قرآن و علوم اجتماعی

قرآن و علوم اجتماعی

ارزیابی دیدگاه عدالت جنسیتی اسما بارلاس در تطبیق با آراء آیت‌الله جوادی آملی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
بی بی حکیمه حسینی حکمت 1
فاطمه عطائی دالنجان 2
1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، مشهد، ایران(نویسنده مسئول)
2 کارشناسی ارشد علوم قرآنی، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، مشهد، ایران
10.22034/arq.2025.242437
چکیده
با توجه به فراگیری مقولة جنسیت در بسیاری از عرصه‌ها، در سال‌های اخیر برخی قرآن‌پژوهان به خوانش زنانه قرآن روی آوردند تا به مفاهیم قرآنی مبنی بر برابری و عدالت جنسیتی تمرکز نمایند. یکی از شخصیت‌هایی که به بازاندیشی مسائل اسلام و جنسیت با تکیه‌بر ارائه تفسیری متفاوت از برخی آیات قرآن در حوزه زنان پرداخته است، اسما بارلاس پژوهشگر پاکستانی - آمریکایی و نویسنده کتاب زنان مؤمن در اسلام است که متأثر از آرای فضل الرحمن و به‌نوعی دنباله‌رو آمنه ودود در تفسیر است. پژوهش حاضر درصدد آن است تا با روش توصیفی - تحلیلـی و داده‌های اسنادی، ضمن تبیین اندیشه و روش اسما بارلاس در تفسیر، به تطبیق آرای وی در باب عدالت جنسیتی با اندیشه‌های آیت‌الله جوادی آملی در آیات مربوط به زنان همانند خلقت، شهادت و حجاب زن بپردازد. بررسی تحلیلی دیدگاه این دو شخصیت نشان می‌دهد هر دو معتقد به عدالت خداوند نسبت به زنان در قوانین هستند؛ اما بارلاس مساوات و برابری در همه ساحت‌ها را معیار تحقق عدالت جنسیتی می‌شمارد و قائل به عدالت مساواتی است، حال‌آنکه رویکرد آیت‌الله جوادی آملی مبتنی بر عدالت استحقاقی بوده که به نظر می‌رسد در تبیین عدالت جنسیتی به صواب نزدیک‌تر و بر نظرات بارلاس ترجیح دارد.
کلیدواژه‌ها
قرآن
عدالت جنسیتی
خوانش‌های زنانه
فمینیسم
بارلاس
جوادی آملی
عدالت استحقاقی
عدالت مساواتی

موضوعات

عنوان مقاله English

An Evaluation of Asma Barlas’s Conception of Gender Justice in Comparison with the Views of Ayatollah Javadi Amoli

نویسندگان English

Bibi Hakime Hosseini 1
Fateme Ataei Dalanjan 2
1 Assistant Professor, Department of Qur’anic Sciences and Hadith, University of Qur’anic Sciences and Teachings, Mashhad, Iran (Corresponding Author)
2 M.A. in Qur’anic Sciences, University of Qur’anic Sciences and Teachings, Mashhad, Iran
چکیده English

Given the growing prominence of the concept of gender in many fields, in recent years some Qurʾānic scholars have turned to female-centered readings of the Qur’ān in order to highlight Qurʾānic concepts related to equality and gender justice. One of the figures who has reconsidered issues of Islam and gender by offering alternative interpretations of certain Qurʾānic verses on women is Asma Barlas, a Pakistani-American scholar and author of Believing Women in Islam. Influenced by the ideas of Fazlur Rahman and, in some respects, following Amina Wadud's interpretive approach, Barlas proposes a distinct hermeneutic in this field.  The present study, using a descriptive-analytical method and documentary data, seeks to explain Asma Barlas’s interpretive thought and methodology and to compare her views on gender justice with those of Ayatollah Javadi Amoli regarding Qurʾānic verses related to women—such as those concerning creation, testimony, and hijab. Analytical examination of the views of these two figures shows that both believe in God’s justice toward women within the framework of divine law. However, Barlas regards equality across all domains as the criterion for realizing gender justice and thus adheres to an egalitarian conception of justice, whereas Ayatollah Javadi Amoli adopts a merit-based conception of justice. The latter appears to offer a more accurate account of gender justice and is preferable to Barlas’s perspective. 

