اثر معرفت نفس بر پیشگیری از بیماری‌های اجتماعی با تکیه بر قرآن و روایات

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشدعلوم قرآنی ، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم ، دانشکده علوم قرآنی قم ، قم ، ایران

2 استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم ، دانشکده علوم قرآنی قم ، قم ، ایران

چکیده

معرفت نفس یعنی شناخت تمام ابعاد وجودی و چگونگی ارتباط آن‌ها با یکدیگر و اثرگذاری هرکدام بر دیگری، شناخت مبدأ و مقصد خود و نیز شناخت استعدادها و توانایی، قوای مثبت و منفی که با این شناخت‌ها از بسیاری از بیماری‌ها پیشگیری می‌شود. پژوهش حاضر با هدف کلی بررسی اثر معرفت نفس بر پیشگیری از بیماری‌های جامعه (مورد پژوهی خودکشی، اعتیاد، وسواس و طلاق) با تکیه‌بر قرآن و روایات، با روش توصیفی – تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای مرتبط، به‌منظور بررسی علل و عوامل بیماری‌های نام برده و ارائه راهکار برای پیشگیری از این بیماری‌ها انجام گرفت. اهمیت این موضوع ازآنجا آشکار می‌شود که باوجود پیشرفت علم و فنّاوری و ارائه راه‌حل‌های مختلف جهت بهبود و حفظ سلامت فردی و اجتماعی انسان‌ها، مشکلات در این زمینه همچنان پابرجاست، به‌طوری‌که یکی از معضلات قرن اخیر در جوامع مختلف است و روزبه‌روز معضلات جامعه مثل طلاق، خودکشی، اعتیاد و وسواس افزایش می‌یابد. بهتر است از رهنمودهای قرآن کریم و روایات در باب معرفت نفس هم در این زمینه استفاده شود. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که با توجه به ریشه‌یابی این بیماری‌ها علت اصلی و مادر این بیماری‌ها عدم شناخت خود است که باعث نگاه تک‌بعدی به انسان و عدم توجه به نیازهای دو بعد جسم و روح می‌شود و نتیجه آن خلق این معضلات است. برای کار در زمینه پیشگیری و ارتقا و درمان بیماری‌ها و موفقیت در این زمینه لازم است انسان به معرفت نفس بپردازد. با فرهنگ مبتنی بر معرفت نفس انتظار می‌رود بیماری‌هایی مانند خودکشی، اعتیاد، وسواس، طلاق کاهش یابد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Effect of Self-Knowledge on the Prevention of Social Diseases by Relying on the Qur'an and Hadiths

نویسندگان [English]

  • azam bmonizadh 1
  • mehdi Bakouei 2
1 .Master of Quranic Sciences, Quranic Sciences and Education University, Qom Faculty of Quranic Sciences, Qom, Iran
2 .Assistant Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, University of Holy Quranic Sciences and Education, Faculty of Quranic Sciences, Qom, Qom, Iran
چکیده [English]

Self-knowledge means knowing all the dimensions of self-existence and how they relate and effect each other, knowing one's origin and destination as well as his talents and abilities, positive and negative powers, through which can be prevented from many (psychological) diseases. The current research aims to examine the effect of self-knowledge on the prevention of psychological diseases in the society (such as suicide, addiction, obsession and divorce) by relying on the Qur'an and hadiths, with a descriptive-analytical method and using related library resources, in order to investigate their causes and reasons and present solutions for their presentation.
The importance of this topic is evident from the fact that despite the progress of science and technology and the provision of various solutions to improve and maintain the individual and social health of man, the problems in this field still persist, so that it is one of the problems of the last century in various communities, and day by day the problems of the society such as divorce, suicide, addiction and obsession increase. So it is better to use the guidelines of the Holy Qur'an and hadiths about self-knowledge in this context.
The results of this research show that according to the pathology of these diseases, the main cause and reason is the lack of self-knowledge, which causes a one-dimensional view of human beings and lack of attention to the needs of the two dimensions of body and soul, and the result is the appearance of these problems. In order to prevent, promote and treat these diseases and achieve success in this field, one should know the self-soul. With a culture based on self-knowledge, diseases such as suicide, addiction, obsession, and divorce are expected to decrease.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Self-Knowledge
  • Social Diseases
  • Prevention
  1. *قرآن.

