواژه‌ها English

Women
Qur'anic Model
Authority Structure
Kawamiyat
Social Activity
Female Runaways
Family
ابن‌منظور، محمدبن مکرم. (1414 ق). لسان العرب. بیروت: دارصادر.
افرا، هادی. (1400). «مدرن شدن ساختار توزیع قدرت در خانواده و تأثیر آن بر انزوای اجتماعی (مورد مطالعه: شهر بجنورد)». پژوهش‌های انتظامی- اجتماعی زنان و خانواده. دوره نهم، پیاپی 71. شماره دوم. صص 526-551.
امامی، حسن. (1368). حقوق مدنی. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
بستان،‌ حسین. (1383). اسلام و جامعه‌شناسی خانواده. قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
بلاغی، محمدجواد. (1420 ق). آلاء الرحمن فی‌تفسیرالقرآن.‌ قم: بنیاد بعثت.‌
بیانات رهبری معظم انقلاب. (1396). در دیدار با اعضای شورای فرهنگی، اجتماعی زنان، پنج­شنبه، شانزده آذر،1396.
بیگدلی، سعید و سید مجتبی حسینی الموسوی. (1391). بررسـی عملکردکشـورهای اسـلامی، عضـو در کنوانسـیون منـع تبعیـض علیـه زنـان. فروغ وحدت. سال هشتم. شماره 29. صص 52-63.
جعفری، محمّدتقی. (1378). تفسیر نهج‌البلاغه. ج 1. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
جوادی آملی، عبدالله. (1389). زن در آینه جمال و جلال. قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله. (1388). تسنیم. قم: اسراء.
حسین‌زاده، رسول. (1387). بررسی عوامل جامعه‌شناختی مؤثر در تأخیر ازدواج زنان شهرستان گرمسار. پایان‌نامه کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی. سمنان. دانشگاه آزاد گرمسار.
حویزی، عبدعلی‌بن‌جمعه. (1382). تفسیر نورالثقلین. تصحیح: هاشم رسولی محلاتی. قم: انتشارات اسلامی.
خاتمی، سیدجواد؛ خاتمی، سیده سمیه. (1400). راستی آزمایی تفکر سختی‌گرایانه در خصوص زنان با بررسی تأثیر جنسیت بر وضع احکام خاص آنان. فرهنگ در دانشگاه اسلامی. شماره 38. صص 95 -116.
راغب، اصفهانی، حسین‌بن‌محمد. (1387‌). مفردات الفاظ القرآن. بیروت: دارالقلم.
الراوندی، قطب‌الدین. (1356). فقه القرآن. تحقیق احمدالحسینی. باهتمام محمود المرعشی. قم: مکتبه المرعشی‌النجفی، الکبری.
رضایی اصفهانی، محمدعلی و جمعی از همکاران. (1389). تفسیر قرآن مهر. قم: عصر ظهور.
زبیدی، سیدمرتضی حسینی. (1414 ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دارالفکر.
الزحیلی، وهبه. (1411). التفسیر المنیر فی العقیده و الشریعه و المنهج. بیروت: دارالفکر المعاصر.
الزحیلی، وهبه، (1400). الفقه الاسلامی و ادلته. چ سوم. بیروت: دارالفکر.
شریف لاهیجی، بهاءالدین محمدبن شیخ‌علی. (۱۳6۳). تفسیر شریف لاهیجی. تصحیح جلال‌الدین حسینی ارموی. تهران: انتشارات علمی.
شیخ طوسی. (1409). تفسیر تبیان. قم. نشر مکتب الاعلام الاسلامی.
صادقی تهرانی، محمد. (1365). الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن والسنه. تهران: فرهنگ اسلامی.
طباطبایی، سیدمحمّدحسین. (1390). المیزان. ترجمه محمّدباقر موسوی همدانی. قم: انتشارات اسلامی.
الطبرسی، ابی‌علی الفضل‌بن الحسن. (1372). مجمع البیان فی‌تفسیرالقرآن. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
فرج‌الله هدایت‌نیا. (1395). الگوی سوم؛ الگوی رفتاری زن در خانواده و جامعه. تهران:‌ لشکر فرشتگان.
الفیض الکاشانی. (1418 ق). تفسیر الصافی؛ صححه و قدم له و علق علیه حسین الاعلمی. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
کاتوزیان، ناصر. (1374). دوره مقدماتی حقوق مدنی: وقایع حقوقی. تهران: نشر یلدا.
کاتوزیان، ناصر. (1380). حقوق مدنی: خانواده. تهران: میزان.
کاتوزیان، ناصر. (1387). حقوق مدنی در نظم حقوقی کنونی. تهران: میزان.
مجلسی، محمدباقر. (1362-1374). بحارالأنوار. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه خواهران. (1379). بانوان عالمه و آثار آنها. قم: مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه خواهران.
مصطفوی، حسن. (1371). تفسیر روشن: با بیان قاطع از جهت لغات و تفسیر و حقائق. تهران: سروش.
مطهری، مرتضی (‌1361). مجموعه یادداشت‌ها، سخنرانی‌ها و مصاحبه‌های استاد. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
مطهری، مرتضی. (1385-۱۳۷۹). یادداشت‌های استاد مطهری. تهران: صدرا.
مغنیه، محمدجواد. (1424 ق). تفسیر الکاشف. الاعداد و التنظیم حسن محمدی. قم: مرکز بین المللی ترجمه و نشر المصطفی (ص).
مکارم شیرازی، ناصر. (1371). تفسیر نمونه. تهران: انتشارات دارالکتاب الاسلامیه.
منتظری، حسینعلی. (1409 ق). دراسات فی الولایة الفقیه. ترجمه محمود صلواتی. تهران: تفکر.
موسوی خوئی، ابوالقاسم. (1412 ق). مصباح‌الفقاهه فی المعاملات. به قلم میرزا محمدعلی توحیدی. بیروت: دار الهادی.
موسوی گلپایگانی، سیدمحمدرضا. (1409 ق). مجمع المسائل. چاپ دوم. قم: دارالقرآن الکریم.
نجفی، محمدحسن. (1413 ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دارالحیاءالتراث العربی.

  • تاریخ دریافت 26 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 07 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 07 خرداد 1404