کلیدواژه‌ها English

Qurʾān
Gender justice
Feminist readings
Feminism
Barlas
Javadi Amoli
Merit-based justice
Egalitarian justice
1.       قرآن کریم: ترجمه فولادوند
2.       ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمرو. (1419 ق). تفسیر القرآن العظیم (ابن کثیر). بیروت: دارالکتب العلمیه منشورات محمدعلی بیضون.
3.       بدره. محسن. (1395). گفتگویی میان اسلام و فمینیسم. چاپ 2. تهران: آرما.
4.       بدره، محسن. میرخانی، عزت السادات و طوبی شاکری گلپایگانی (1399). «تحلیل و نقد شاکله نظری فضل الرحمن به مثابه مبنایی روش شناختی برای برخی خوانش‌های زنانه نگر از قرآن». مطالعات زن و خانواده. دوره 8. ش 2. صص9- 35.
5.        جــوادی آملی، عبداﷲ. (۱۳88). زن در آئینه جمال و جلال. چ اول. قم: مرکز نشر فرهنگی رجا.
6.       جوادی آملی، عبداﷲ. (1378). تسنیم: تفسیر قرآن کریم. تنظیم و ویرایش: علی اسلامی. قم: اسراء.
7.       جوادی آملی، عبداﷲ. (۱389). تسنیم: تفسیر قرآن کریم. تنظیم و ویرایش: علی اسلامی. قم: اسراء.
8.       حسن خانی، احمد رضا. (۱۳۸۹). «نگاهی به دیدگاه‌های مفسران در مورد گواهی زنان در قرآن». پژوهش‌های قرآنی. سال شانزدهم. ش ۱۱. صص206-234.
9.       راغب اصفهانی. (1412 ق). مفردات فی غریب القرآن. تحقیق: صفوان عدنان داودی، دمشق و بیروت: دارالعلم الدار الشامیه.
10.    زمخشری، محمود. (1407 ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. بیروت، دمشق: دارالکتاب العربی.
11.    زیبایی، فرزاد. (1394). نقش عدالت جنسیتی در ارتقای صلح و توسعه در اسناد بین المللی. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور.
12.    زیبایی نــژاد، محمدرضــا؛ ســبحانی، محمدتقــی.( ۱۳۸۱). درآمــدی بر نظام شخصیت زن در اسلام. چاپ دوم، قم: دارالنور.
13.    سبحانی، محمد تقی. (۱۳۸۰). مکانت زن در قرآن. مجله پژوهشهای قرآنی. شماره ۲۵ و ۲۶. صص12-25.
14.    سید قطب. (1412 ق). فی ظلال قرآن. بیروت. قاهره: دارالشروق.
15.    کلینی، محمد بن یعقوب. (1407 ق). الکافی. علی‌اکبر غفاری (مصحح). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
16.    طباطبایی، سید محمدحسین. (1417 ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات جامعة مدرسین حوزة علمیة قم.
17.    طبرسی، فضل بن حسن. (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصرخسرو.
18.    طبری، ابوجعفر محمد. (1412 ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارالمعرفه.
19.    طوسی، محمد بن حسن. (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار احیا التراث العربی.
20.    عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه. (1415 ق). تفسیر نور الثقلین. تهران: اسماعیلیان.
21.    فخرالدین رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر. (1420 ق). مفاتیح الغیب. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
22.    مجلســی، محمدتقی. (۱۴۰۳ ق). بحارالانوار. چاپ سوم. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
23.    مصباح یزدی، محمدتقی. (1388). نگاهی گذرا به حقوق بشر از دیدگاه اسلام. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
24.    مطهری، مرتضی. (۱۳۸۳). نظام حقوق زن در اسلام. چاپ سی و هشتم. تهران: صدرا.
25.    مطهری، مرتضی. (۱۳۸6). عدل الهی. چاپ 26. تهران: صدرا.
26.    مطهری، مرتضی. (۱۳72). مجموعه آثار. ج 19. چاپ اول. تهران: صدرا.
27.    مغنیه، محمد جواد. (1424 ق). تفسیر الکاشف. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
28.    هدایت الله، عایشه. (1400). حاشیه‌های فمینیستی قرآن. ترجمه مرضیه محصص و نفیسه دانش فرد. چاپ اول تهران: کرگدن.
29.    هدایت نیا، فرج الله. (1393). «مبانی نظری عدالت استحقاقی در حقوق زنان». حقوق اسلامی. سال 11. شماره 42. صص39-64.
 
30.  Barlas, Asma, (2002). Believing Women in Islam; Unreading Patriarchal Interpretations of the Quran, Austin: University of Texas Press.
31.  Barlas, Asma(2006); Quranic Hermeneutics and Sexual Politics, Cardozo Law Review, pp 143-151.
32.  Barlas, Asma, (2008)"Engaging Islamic Feminism: Provincializing Feminism as a Master Narrative" in Islamic Feminism: Current Perspectives, ed: Anitta Kynsilehto, Finland: University of Tempere.
33. Barlas, Asma؛ Finn, David Raeburn, (2019). Believing women in Islam: a brief introduction,University of Texas Press. Austin, Texas, United States.
34. Barlas, Asma (2005), Qur’anic Hermeneutics and Women’s Liberation, International. Congress on Islamic Feminism, Barcelona, Spain, October 29 .

  • تاریخ دریافت 12 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 12 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 19 شهریور 1403