    1. ابن‌بابویه، محمد بن علی، (1367)، ترجمه من لا یحضره الفقیه، مترجم: علی اکبر غفاری، محمد جواد غفاری و صدربلاغی، تهران، نشر صدوق.
    2. ابن فارس، أحمد بن فارس، (1404 ق)، معجم مقاییس اللغة، محقق / مصحح: هارون عبد السلام محمد، قم، مکتب الاعلام الاسلامی.
    3. ابن منظور، محمد بن مکرم، (1404 ق)، لسان العرب، محقق / مصحح: جمال الدین میر دامادی، بیروت، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع- دار صادر.
    4. اسکندری نژاد، خدیجه، فتحی آشتیانی، علی، (1400)، «بررسی عوامل مؤثر بر طلاق در دهه اخیر (مرور سیستماتیک)»، مطالعات اسلامی زنان وخانواده، ش 14، ص ۵۳ تا ۸۶.
    5. امینی، ابراهیم، (1375)، خودسازی (تزکیه و تهذیب نفس)، قم، شفق.
    6. بحرینیان، سید عبدالمجید، (1396)، «خودشناسی در ساحت سلامت معنوی»، نشریه فرهنگ و ارتقاء سلامت، ش 1، ص ۷۴- ۶۴.
    7. بستانی، فؤاد افرام، (1375)، فرهنگ ابجدی، مترجم: رضا، مهیار، تهران، انتشارات اسلامی.
    8. بشیری، ابوالقاسم، (1389)، دفتر بیست و نهم (اختلالات رفتاری) پرسش‌ها و پاسخ‌های دانشجویی، قم، دفتر نشر معارف.
    9. بصری، احمد بن عبد الرضا، (1392)، درآمدی بر پیشگیری از اعتیاد با رویکرد اسلامی، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث.
    10. تمیمی آمدی، عبد الواحد بن محمد، غرر الحکم و درر الکلم، محقق / مصحح: سید مهدی رجائی، قم: دار الکتاب الإسلامی، چ اول: ۱۴۱۰ ق.
    11. جوادی آملی، عبدالله، (1384)، معرفت‌شناسی در قرآن، محقق: حمید پارسانیا، قم، اسراء.
    12. جوادی آملی، عبدالله، (1381)، صورت و سیرت انسان در قرآن، محقق: غلامعلی امین دین، قم، اسراء.
    13. جوادی آملی، عبدالله، (1388)، ادب فنای مقربان، محقق: محمد صفایی، قم، اسراء.
    14. جوادی آملی، عبدالله، (1388)، تسنیم، محقق: علی اسلامی، قم، اسراء.
    15. حسن زاده آملی، حسن، (1385)، دروس معرفت نفس، قم، آل‍ف. لام. می‍م.
    16. حسینی زبیدی، محمد مرتضی، (1414 ق)، تاج العروس من جواهر القاموس، محقق: علی هلالی و علی سیری، بیروت، دارالفکر.
    17. حقانی، حسین، (1385)، علم النفس اسلامی و بررسی نظرات دانشمندان غرب، تهران، دانشگاه الزهراء (س).
    18. دانش، عصمت، (1383)، «تأثیر خودشناسی اسلامی بر افزایش میزان سازگاری، زناشویی»، تازه و پژوهش‌های مشاوره، ش 11، ص ۸- ۳۰.
    19. دانش، عصمت، (1383)، «تأثیر خودشناسی اسلامی در افزایش سازگاری زناشویی»، نشریه پژوهش‌های مشاوره، ش 11،
    20. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1412 ق)، مفردات ألفاظ القرآن، محقق: عادل بن علی شدی، لبنان – بیروت، دار الشامیة.
    21. رضا خدیوی، معصومه معزی، مصطفی شاکری، محمد تقی برجیان. (1384) «تأثیر آموزش مهارت‌های زندگی در زمینه پیشگیری از اقدام به خودکشی در زنان شهرستان اردل»، مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی ایلام، دوره سیزدهم، ش 1.
    22. رضاعسگری، عبدالرضاخدری خان آبادی، سیدمهدی صالحی، (1393) «حرمت خودکشی در قرآن و سنت و راهکارهای قرآنی برای پیشگیری آن»، دانشگاه ارومیه دوفصلنامه تخصصی پژوهشهای میان رشته‌ای قرآن کریم س 5، ش 1.
    23. رضایی اصفهانی، محمدعلی، (1386)، قرآن و علم، قم، پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن.
    24. زمانی، مصطفی، (1387)، وسواس، قم، برگ شقایق.
    25. طاهر زاده، اصغر، (1390)، ادب خیال، عقل و قلب، اصفهان، لب المیزان.
    26. طباطبایی، محمدحسین، (1374)، ترجمه تفسیر المیزان، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی.
    27. طبرسی، فضل بن حسن، (بی‌تا)، ترجمه تفسیر مجمع البیان، مترجم: حسین نوری همدانی و همکاران، تهران، فراهانی.
    28. طریحی، فخرالدین بن محمد، (1375)، مجمع البحرین، محقق: احمد حسینی اشکوری، تهران، مرتضوی.
    29. طهماسبی بلداجی، اصغر، قنبری، لیلا، (1395)، «بررسی شاخصه‌های فرهنگ اسلامی جهت تأمین سلامت فردی و اجتماعی از منظر قرآن کریم»، پژوهش‌های میان رشته‌ای قرآن کریم، ش 1، ص ۳۷ تا ۵۰.
    30. عباسعلی حسین خانزاده، آرزو ملکی منش، محبوبه طاهر، آرزو مجرد (1397). «تأثیر آموزش مهارت خودآگاهی بر کاهش رفتارهای پرخاشگرانه، اعتیادپذیری و خودکشی دانش اموزان دختر دبیرستانی»، اندیشه‌های نوین تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه الزهرا (س) دوره 14، ش 1.
    31. عضیمه، صالح، (1380)، معنا شناسی واژگان قرآن، مشهد، شرکت به نشر.
    32. علی بن ابی طالب (ع)، امام اول، (1378)، گفتار امیر المؤمنین علی علیه السلام، محقق: عبدالواحد بن آمدی، قم، انصاریان.
    33. غضنفری، علی، (1392)، اخلاق در قرآن و سنت، تهران، دانشکده علوم قرآنی تهران.
    34. فتاحی، حمید، (1382)، راه نجات از اعتیاد، قم، میرفتاح.
    35. فتاحی، حمید، (1372)، بهداشت روانی در اسلام، قم، نشر مرتضی.
    36. فراهیدی، خلیل بن احمد، (1409 ق)، کتاب العین، قم، نشرهجرت.
    37. فیروزی، رضا، مصطفی، اسماعیلی، معتمدی، عبدالله، (1392)، «مفهوم شناسی سلامت از دیدگاه قرآن و حدیث»، فصلنامه فقه پزشکی، سال پنجم، ش 15-16، ص ۴۵-۶۶.
    38. قرائتی، محسن، (1388)، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
    39. قربان علمی، مسعود شاورانی، (1391) «کارکرد باورها و مناسک اسلامی در کاهش بستر خودکشی»، فصلنامه فلسفه و کلام اسلامی آیینه معرفت، دانشگاه شهید بهشتی.
    40. قرشی بنابی، علی‌اکبر، (1371)، قاموس قرآن، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
    41. قرشی بنابی، علی‌اکبر، (1375)، تفسیر احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت، مرکز چاپ و نشر.
    42. کانون نشر و ترویج فرهنگ اسلامی حسنات اصفهان، (1389)، سیری در سپهر اخلاق، قم: صحیفه خرد.
    43. گیتی پسند، زهرا؛ فرحبخش، کیومرث؛ اسمعیلی، معصومه؛ ذکایی، محمد سعید (1394)، «مؤلفه‌های معنای زندگی در زوجین متقاضی طلاق»، نشریه مشاوره و روان درمانی خانواده، ش 17.
    44. مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، (1403 ق)، بحار الأنوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    45. محمدی ری‌شهری، محمد، (1387)، انسان شناسی از منظر قرآن و حدیث، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، سازمان چاپ و نشر.
    46. مصباح یزدی، محمد تقی، (1383)، آموزش فلسفه، تهران، شرکت چاپ و نشر بین الملل وابسته به موسسه امیر کبیر.
    47. مطهری، مرتضی، (1384)، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، تهران، صدرا.
    48. مظاهری، حسین، (1389)، سیر و سلوک، قم، مؤسسه فرهنگی مطالعاتی الزهراء (علیها السلام).
    49. مظاهری، حسین، (1396)، راهکارهای عملی درمان وسواس، قم، مؤسسه فرهنگی مطالعاتی الزهراء (علیها السلام).
    50. مغنیه، محمدجواد، (1378)، ترجمه تفسیر کاشف، مترجم: موسی دانش، قم، بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم).
    51. مکارم شیرازی، ناصر، (1371)، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة
    52. مکارم شیرازی، ناصر، (1386)، یکصد و پنجاه درس زندگی، قم، نسل جوان.
    53. میکائیلی، نیلوفر، کلهرنیاگلکار، مهدی؛ رجبی، سعید (1390)؛ «نقش مذهب در کاهش وسواس»، مطالعات اسلام و روانشناسی، دوره 5، ش 8.
    54. نوابخش، مهرداد؛ پوریوسفی، حمید؛ (1385)، «نقش دین و باورهای مذهبی بر سلامت روان» پژوهش دینی، ش 14.
    55. نوری‌زاد، صمد، (1383)، آنسوی آیه‌ها، قم، آیت عشق.